intTypePromotion=1

SKKN: Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK Địa lý 12

Chia sẻ: Trần Thị Ta | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:16

0
20
lượt xem
2
download

SKKN: Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK Địa lý 12

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục đích nghiên cứu của đề tài là Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy và rèn luyện thêm kiến thức, kỹ năng cho giáo viên, cũng như góp phần tạo hướng thú môn học, khắc sâu kiến thức, phát huy tính tự giác, độc lập và sáng tạo của học sinh.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: SKKN: Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK Địa lý 12

  1. PHẦN I ­  MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài   Hội nghị  Trung  ương 8 khóa XI về  đổi mới căn bản, toàn diện  giáo  dục và đào tạo xác định mục tiêu tổng quát của đổi mới là   “Giáo dục con   người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi   cá nhân; yêu gia đình; yêu Tổ quốc, hết lòng phục vụ nhân dân và đất nước;   có hiểu biết và kỹ  năng cơ  bản, khả  năng sáng tạo để  làm chủ  bản thân,   sống tốt và làm việc có hiệu quả…” Để thực hiện được mục tiêu đó giáo dục  phổ thông đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội  dung sang tiếp cận năng lực của người học. Vì vậy cần phải thay đổi phương  pháp dạy học theo lối “truyền thụ  một chiều” sang dạy cách học, cách vận   dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất cho học   sinh. Tuy nhiên trong những năm qua, việc giảng dạy môn Địa lý nói riêng,  các môn xã hội nói chung gặp rất nhiều khó khăn, đa số  học sinh và phụ  huynh không quan tâm nhiều đến việc học bộ  môn, trên các tiết học các em   hầu như không để ý gì về nội dung bài học, hoặc nếu có học thì rất hời hợt,   mang tính đối phó, tạo tâm lý không tốt cho giáo viên khi thực hiện việc đổi  mới phương pháp tích cực, nhiều giáo viên vẫn thực hiện phương pháp dạy   học theo lối truyền thụ một chiều và tiết học trở nên nhàm chán, ít hiệu quả.  Vì vậy để  khắc phục những khó khăn trên phương pháp dạy học của giáo  viên cần phải luôn được đổi mới, để  nhằm tạo hứng thú học tập cho học  sinh,   nâng   cao   hiệu   quả   giảng   dạy,   một   trong   những   phương   pháp   đó   là  phương pháp dạy học liên môn.    Qua thực tế giảng dạy  ở một số lớp,  tôi nhận thấy việc sử dụng kiến  thức các môn học khác vào giải quyết một vấn đề  nào đó trong học Địa lý là   việc làm hết sức cần thiết, làm cho bài học trở  nên sinh động hơn,  học sinh  say mê, hứng thú với bài học hơn, không cảm thấy Địa lí là một môn học khô  khan, khó học, các em đã chủ  đồng tìm tòi, khám phá kiến thức, có sự  sáng  tạo trong giải quyết các vấn đề địa lý và vận dụng vào thực tế tốt hơn. Điều  đó đặt ra một vấn đề quan trọng trong phương pháp dạy học của giáo viên là   không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn  phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác ,  1
  2. để  giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn đề  đặt ra trong môn học   nhanh chóng và hiệu quả nhất.   Việc sử dụng rộng rãi các môn học như vậy để bồi dưỡng cho học sinh   các thủ  thuật và phương pháp tư  duy lôgic sẽ  góp phần thực hiện một trong   những yêu cầu quan trọng nhất của lí luận dạy học là xác lập các mối liên hệ  chặt chẽ giữa các bộ môn trong dạy học. Xuất phát từ những lí do trên tôi đã   chọn đề tài “ Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt   đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12” với mong muốn làm rõ hơn cơ  sở  khoa học,   thực tiễn của vấn đề này. 2. Mục đích, đối tượng và phương pháp nghiên cứu. 2.1 Mục đích nghiên cứu  Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy  và rèn luyện thêm kiến thức, kỹ  năng cho giáo viên, cũng như  góp phần tạo   hướng thú môn học, khắc sâu kiến thức, phát huy tính tự giác, độc lập và sáng  tạo của học sinh.  2.2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu    Đối tượng nghiên cứu là các kiến thức hóa học, văn học có liên quan  đến địa lý áp dụng cụ thể vào dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa ở  lớp 12.   Nghiên cứu đề  tài tôi sử  dụng các phương pháp như: nghiên cứu tài   liệu; phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ  thống hóa; phương  pháp thực nghiệm để xây dựng hệ thống các vấn đề lý luận, thực tiễn của đề  tài. 2
  3. PHẦN II ­ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lý luận của dạy học liên môn 1. Cơ sở lý luận     Theo các quan niệm hiện đại, Địa lý học là một hệ thống các khoa học  tự nhiên và xã hội, nghiên cứu các thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên, sản xuất và  các thành phần của chúng. Địa lý học có những mối quan hệ rất mật thiết với   các môn  khoa học khác như: Có mối quan hệ  với toán học, vật lý học, hóa   học, sinh học, sử  học, kinh tế  chính trị  học, văn học và với nhiều môn kỹ  thuật khác. Do vậy trong dạy học địa lý cần thiết phải có sự  kết hợp kiến  thức của các môn học khác và ngược lại dạy học môn khác cũng cần phải có  sự kết hợp kiến thức của môn địa lý.  Dạy học liên môn là một nguyên tắc quan trọng trong dạy học ở trường   phổ  thông nói chung và môn Địa lí nói riêng. Đây được coi là một quan niệm   dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng  cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường. Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa các  môn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là  con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ  với nhau.   Từ  những năm 60 của thế  kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích  hợp trong việc xây dựng chương trình dạy học. Tích hợp là một khái niệm   của lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái   toàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này. Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại  với nhau như: Lí­ Hóa­ Sinh, Văn­ Sử­ Địa. Hoặc có thể tích hợp được cả các   môn tự  nhiên với các môn xã hội như: văn, toán, hóa, sinh, GDCD…Ở  mức  3
  4. độ cao, sự tích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là  một sự  lắp ghép thông thường các môn riêng rẽ  lại với nhau. Tuy nhiên, các  môn vẫn giữ  vị  trí độc lập với nhau, chỉ  tích hợp những phần gần nhau.  Ở  mức độ  thấp thì việc tích hợp được thực hiện trong mối quan hệ  liên môn.   Những môn được học riêng rẽ nhưng cần chú ý đến những nội dung có liên   quan đến các bộ  môn khác, trong quá trình dạy học chỉ  cần khai thác, vận   dụng các kiến thức có liên quan đến bài giảng mình đang thực hiện. Dạy học theo quan điểm liên môn có ba mức độ: ở  mức độ  thấp, giáo   viên nhắc lại tài liệu, sự kiện, kĩ năng các môn có liên quan, cao hơn đòi hỏi  học sinh nhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các môn học khác, và cao  nhất đòi hỏi học sinh phải độc lập giải quyết các bài toán nhận thức bằng  vốn kiến thức  đã biết, huy  động các môn có liên quan theo phương pháp  nghiên cứu. Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh   động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham  gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ  đó phát huy tính tích cực của học  sinh.  Kiến thức liên môn còn giúp học sinh tránh được những lỗ  hổng kiến  thức khi học tách rời các môn học. Nhờ  đó, các em hiểu được sâu sắc kiến  thức Địa lý và gây được hứng thú học tập cho học sinh, thúc đẩy quá trình  nhận thức của học sinh đạt kết quả cao.     Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư  duy liên hệ, liên tưởng   của học sinh, tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi   xem xét một vấn đề phải đặt chúng trong một hệ qui chiếu, từ đó mới có thể  nhận thức vấn đề  một cách thấu đáo, hình thành đựợc các kĩ năng như: phân  tích, so sánh, nhận định, đánh giá và biết liên hệ  kiến thức đã học vào cuộc  sống.  2.Một số yêu cầu khi sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lí ­ Sử dụng kiến thức liên môn phải đáp ứng được mục tiêu môn học. ­ Sử dụng kiến thức liên môn phải giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức cơ  bản của bài học.  ­ Sử  dụng kiến thức liên môn để  gây hứng thú học tập cho học sinh và góp   phần phát triển năng lực tư duy và kĩ năng thực hành bộ môn cho học sinh. ­ Sử dụng kiến thức liên môn phải đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh. 4
  5. ­ Sử dụng kiến thức liên môn phải linh hoạt, sáng tạo, tùy thuộc vào yêu cầu  kiến thức của bài.  3.Tiến trình thực hiện bài học sử dụng kiến thức liên môn Cách sử  dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lý tùy vào bài cụ  thể, giáo viên có thể  huy động nhiều kiến thức khác nhau của các bộ  môn  khác nhau vào dạy học nhưng phải làm sao đáp ứng được yêu cầu, mục đích  đề ra. Tuy nhiên để việc vận dụng kiến thức liên môn vào bài học đạt được   kết quả như mong muốn, trong quá trình soạn giảng, giáo viên cần phải thực  hiện các bước sau đây 3.1. Xác định mục tiêu bài học dựa trên chuẩn kiến thức kỹ năng 3.2. Xác định kiến thức liên môn cần sử  dụng trong bài( Kiến thức môn gì?;   Sử dụng ở mục nào?...)        3.3. Xác định mục đích sử dụng kiến thức liên môn trong bài học Việc sử dụng kiến thức liên môn kết hợp với các phương tiện kĩ thuật   để gây hứng thú học tập Địa lí cho học sinh, đồng thời để  củng cố, kiểm tra,  đánh giá kiến thức của học sinh và khả  năng vận dụng của học sinh vào các   tình huống cụ thể. Như vậy, kiến thức liên môn vừa có chức năng minh họa  vừa có chức năng nguồn tri thức, nên trong dạy học Địa lí giáo viên cần phát  huy tốt các chức năng này. Vấn đề  đặt ra là khi nào sử  dụng kiến thức liên  môn, sử  dụng vào những mục đích gì ? Theo tôi, giáo viên có thể  sử  dụng   kiến thức liên môn theo 3 mục đích sau: + Thứ nhất, sử dụng kiến thức liên môn để vào bài, gây hứng thú học tập cho   học sinh. + Thứ hai, sử dụng kiến thức liên môn để minh họa hoặc giảng giải nội dung   bài học + Thứ  ba, giáo viên sử  dụng kiến thức liên môn như  một cơ  sở  để  học sinh   tìm tòi, khám phá kiến thức Địa lý dưới sự  hướng dẫn của giáo viên. Bằng  cách đó, giáo viên hình thành và rèn luyện cho học sinh phương pháp học tập  tư duy, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. 3.4. Chuẩn bị tốt phương tiện, tài liệu phục vụ cho bài học Muốn vậy giáo viên cần phải lên kế hoạch, cụ thể hóa các phương tiện, học   liệu cần chuẩn bị đối với giáo viên và học sinh. 3.5. Thiết kế giáo án và tổ chức các hoạt động dạy học 5
  6. Thiết kế giáo án và tổ chức các hoạt động dạy học  vận dụng kiến thức  liên môn phải tuân thủ các qui trình của bài soạn thông thường. Ngoài ra cần  phải chú ý hơn đến nội dung và phương pháp tích hợp kiến thức các môn học  khác sao cho không bị sa đà vào việc khai thác các kiến thức liên môn, mà phải   đảm bảo được mục tiêu bài học đề ra. II.Thực trạng của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lý  ở trường THPT Để đáp ứng được mục tiêu của đổi mới giáo dục, trong những năm qua  đã có rất nhiều chuyên đề được Sở giáo dục tổ chức nhằm giúp cho giáo viên  nói chung, giáo viên địa lý nói riêng tiếp cận với cách thức đổi mới về  mục  tiêu, chương trình, phương pháp giáo dục, cách thức kiểm tra, đánh giá. Vì  vậy các thuật ngữ phương pháp, kỹ  thuật dạy học tích cực, không còn xa lạ  với đông đảo giáo viên hiện nay. Tuy nhiên việc vận dụng chúng vào các tiết   dạy chưa nhiều, chưa thường xuyên, nhiều giáo viên mới chỉ  chú trọng đầu  tư trong các tiết thao giảng, hoặc trong kỳ thi giáo viên giỏi các cấp.      Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế  trên, nhưng có thể  kể  đến một số nguyên nhân chủ yếu sau đây:      Xuất phát từ  bối cảnh xã hội, "cánh cửa" ngành nghề, việc làm dành   cho các thí sinh, sinh viên học ngành khoa học xã hội ­ nhân văn ngày càng   hẹp, trong khi đó, nhu cầu, cơ  hội việc làm cho các ngành nghề  khoa học tự  nhiên, kỹ  thuật lúc nào cũng rộng mở. Do đó ngay từ  khi vào bậc trung học  phổ  thông,  phụ  huynh đã có định hướng rõ nét để  con em học theo khối tự  nhiên, số lượng học sinh đăng ký học và thi theo định hướng khối C ở trường  THPT  Ba  Đình giảm  sút  và  chiếm tỉ  lệ  nhỏ, năm học 2014­2015  chỉ  còn  24/526 học sinh khối 12 lựa chọn học khối C chiếm 4,5%. Vì vậy đa số  học  sinh không quan tâm nhiều đến các môn xã hội, trong đó có môn Địa lý, không   đầu tư  thời gian cho việc học  ở nhà, trên lớp rất hời hợt, mang tính đối phó.  Điều đó  ảnh hưởng lớn đến tâm lý của giáo viên ngại đầu tư, ngại áp dụng  các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực vì vừa mất nhiều thời gian, công   sức, tốn kém về vật chất, trong khi  học sinh ít hợp tác trong quá trình tổ chức   các hoạt động học tập. Hiệu quả giờ học vì thế chưa đạt như mong muốn.    Ngoài ra còn các nguyên nhân khác như ở nhiều trường điều kiện dạy học,  trang thiết bị còn hạn chế, thiếu thốn, gây khó khăn cho việc đổi mới phương  6
  7. pháp dạy học của giáo viên, lượng kiến thức nhiều song thời gian học cho bộ  môn thì ít…    Từ thực tế trên, việc bắt buộc hay kêu gọi học sinh học và thi các môn xã   hội là điều rất khó khăn, nhưng cũng không thể không đào tạo học sinh – chủ  thể tương lai của đất nước trở  thành con người phát triển toàn diện. Vì vậy  theo tôi nghĩ, đối với giáo viên dạy các môn xã hội, cần phải nghiên cứu đổi  mới phương pháp dạy học như  thế  nào để  cung cấp được những kiến thức  cơ bản của bộ môn cho học sinh, kiến thức đó học sinh dễ hiểu, dễ nhớ nhất,   nhưng không làm cho học sinh cảm thấy nhàm chán, không cảm thấy địa lý là   môn học khô khan, tiết học trở  nên sinh động, nhẹ  nhàng, để  lại  ấn tượng  trong học sinh, lôi cuốn được học sinh tham gia vào các hoạt động học tập.  Phương pháp dạy học liên môn là phương pháp dạy học phần nào đã giải  quyết được vấn đề  này. Mặc dù các tiết dạy học theo kiểu này cũng chưa  được nhiều như các tiết học sử dụng các phương pháp khác trong dạy học địa  lý ở trường THPT Ba Đình, nhưng phần nào cũng đã đem lại những hiệu quả  nhất định cho việc dạy học bộ  môn, đối với một trường đa số  học sinh và  phụ huynh ít quan tâm đối với việc học các môn xã hội.  III. Vận dụng kiến thức môn Văn học, Hóa học trong dạy chủ đề  thiên   nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12( Thời gian 2 tiết) 1. Nội dung bài học sử dụng kiến thức môn Văn học, Hóa Học ­ Mục 1.c. Gió mùa – Sử dụng kiến thức văn học ­ Mục 2.a. Địa hình ­ Sử dụng kiến thức môn hóa học ­ Mục 2.b. Sông ngòi ­ – Sử dụng kiến thức văn học ­ Mục 2.c. Đất  – Sử dụng kiến thức môn hóa học ­ Mục 3.b.  Ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác và đời sống – Sử  dụng kiến thức môn hóa học 2. Phương pháp và mục đích sử dụng kiến thức môn Văn học và Hóa học 2.1. Sử dụng cho mở bài Khi dạy mục 1.c. Gió mùa, giáo viên có thể  mở  bài bằng hai đoạn thơ  với ngôn ngữ giàu hình ảnh dễ nghe, dễ nhớ và lôi cuốn học sinh vào vấn đề  mà giáo viên đặt ra. “ Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay Hoa xoan lớp lớp rụng rơi đầy” (Mưa xuân – Nguyễn Bính) 7
  8. “Một dãy núi mà hai màu mây Nơi nắng nơi mưa, khí trời cũng khác Như anh với em, như Nam với Bắc Như Ðông với Tây một dải rừng liền” ( Trường Sơn đông,Trường Sơn tây ­ Phạm Tiến Duật) Hai màu mây; Nơi nắng nơi mưa;  Mưa xuân phơi phới bay là những hiện  tượng thời tiết ở một số vùng miền ở nước ta, do tác động của hoạt động gió  mùa 2.2. Sử dụng để kiểm tra việc tiếp thu bài của học sinh Sau khi hoàn thành xong nội dung về gió mùa, giáo viên có thể sử dụng  hai đoạn thơ  trên để  kiểm tra việc tiếp thu bài của học sinh, bằng việc yêu  cầu học sinh trả lời câu hỏi sau Câu 1:  Kiểu thời tiết “ Mưa xuân phơi phới bay”  ở  miền nào của nước ta.  Giải thích hiện tượng mưa xuân được nhắc đến trong hai câu thơ: “ Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay Hoa xoan lớp lớp rụng rơi đầy” ( Mưa xuân, Nguyễn Bính) Đáp án:  ­ Kiểu thời tiết trong hai câu thơ của Nguyễn Bính chỉ có ở miền Bắc nước ta  vào nửa sau mùa đông. ­ Giải thích:Vào cuối đông, đầu xuân, khối khí lạnh từ trung tâm cao áp Xibia (Gió mùa đông bắc) di chuyển lệch hướng về phía đông, qua biển trước khi   vào lãnh thổ  nước ta, tạo nên một kiểu thời tiết lạnh  ẩm, có mưa phùn cho  vùng ven biển và các đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ. Câu 2: Hiện tượng thời tiết “Một dãy núi mà hai màu mây, Nơi nắng nơi   mưa, khí trời cũng khác”  trong bài thơ “Trường Sơn đông,Trường Sơn tây”   của nhà thơ    Phạm Tiến Duật  xảy ra sườn nào của dãy Trường Sơn?. Hãy  giải thích hiện tượng trên.  Đáp án:  ­ Hiện tượng thời tiết “Một dãy núi mà hai màu mây, Nơi nắng nơi mưa,   khí trời cũng khác”  trong bài thơ “Trường Sơn đông,Trường Sơn tây” của  nhà thơ    Phạm Tiến Duật  xảy ra  ở  hai sườn phía đông và phía tây dãy núi  8
  9. Trường Sơn của. Nơi nắng ở sườn phía đông, nơi mưa ở sườn phía Tây trong   thời gian đầu mùa hạ với sự hoạt động của gió mùa Tây nam. ­ Giải thích: Vào đầu mùa hạ, khối khí nhiệt đới ẩm từ Bắc Ấn Độ Dương di  chuyển theo hướng Tây Nam xâm nhập trực tiếp và gây mưa lớn cho Nam Bộ  và Tây Nguyên. Khi gặp bức chắn địa hình dãy Trường Sơn, gió buộc phải di  chuyển lên cao, theo qui luật đai cao cứ  lên cao 1000m nhiệt độ  không khí   giảm 60c, do đó đến một độ  cao nhất định hơi nước trong không khí ngưng   đọng và gây mưa cho sườn tây, khối không khí mất hơi ẩm tiếp tục di chuyển  lên cao vượt qua dãy Trường Sơn gây ra hiện tượng gió “Phơn” khô nóng cho   sườn đông Trường Sơn(đồng bằng ven biển Trung Bộ  và phía nam của khu  vực Tây Bắc.) 2.3. Sử dụng để minh họa, giảng giải  nội dung bài học. * Mục 2.a. Địa hình   Giáo viên sử  dụng kiến thức hóa học để  minh họa, giải thích về  quá trình  hình thành hang động ở vùng núi đá vôi, sau khi cho học sinh xem hình ảnh về  các hang động nổi tiếng ở nước ta đang sử dụng vào mục đích du lịch. Cụ thể  như sau: + Sự hình thành địa hình cacxtơ là kết quả của nước mưa hòa tan khí cacbonic  (CO2) trong không khí, tác động lên nền đá vôi(thành phần chủ yếu là CACO 3)  và hòa tan một phần các chất chứa trong các loại đá này theo thời gian.  + Đầu tiên nước mưa hòa tan CO2 trong không khí. Sau đó mưa rơi xuống mặt   đất, ngấm qua các lớp đất, tiếp tục thu thập thêm CO2  để  tạo ra dung dịch  axit cacbonnic yếu                                                  H2O   +  CO2 →  H2CO3 + Nước có tính axit yếu này bắt đầu hòa tan đá từ các vị trí khe nứt và các lớp   đá trong các tầng đá vôi. Theo thời gian các khe nứt này mở rộng,  tăng dần về  kích thước tạo nên các hang động(địa hình Caxto) + Phương trình hóa học diễn tả quá trình xâm thực núi đá vôi hình thành hang   động:                        CaCO3(r) + H2O(l) + CO2(kh) → Ca(HCO3)2(dd) Dung dịch Ca(HCO3)2chảy qua kẽ đá cho đến khi gặp vách đá hay trần đá và  nhỏ giọt xuống. Khi dung dịch tiếp xúc với không khí tạo thành nhũ đá. Phương trình hóa học diễn tả quá trình hình thành thạch nhũ trong hang động 9
  10.                     Ca(HCO3)2(dd) → CaCO3(r) + H2O(l) + CO2(dd) Nhũ đá "lớn" lên với tốc độ 0,13 mm một năm. Các nhũ đá "lớn" nhanh nhất là  những nơi có dòng nước dồi dào cacbonat canxi và CO2, tốc độ lớn có thể đạt  3 mm mỗi năm   Từ đó giáo viên có thể khẳng định khu vực nhiệt đới ẩm là khu vực có quá   trình phong hóa hóa học diễn ra mạnh do có lượng nước dồi dào, nhiệt độ cao   nên khả năng hòa tan CO2 là rất lớn. *  Ở  mục 2.c. Khi dạy về  biểu hiện của tính chất nhiệt đới qua thành phần   đất, giáo viên có thể sử dụng kiến thức hóa học để chứng minh đặc điểm của  đất feralít là chua và có màu đỏ vàng ­  Ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, các khoáng vật bị phá hủy mạnh mẽ tạo ra các  oxit: SiO2 , Al2O3 , Fe2O3 và oxit của các kim loại kiềm, kiềm thổ  ( Mg, Ca,   K).  ­ Trong điều kiện  độ   ẩm cao, nên các oxit Fe, Al kết tinh thành các oxit  (R2O3  ) ngậm nước kết tủa: Fe2O3  .nH2O (limonit), Al2O3  .nH2O (boxit), khó  rửa trôi nên tồn tại trong đất nhiều hơn, làm cho đất có màu đỏ vàng. ­ Ôxit SiO2 bị thủy phân thành H2SiO3, oxit của các kim loại kiềm và kiềm thổ  bị  thủy phân thành các hydroxyt hòa tan, nên bị  rửa trôi nhiều, tính axit trong   đất tăng làm cho đất chua * Mục 3.b. Ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác và đời sống Sau khi học sinh đã nắm được những khó khăn của thiên nhiên nhiệt đới ẩm   gió mùa đối với các hoạt động sản xuất và đời sống qua kiến thức cơ  bản   sách giáo khoa, các hình  ảnh giáo viên minh họa như: Máy móc han rỉ  trong   không khí, nông sản nấm mốc khi độ   ẩm cao...giáo viên dùng kiến thức hóa   học để  giúp học sinh hiểu hơn tại sao trong môi trường nhiệt đới  ẩm máy  móc, thiết bị  làm bằng hợp kim thường bị  han rỉ, ăn mòn, nhanh chóng hư  hỏng. Từ  đó học sinh có thái độ  trong việc bảo vệ  máy móc, đồ  dùng sinh   hoạt bằng kim loại một cách tích cực hơn. Cụ thể:  Giáo viên cho học sinh biết kim loại bị ăn mòn phá hủy với nhiều hình thức  khác nhau. Tuy nhiên trong môi trường nhiệt đới  ẩm, sự  phá hủy dưới dạng  ăn mòn điện hóa 10
  11. + Ví dụ:   Máy móc( hoặc các vật dụng) được làm bằng hợp kim của sắt   (gang, thép) trong không khí  ẩm quá trình ăn mòn điện hóa được mô tả   như sau:  +) Gang, thép là hợp kim của Sắt(Fe) – Các bon(C), gồm những tinh thể Fe  tiếp xúc trực tiếp với tinh thể C (graphit)  +) Không khí ẩm có chứa H2O, CO2, O2…tạo ra lớp dung dịch chất điện li phủ lên bề mặt gang, thép làm xuất hiện vô số pin điện hóa mà Fe là cực âm, C là  cực dương. +) Ở cực âm xảy ra sự oxi hóa: Fe → Fe2+ + 2e  +)  Ở cực dương xảy ra sự khử: 2H+ + 2e → H2 và O2 + 2H2O + 4e → 4OH­  +) Tiếp theo:       Fe2+ + 2OH­ → Fe(OH)2                          4Fe(OH)2 + O2(kk) + 2H2O → 4Fe(OH)3  +) Theo thời gian Fe(OH)3 sẽ bị mất nước tạo ra gỉ sắt có thành phần chủ yếu  là Fe2O3.xH2O                   11
  12. Fe2+ Vật liệu bằng gang, thép Sơ đồ quá trình ăn mòn gang, thép tạo ra gỉ sắt 2.4. Sử dụng để khai thác kiến thức địa lý trong bài học Mục 2.b. Sông ngòi: Để  giúp học sinh tìm ra đặc điểm của sông ngòi  Việt Nam và mối quan hệ  giữa chế  độ  nước sông và mùa của khí hậu giáo   viên có thể sử dụng đoạn văn sau để khai thác kiến thức địa lí.  “ Vào mùa đông, dòng sông trở nên lạnh lẽo, buồn tẻ vắng bóng người, nó   như  đơn côi lạnh giá  hơn! Lòng sông khô cạn, bãi sỏi, doi cát nhô lên, mấp   mô, gò đống. Nước sông lặng lẽ trôi, có những đoạn sông, người lội qua chỉ   ngập gióng chân trẻ con. Chỉ khi mùa hè tới những trận mưa rào như xối, sông mới choàng tỉnh. Nước   từ  thượng nguồn đổ  về, nước từ  trăm khe đổ  ra, nước dâng ngập bến bờ,   dòng sông giận dữ  gầm réo, sẵn sàng cuốn phăng, nhấn chìm những gì có   thể” (Dòng sông và nỗi nhớ ­ Bùi Nhật Lai) Giáo viên đặt câu hỏi để  giúp học sinh khai thác kiến thức địa lí trong đoạn   văn: ­ Dòng sông mà tác giả đề cập trong đoạn văn chảy ở miền nào của nước   ta? Tại sao? ­ Đoạn văn trên diễn tả đặc điểm nào của sông ngòi Việt Nam? Giải thích  nguyên nhân? Đáp án: ­ Sông chảy ở miền Bắc nước ta. Vì chỉ ở miền Bắc mới có mùa đông lạnh 12
  13. ­ Đoạn văn trên diễn tả đặc điểm là chế độ nước sông thay đổi theo mùa + Mùa đông sông cạn nước do mưa ít + Mùa hạ sông nhiều nước do mưa nhiều Chế  độ  nước sông phụ  thuộc vào chế  độ  mưa, mà mưa theo mùa, nên nước  sông cũng thay đổi theo mùa. Mùa lũ tương ứng với mùa mưa, mùa cạn tương  ứng với mùa khô. IV. Kết quả thực nghiệm Để kiểm nghiệm tính thực tiễn của đề tài, năm học 2014 – 2015, tôi đã  tiến hành thử nghiệm dạy bài “Thiên nhiên nhiệt đới  ẩm gió mùa” ở  hai lớp   12E, 12I, đây là hai lớp học sinh có trình độ tương tương nhau và đều có định  hướng học theo khối tự  nhiên(khối A), trong đó lớp 12E sử  dụng kiến thức  liên môn trong giảng dạy, còn lớp 12I không sử dụng kiến thức liên môn. Sau   khi thăm dò ý kiến học sinh của hai lớp bằng phiếu điều tra về mức độ hứng  thú trong học tập của học sinh và qua kết quả  bài kiểm tra.   Kết quả  được  tổng hợp theo các bảng sau: Bảng 1: Mức độ hứng thú trong học tập của học sinh Lớp Sỹ  Mức độ hứng thú trong học tập của học sinh Lớp   thực  số Mức độ cao Mức độ trung  Mức độ thấp nghiệm,  bình lớp   đối  Số  Tỉ lệ  Số  Tỉ lệ  Số  Tỉ lệ  chứng lượng % lượng % lượng % 12E 45 18 40,0 20 44,4 7 15,6 Lớp   thực  nghiệm 12I 42 4 9,5 18 42,9 20 47,6 Lớp   đối  chứng Bảng 2: Mức độ nắm kiến thức của học sinh, thông qua bài kiểm tra Điểm trung  Điểm yếu,  Lớp  Điểm giỏi Điểm  khá bình kém thực  Sỹ  Số  Tỉ  Số  Tỉ lệ  Số  Tỉ  Số  Tỉ lệ  nghiệm Lớp số lượng lệ  lượng % lượn lệ  lượn % , lớp  đối  % g % g chứng 12E 45 12 26,6 25 55,6 8 17,8 0 0 Lớp  thực  13
  14. nghiệm 12I 42 5 11,9 16 38,0 18 42,8 3 7,3 Lớp đối  chứng Như  vậy, kết quả  thực nghiệm cho thấy, khi sử  dụng kiến thức liên  môn trong dạy học địa lý ở trường THPT, học sinh sẽ hứng thú học tập hơn,   chủ động, sáng tạo hơn trong việc tiếp thu kiến thức, chất lượng học tập của   lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng. Điều đó càng chứng tỏ dạy học liên  môn là một trong những phương pháp dạy học tích cực cần được sử  dụng  rộng rãi hơn trong môn Địa lý nói riêng, các môn học khác nói chung. 14
  15. PHẦN III ­ KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 1. Kết luận Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nói chung, trong dạy học địa  lý nói riêng là hết sức cần thiết. Bởi vì phương pháp này, giúp cho bài học địa  lý trở nên sinh động hơn, mang lại cảm hứng học tập cho học sinh, từ đó học  sinh yêu thích môn địa lý, tích cực, say mê sáng tạo trong quá trình học tập,  khắc sâu được kiến thức, rèn luyện được các kỹ  năng, ngoài ra còn giúp cho  giáo viên tăng thêm vốn hiểu biết của minh đối với các môn học khác, linh   hoạt hơn trong việc sử  dụng phương tiện, phương pháp dạy học cho phù  hợp. Tuy nhiên để  áp dụng có hiệu quả  kiến thức liên môn vào giảng dạy  môn địa lý đòi hỏi giáo viên phải: ­ Tăng cường tự  học, tự  nghiên cứu các môn học khác để  có thêm vốn kiến  thức vận dụng vào bài giảng địa lý ­ Nghiên cứu kỹ nội dung chương trình môn địa lý ở từng cấp học, lớp học để  từ  đó xác định rõ những phần kiến thức cần phải vận dụng kiến thức liên  môn ­ Sử dụng kiến thức liên môn vào bài học cần phải linh hoạt, đảm bảo được  mục tiêu của bài học. ­ Tăng cường phối hợp phương pháp, phương tiện dạy học có hiệu quả; chú  ý đến các đối tượng học sinh...   Sáng kiến kinh nghiệm mới chỉ được thực hiện ở phạm vi hẹp, ở một   chủ đề trong hai tiết, với việc sử dụng kiến thức của hai môn học là văn học  và hóa học, nhưng đã phần nào cho thấy được tính thiết thực, hiệu quả  của   dạy học liên môn. Rất mong phương pháp dạy học liên môn được tiếp tục  đồng nghiệp nghiên cứu, bổ  sung một cách hoàn chỉnh và được  ứng dụng  rộng rãi hơn trong dạy học địa lý ở trường THPT. 15
  16. 2. Kiến nghị ­ Bộ giáo dục cần tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh nội dung sách giáo khoa sao  cho phù hợp, tránh trùng lập nội dung ở các tiết học, phù hợp về thời gian tiết  học là 45 phút, tăng cường thông tin trên các kênh hình, giúp cho học sinh chủ  động sáng tạo trong khai thác kiến thức địa lý ­ Các nhà trường tăng cường chỉ đạo để giáo viên tích cực tham gia các cuộc   thi về dạy học tích hợp, dạy học liên môn được tổ chức hàng năm ­ Các cấp, ngành cần quan tâm hơn nữa trong việc đầu tư cơ sở vật chất cho  các nhà trường, nhằm phục vụ tốt cho việc đổi mới phương pháp dạy học. XÁC NHẬN CỦA THỦ  TRƯỞNG ĐƠN VỊ        Thanh hóa, ngày 5   tháng 6   năm   2015                                                                           Tôi xin cam đoan đây là SKKN                                                                              của mình viết, không sao chép                                                                               nội dung của người khác                                                                                          Mai Thị Tâm 16
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2