Quy trình thiết kếbài giảng
điện tử
Giáo án điện tửcó thể được xây dựng theo quy trình gồm 6 bước sau:
- Xác định mục tiêu bài học
- Lựa chọn kiến thức cơbản, xác định đúng những nội dung trọng tâm.
- Mutimedia hoá từng đơn vịkiến thức.
- Xây dựng thưviện tưliệu.
- Lựa chọn ngôn ngữhoặc các phần mềm trình diễnđể xây dựng tiến trình
dạy học thông qua các hoạtđộng cụthể.
- Chạy thửchương trình, sửa chữa và hoàn thiện.
Dướiđây là nội dung cụthểcủa từng bước.
1. Xác định mục tiêu bài học
Trong dạy học hướng tập trung vào học sinh, mục tiêu phải chỉrõ học xong bài,
học sinh đạtđược cái gì. Mục tiêu ở đây là mục tiêu học tập, chứkhông phải là mục
tiêu giảng dạy, tức là chỉra sản phẩm mà học sinh có được sau bài học. Đọc kĩsách
giáo khoa, kết hợp với các tài liệu tham khảođể tìm hiểu nội dung của mỗi mục
trong bài và cái đích cầnđạt tới của mỗi mục. Trên cơsở đó xác định đích cầnđạt
tới của cảbài vềkiến thức, kĩnăng, thái độ.Đó chính là mục tiêu của bài.
2. Lựa chọn kiến thức cơbản, xác định đúng những nội dung trọng tâm
Những nội dung đưa vào chương trình và sách giáo khoa phổthông được chọn lọc
từkhối lượng tri thứcđồ sộcủa khoa học bộmôn, được sắp xếp một cách lôgíc,
khoa học, đảm bảo tính sưphạm và thực tiễn cao. Bởi vậy cần bám sát vào chương
trình dạy học và sách giáo khoa bộmôn. Đây là điều bắt buộc tất yếu vì sách giáo
khoa là tài liệu giảng dạy và học tập chủyếu; chương trình là pháp lệnh cần phải
tuân theo. Căn cứvào đó để lựa chọn kiến thức cơbản là nhằmđảm bảo tính thống
nhất của nội dung dạy học trong toàn quốc. Mặt khác, các kiến thức trong sách giáo
khoa đã được qui định để dạy cho học sinh. Do đó, chọn kiến thức cơbản là chọn
kiến thứcởtrong đó chứkhông phải là ởtài liệu nào khác. Tuy nhiên, để xác định
đượcđúng kiến thức cơbản mỗi bài thì cần phảiđọc thêm tài liệu, sách báo tham
khảođể mởrộng hiểu biết vềvấnđề cần giảng dạy và tạo khảnăng chọnđúng kiến
thức cơbản. Việc chọn lọc kiến thức cơbản của bài dạy học có thểgắn với việc sắp
xếp lại cấu trúc của bài để làm nổi bật các mối liên hệgiữa các hợp phần kiến thức
của bài, từ đó rõ thêm các trọng tâm, trọng điểm của bài. Việc làm này thực sựcần
thiết, tuy nhiên không phảiởbài nào cũng có thểtiến hành được dễdàng. Cũng cần
chú ý việc cấu trúc lại nội dung bài phải tuân thủnguyên tắc không làm biếnđổi
tinh thần cơbản của bài mà các tác giảsách giáo khoa đã dày công xây dựng.
3. Multimedia hoá kiến thức
Đây là bước quan trọng cho việc thiết kếbài giảng điện tử, là nét đặc trưng cơbản
của bài giảng điện tử để phân biệt với các loại bài giảng truyền thống, hoặc các loại
bài giảng có sựhỗtrợmột phần của máy vi tính. Việc multimedia hoá kiến thức
được thực hiện qua các bước:
- Dữliệu hoá thông tin kiến thức.
- Phân loại kiến thứcđược khai thác dưới dạng văn bản, bảnđồ,đồ hoạ,ảnh tĩnh,
phim, âm thanh...
- Tiến hành sưu tập hoặc xây dựng mới nguồn tưliệu sẽsửdụng trong bài học.
Nguồn tưliệu này thường được lấy từmột phần mềm dạy học nào đó hoặc từ
internet, ... hoặcđược xây dựng mới bằng đồ hoạ, bằng ảnh quét, ảnh chụp, quay
video, bằng các phần mềmđồ hoạchuyên dụng nhưMacromedia Flash...
- Chọn lựa các phần mềm dạy học có sẵn cần dùng đến trong bài họcđể đặt liên
kết.
- Xửlý các tưliệu thu đượcđể nâng cao chất lượng vềhình ảnh, âm thanh. Khi sử
dụng các đoạn phim, hình ảnh, âm thanh cần phảiđảm bảo các yêu cầu vềmặt nội
dung, phương pháp, thẩm mỹvà ý đồ sưphạm.
4. Xây dựng các thưviện tưliệu
Sau khi có đượcđầyđủ tưliệu cần dùng cho bài giảng điện tử, phải tiến hành sắp
xếp tổchức lại thành thưviện tưliệu, tức là tạođược cây thưmục hợp lý. Cây thư
mục hợp lý sẽtạođiều kiện tìm kiếm thông tin nhanh chóng và giữ được các liên
kết trong bài giảng đến các tập tin âm thanh, video clip khi sao chép bài giảng từ ổ
đĩa nay sang ổ đĩa khác, từmáy này sang máy khác.
5. Lựa chọn ngôn ngữhoặc các phần mềm trình diễnđể xây dựng tiến trình dạy
học thông qua các hoạtđộng cụthể
Sau khi đã có các thưviện tưliệu, giáo viên cần lựa chọn ngôn ngữhoặc các phầm
mềm trình diễn thông dụng để tiến hành xây dựng giáo án điện tử.
Trước hết cần chia quá trình dạy học trong giờlên lớp thành các hoạtđộng nhận
thức cụthể. Dựa vào các hoạtđộng đó để định ra các slide (trong PowerPoint)
hoặc các trang trong Frontpage. Sau đó xây dựng nội dung cho các trang (hoặc các
slide). Tuỳtheo nội dung cụthểmà thông tin trên mỗi trang/slide có thểlà văn
bản, đồ hoạ, tranh ảnh, âm thanh, video clip...
Văn bản cần trình bày ngắn gọn cô đọng, chủyếu là các tiêu đề và dàn ý cơbản.
Nên dùng một loại font chữphổbiến, đơn giản, màu chữ được dùng thống nhất tuỳ
theo mụcđích sửdụng khác nhau của văn bản nhưcâu hỏi gợi mở, dẫn dắt, hoặc
giảng giải, giải thích, ghi nhớ, câu trảlời... Khi trình bày nên sửdụng sơ đồ khốiđể
học sinh thấy ngay được cấu trúc logic của những nội dung cần trình bày.
Đối với mỗi bài dạy nên dùng khung, màu nền (backround) thống nhất cho các
trang/slide, hạn chếsửdụng các màu quá chói hoặc quá tương phản nhau.
Không nên lạm dụng các hiệuứng trình diễn theo kiểu "bay nhảy" thu hút sựtò mò
không cần thiết của học sinh, phân tán chú ý trong học tập, mà cần chú ý làm nổi
bật các nội dung trọng tâm, khai thác triệtđể các ý tưởng tiềmẩn bên trong các đối
tượng trình diễn thông qua việc nêu vấnđề, hướng dẫn, tổchức hoạtđộng nhận
thức nhằm phát triển tưduy của học sinh. Cái quan trọng là đối tượng trình diễn
không chỉ để thầy tương tác với máy tính mà chính là hỗtrợmột cách hiệu quảsự
tương tác thầy-trò, trò-trò.
Cuối cùng là thực hiện các liên kết (hyperlink) hợp lý, logic lên các đối tượng trong
bài giảng. Đây chính là ưuđiểm nổi bật có được trong bài giảng điện tửnên cần
khai thác tốiđa khảnăng liên kết. Nhờsựliên kết này mà bài giảng được tổchức
một cách linh hoạt, thông tin được truy xuất kịp thời, học sinh dễtiếp thu.
6. Chạy thửchương trình, sửa chữa và hoàn thiện
Sau khi thiết kếxong, phải tiến hành chạy thửchương trình, kiểm tra các sai sót,
đặc biệt là các liên kếtđể tiến hành sửa chữa và hoàn thiện. Kinh nghiệm cho thấy
không nên chạy thửtừng phần trong quá trình thiết kế.
* Các loại bài giảng điệnt tửthường gặp?
+ Các bài giảng bằng powerpoint
+ Các bộthí nghiệmảo
+ Các video, tranh ảnh
- Tác dụng của bài giảng điện tửlà:
+ Giúp giáo viên có thểgiảng bài dễhơn, đưađược nhiều kiến thứcđến với học
sinh một cách hiệu quả. Thông qua bài học giáo viên có thểkiếm tra trực tiếp học
sinh để đánh giá học sinh hiểu bài đếnđâu.
+ Học sinh có thểhọc và quan sát được trực tiếp nội dung và kết quảbài học thông
qua những video, cũng qua những bài giảng này sẽgiúp học sinh có cái nhìn trực
quan với bài học, có thểtrực tiếp thực hành các bài học thông qua máy tính mà
không cần phải thực hành thực tế(đỡ tốn chi phí và hiệu quả) nhưng vẫn có thể
quan sát tương đối chính xác nội dung các bài thí nghiệm và thực hành.
Ứng dụng multimedia trong việc
xây dựng bài giảng điện tử
Có rất nhiềuưuđiểm khi đưa multimedia vào bài giảng điện tử, ví dụ
như:
- Nếu xây dựng một bài giảng điện tửkhông có multimedia, điềuđó đồng
nghĩa với việc thiếu các âm thanh, hình ảnh, video, thực hành các thí nghiệm
ảo… thì bài học sẽtrởnên dễnhàn chán và kém hiệu quả.
1. Tại sao khi xây dựng bài giảng điện tửcần có multimedia?
Có rất nhiềuưuđiểm khi đưa multimedia vào bài giảng điện tử, ví dụnhư:
- Nếu xây dựng một bài giảng điện tửkhông có multimedia, điềuđó đồng nghĩa với
việc thiếu các âm thanh, hình ảnh, video, thực hành các thí nghiệmảo… thì bài học
sẽtrởnên dễnhàn chán và kém hiệu quả.
- Một bài học có ứng dụng multimedia tốt học sinh sẽhứng thú hơn với việc học
tập, người giáo viên có cách truyềnđạt và kiểm tra học sinh của mình dễdàng
hơn.
- Có multimedia học sinh sẽ được quan sát các hiện tượng có thật, các hành động
thật, thay vì chỉlà việc học lý thuyếtđơn giản, sẽnhanh quên nếu không có mình
học hoặc thực hành.
2. Ứng dụng multimedia trong xây dựng bài giảng điện tửnhưthếnào?
Để ứng dụng multimedia trong bài giảng điện tửmột cách hiệu quảta phải nắm
được một sốyêu cầu sau :
- Phải nắm bắtđược các kiến thức vềbài giảng điện tử, cách hoạtđộng và ứng
dụng của bài giảng điện tửnhưthếnào?
- Xây dựng hệthống kịch bản nội dung các bài học trước khi đi vào xây dựng phần
mềm bài giảng điện tử.
- Chuẩn bịcho mình một sốcông nghệmultimedia phù hợp với người thiếkế để
thiết kếcác bài học giảng điện tử.
- Tiến hành thiết kếcác nội dung trên những kịch bản của bài họcđã có
- Sau khi thiết kếsong bạn phải chạy phần mềm thiết kếtrên các thiết bịmáy tính
để kiểm tra lỗi và độ thích hợp của phần mềmđã thiết kếso với môi trường sẽ ứng
dụng định đưa vào triển khai và áp dụng.
-Đưa ra những giải pháp phù hợp khắc phục các lỗi(nếu có), sau đó đi vào đóng