1. WTO - l ch s hình thành và phát tri nị ử ể
WTO là ch vi t t t c a T ch c Th ng m i Th gi i (Worldữ ế ắ ủ ổ ứ ươ ạ ế ớ
Trade Organization) - t ch c qu c t duy nh t đ a ra nh ngổ ứ ố ế ấ ư ữ
nguyên t c th ng m i gi a các qu c gia trên th gi i. Đây là tắ ươ ạ ữ ố ế ớ ổ
ch c Th ng m i l n nh t toàn c u, chi m h n 90% th ng m iứ ươ ạ ớ ấ ầ ế ơ ươ ạ
th gi i.ế ớ
Tr ng tâm c a WTO chính là các hi p đ nh đã và đang đ cọ ủ ệ ị ượ
các n c đàm phán và ký k t.ướ ế
WTO đ c thành l p ngày 1/1/1995, k t c và m r ng ph mượ ậ ế ụ ở ộ ạ
vi đi u ti t th ng m i qu c t c a t ch c ti n thân, GATT - Hi pề ế ươ ạ ố ế ủ ổ ứ ề ệ
đ nh chung v Thu quan Th ng m i. GATT ra đ i sau Chi n tranhị ề ế ươ ạ ờ ế
Th gi i l n th II, khi mà trào l u hình thành hàng lo t c ch đaế ớ ầ ứ ư ạ ơ ế
biên đi u ti t các ho t đ ng h p tác kinh t qu c t đang di n ra sôiề ế ạ ộ ợ ế ố ế ễ
n i, đi n hình là Ngân hàng Qu c t Tái thi t và Phát tri n, th ng đ c bi t đ n nh làổ ể ố ế ế ể ườ ượ ế ế ư
Ngân hàng Th gi i (World Bank) và Qu ti n t Qu c t (IMF) ngày nay.ế ớ ỹ ề ệ ố ế
Ngay t khi thành l p (năm 1995), WTO đã có 130 thành viên (n c và vùng lãnhừ ậ ướ
th ). Nh ng n c nh nh Cu-ba, Mi-an-ma và các n c đang phát tri n nh Thái Lan,ổ ữ ướ ỏ ư ướ ể ư
Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin và In-đô-nê-xi-a cũng đón c h i và tham gia ngay t đ u. T đóơ ộ ừ ầ ừ
đ n nay, WTO đã k t n p thêm 18 thành viên m i, đ a t ng s thành viên lên 148, trongế ế ạ ớ ư ổ ố
đó 2/3 là các n c đang và ch m phát tri n. Ngoài thành viên chính th c, hi n nay có 25ướ ậ ể ứ ệ
n c đang trong quá trình đàm phán gia nh p t ch c này nh Liên bang Nga, U-crai-na,ướ ậ ổ ứ ư
Lào, Vi t Nam... Hi n nay, WTO chi m t i trên 90% th ng m i toàn c u và ho t đ ngệ ệ ế ớ ươ ạ ầ ạ ộ
đ c l p v i Liên h p qu c. Liên h p qu c có 189 n c thành viên thì có trên 140 là thànhộ ậ ớ ợ ố ợ ố ướ
viên c a WTO.ủ
2. Th t c gia nh p WTOủ ụ ậ
B t kỳ m t qu c gia hay lãnh th nào có đ quy n t qu n trong các chính sáchấ ộ ố ổ ủ ề ự ả
th ng m i đ u có th gia nh p T ch c Th ng m i Th gi i (WTO), nh ng nh t thi tươ ạ ề ể ậ ổ ứ ươ ạ ế ớ ư ấ ế
ph i đ c s ch p thu n c a đ i đa s các n c thành viên t ch c này. ả ượ ự ấ ậ ủ ạ ố ướ ổ ứ
Quá trình gia nh p WTO th ng bao g m 4 b c c b n:ậ ườ ồ ướ ơ ả
Gi i thi u v mình.ớ ệ ề Chính ph c a qu c gia hay lãnh th nào mu n n p đ n giaủ ủ ố ổ ố ộ ơ
nh p WTO ph i miêu t t t c các khía c nh c th c a nh ng chính sách kinh t ,ậ ả ả ấ ả ạ ụ ể ủ ữ ế
th ng m i c a mình (th ng đ c g i là minh b ch hoá chính sách). Sau đó đ trình lênươ ạ ủ ườ ượ ọ ạ ệ
* WTO là gì?
WTO: Tên viết tắt của 3
chữ World Trade
Organization.
Ngày thành lập:
1/1/1995
Trụ sở chính: Geneva,
Thụy Sỹ
Số thành viên: 148
nước (tính đến ngày
13/10/2004)
Ngân sách: 162 triệu
francs Thụy Sỹ (số liệu
năm 2004).
Tổng giám đốc:
Supachai Panitchpakdi
(Thái Lan)
WTO d i d ng m t b n chào và s đ c ban công tác WTO ki m tra l i. ướ ạ ộ ả ẽ ượ ể ạ
Ch ra nh ng gì mình có.ỉ ữ Sau khi đ trình b n chào lên WTO, qu c gia hay lãnhệ ả ố
th mu n gia nh p t ch c này s ph i đàm phán song ph ng v i t ng qu c gia thànhổ ố ậ ổ ứ ẽ ả ươ ớ ừ ố
viên. Ph i đàm phán song ph ng b i các n c hay lãnh th khác nhau s có nh ng l iả ươ ở ướ ổ ẽ ữ ợ
ích th ng m i khác nhau. Nh ng cu c đàm phán này s bao g m r t nhi u lĩnh v c tươ ạ ữ ộ ẽ ồ ấ ề ự ừ
thu quan, thâm nh p th tr ng đ n các chính sách c th v hàng hoá và d ch v ... Dùế ậ ị ườ ế ụ ể ề ị ụ
là đàm phán song ph ng, nh ng cam k t c a thành viên m i cũng ph i phù h p v i t tươ ữ ế ủ ớ ả ợ ớ ấ
c các n c thành viên khác theo nguyên t c không phân bi t đ i x . M t khác, nh ngả ướ ắ ệ ố ử ặ ữ
cu c đàm phán cũng quy t đ nh các l i ích (ch ng h n nh nh ng c h i v xu t, nh pộ ế ị ợ ẳ ạ ư ữ ơ ộ ề ấ ậ
kh u) mà các n c thành viên cũ mong đ i thành viên trong t ng lai mang l i. Vì th ,ẩ ướ ợ ươ ạ ế
nh ng cu c đàm phán có th s r t căng th ng và ph c t p. ữ ộ ể ẽ ấ ẳ ứ ạ
Đ nh ra m t th i đi m th c hi n các cam k t gia nh p.ị ộ ờ ể ự ệ ế ậ Sau khi qu c gia hayố
lãnh th hoàn thành hai b c trên, ban công tác WTO s quy t đ nh th i h n gia nh pổ ướ ẽ ế ị ờ ạ ậ
c a h và cho ghi trên m t văn b n có tên là "Hi p c thành viên s b " (còn g i làủ ọ ộ ả ệ ướ ơ ộ ọ
"Ngh đ nh th v quá trình gia nh p"). Đ ng th i đ a ra danh sách (và c th i h n th cị ị ư ề ậ ồ ờ ư ả ờ ạ ự
hi n) nh ng cam k t khi tr thành thành viên WTO c a qu c gia, lãnh th này. ệ ữ ế ở ủ ố ổ
Quy t đ nh.ế ị Trong b c cu i cùng này, qu c gia hay lãnh th mu n gia nh pướ ố ố ổ ố ậ
WTO ph i đ trình Ngh đ nh th v quá trình gia nh p cũng nh danh sách các cam k tả ệ ị ị ư ề ậ ư ế
lên H i ngh B tr ng ho c Đ i h i đ ng WTO. N u 2/3 thành viên c a t ch c này bộ ị ộ ưở ặ ạ ộ ồ ế ủ ổ ứ ỏ
phi u ch p thu n, qu c gia, lãnh th đó s đ c phép ký vào b n Ngh đ nh th và trế ấ ậ ố ổ ẽ ượ ả ị ị ư ở
thành thành viên c a WTO. ủ
II. C c u t ch c.ơ ấ ổ ứ
WTO có m t c c u g m 3 c p :ộ ơ ấ ồ ấ
1. Các c quan lãnh đ o chính tr và có quy n ra quy t đ nh (decision-makingơ ạ ị ề ế ị
power) bao g m H i ngh B tr ng, Đ i h i đ ng WTO, C quan gi i quy t tranh ch pồ ộ ị ộ ưở ạ ộ ồ ơ ả ế ấ
và c quan ki m đi m chính sách th ng m i; ơ ể ể ươ ạ
2. Các c quan th a hành và giám sát vi c th c hi n các hi p đ nh th ng m i đaơ ừ ệ ự ệ ệ ị ươ ạ
ph ng, bao g m H i đ ng GATT, H i đ ng GATS, và H i đ ng TRIPS;ươ ồ ộ ồ ộ ồ ộ ồ
3. Cu i cùng là C quan th c hi n ch c năng hành chính - th ký là T ng giámố ơ ự ệ ứ ư ổ
đ c và Ban th ký WTO.ố ư
III. C c u t ch c c a WTOơ ấ ổ ứ ủ
WTO có m t c c u g m 3 c p :ộ ơ ấ ồ ấ
1. Các c quan lãnh đ o chính tr và có quy n ra quy t đ nh (decision-makingơ ạ ị ề ế ị
power) bao g m H i ngh B tr ng, Đ i h i đ ng WTO, C quan gi i quy t tranh ch pồ ộ ị ộ ưở ạ ộ ồ ơ ả ế ấ
và c quan ki m đi m chính sách th ng m i; ơ ể ể ươ ạ
2. Các c quan th a hành và giám sát vi c th c hi n các hi p đ nh th ng m i đaơ ừ ệ ự ệ ệ ị ươ ạ
ph ng, bao g m H i đ ng GATT, H i đ ng GATS, và H i đ ng TRIPS;ươ ồ ộ ồ ộ ồ ộ ồ
3. Cu i cùng là C quan th c hi n ch c năng hành chính - th ký là T ng giámố ơ ự ệ ứ ư ổ
đ c và Ban th ký WTO.ố ư
1. H i ngh B tr ng, Đ i h i đ ng WTO, C quan gi i quy t tranh ch p và Cộ ị ộ ưở ạ ộ ồ ơ ả ế ấ ơ
quan ki m đi m chính sách th ng m iể ể ươ ạ
· H i ngh B tr ng WTO: là c quan lãnh đ o chính tr cao nh t c a WTO h p ítộ ị ộ ưở ơ ạ ị ấ ủ ọ
nh t 2 năm m t l n, thành viên là đ i di n c p B tr ng c a t t c các thành viên. Đi uấ ộ ầ ạ ệ ấ ộ ưở ủ ấ ả ề
IV. 1 Hi p đ nh thành l p WTO quy đ nh H i ngh B tr ng WTO th c hi n t t c cácệ ị ậ ị ộ ị ộ ưở ự ệ ấ ả
ch c năng c a WTO và có quy n quy t đ nh m i hành đ ng c n thi t đ th c hi nứ ủ ề ế ị ọ ộ ầ ế ể ự ệ
nh ng ch c năng đó. H i ngh B tr ng WTO cũng có quy n quy t đ nh v t t c cácữ ứ ộ ị ộ ưở ề ế ị ề ấ ả
v n đ trong khuôn kh b t kỳ m t hi p đ nh đa ph ng nào c a WTO.ấ ề ổ ấ ộ ệ ị ươ ủ
· Đ i h i đ ng WTO: trong th i gian gi a các khoá h p c a H i ngh B tr ngạ ộ ồ ờ ữ ọ ủ ộ ị ộ ưở
WTO, các ch c năng c a H i ngh B tr ng WTO do Đ i h i đ ng (General-Council)ứ ủ ộ ị ộ ưở ạ ộ ồ
đ m nhi m. Đ i h i đ ng WTO ho t đ ng trên c s th ng tr c t i tr s c a WTO ả ệ ạ ộ ồ ạ ộ ơ ở ườ ự ạ ụ ở ủ ở
Geneva, Thu s . Thành viên c a Đ i h i đ ng WTO là đ i di n c p đ i s c a chínhỵ ỹ ủ ạ ộ ồ ạ ệ ở ấ ạ ứ ủ
ph t t c các thành viên. Đa s các n c đang phát tri n th ng c luôn Đ i s , Tr ngủ ấ ả ố ướ ể ườ ử ạ ứ ưở
đ i di n bên c nh Liên h p qu c t i Geneva làm Đ i s t i WTO; các n c phát tri n,ạ ệ ạ ợ ố ạ ạ ứ ạ ướ ể
đ c bi t là các c ng qu c th ng m i hàng đ u nh M , EU đ u c Đ i s riêng vặ ệ ườ ố ươ ạ ầ ư ỹ ề ử ạ ứ ề
WTO t i Geneva. Các U ban báo cáo lên Đ i h i đ ng WTO.ạ ỷ ạ ộ ồ
Đ i h i đ ng có quy n thành l p các U ban giúp vi c và báo cáo tr c ti p lên Đ iạ ộ ồ ề ậ ỷ ệ ự ế ạ
h i đ ng là : U ban v th ng m i và phát tri n; U ban v các h n ch cán cân thanhộ ồ ỷ ề ươ ạ ể ỷ ề ạ ế
toán; U ban v ngân sách, tài chính và qu n tr ; U ban v các hi p đ nh th ng m iỷ ề ả ị ỷ ề ệ ị ươ ạ
khu v c. Ba U ban đ u đ c thành l p theo hi p đ nh v thành l p WTO, U ban cu iự ỷ ầ ượ ậ ệ ị ề ậ ỷ ố
cùng đ c thành l p vào tháng 2-1996 theo quy t đ nh c a Đ i h i đ ng WTO. ượ ậ ế ị ủ ạ ộ ồ
-Ngoài ra còn có hai U ban là "U ban v hàng không dân d ng" và "U ban vỷ ỷ ề ụ ỷ ề
mua s m chính ph " đ c thành l p theo quy t đ nh c a Vòng Tôkyô và có s thành viênắ ủ ượ ậ ế ị ủ ố
h n ch (ch nh ng n c ký k t các "b lu t" có liên quan c a Vòng Tôkyô m i đ cạ ế ỉ ữ ướ ế ộ ậ ủ ớ ượ
tham gia), v n ti p t c ho t đ ng trong khuôn kh c a WTO. Nh ng nh ng U ban nàyẫ ế ụ ạ ộ ổ ủ ư ữ ỷ
không ph i báo cáo (report) mà ch có nghĩa v thông báo (notify) th ng xuyên v ho tả ỉ ụ ườ ề ạ
đ ng c a h lên Đ i h i đ ng WTO.ộ ủ ọ ạ ộ ồ
· C quan gi i quy t tranh ch p và C quan ki m đi m chính sách th ng m i:ơ ả ế ấ ơ ể ể ươ ạ
Đi u IV. Hai hi p đ nh WTO quy đ nh, ngoài các vi c th c hi n các ch c năng c a H iề ệ ị ị ệ ự ệ ứ ủ ộ
ngh B tr ng WTO trong th i gian gi a hai khoá h p. Đ i h i đ ng WTO còn th c hi nị ộ ưở ờ ữ ọ ạ ộ ồ ự ệ
nh ng ch c năng khác đ c trao tr c ti p theo các hi p đ nh th ng m i đa ph ng,ữ ứ ượ ự ế ệ ị ươ ạ ươ
trong đó quan tr ng nh t là ch c năng gi i quy t tranh ch p và ch c năng ki m đi mọ ấ ứ ả ế ấ ứ ể ể
chính sách th ng m i. Chính vì v y mà Đ i h i đ ng WTO cũng đ ng th i là "c quanươ ạ ậ ạ ộ ồ ồ ờ ơ
gi i quy t tranh ch p" (DSB-Dispute Settlement Body) khi th c hi n các ch c năng gi iả ế ấ ự ệ ứ ả
quy t tranh ch p và là "c quan ki m đi m chính sách th ng m i” (TPRB-Trade Policyế ấ ơ ể ể ươ ạ
Review Body) khi th c hi n ch c năng ki m đi m chính sách th ng m i.ự ệ ứ ể ể ươ ạ
III. M c ti u ho t đ ng và ch c năng c a WTOụ ệ ạ ộ ứ ủ
WTO v i t cách là m t t ch c th ng m i c a t t c các n c trên th gi i, th cớ ư ộ ổ ứ ươ ạ ủ ấ ả ướ ế ớ ự
hi n nh ng m c tiêu đã đ c nêu trong L i nói đ u c a Hi p đ nh GATT 1947 là nângệ ữ ụ ượ ờ ầ ủ ệ ị
cao m c s ng c a nhân dân các thành viên, đ m b o vi m làm thúc đ y tăng tr ng kinhứ ố ủ ả ả ệ ẩ ưở
t và th ng m i, s d ng có hi u qu nh t các ngu n l c c a th gi i. ế ươ ạ ử ụ ệ ả ấ ồ ự ủ ế ớ
C th WTO có 3 m c tiêu sau:ụ ể ụ
•Thúc đ y tăng tr ng th ng m i hàng hoá và d ch v trên th gi i ph c vẩ ưở ươ ạ ị ụ ế ớ ụ ụ
cho s phát tri n n đ nh, b n v ng và b o v môi tr ng;ự ể ổ ị ề ữ ả ệ ườ
•Thúc đ y s phát tri n các th ch th tr ng, gi i quy t các b t đ ng vàẩ ự ể ể ế ị ườ ả ế ấ ồ
tranh ch p th ng m i gi a các n c thành viên trong khuôn kh c a h th ngấ ươ ạ ữ ướ ổ ủ ệ ố
th ng m i đa ph ng, phù h p v i các nguyên t c c b n c a Công pháp qu c t ;ươ ạ ươ ợ ớ ắ ơ ả ủ ố ế
b o đ m cho các n c đang phát tri n và đ c bi t là các n c kém phát tri n nh tả ả ướ ể ặ ệ ướ ể ấ
đ c th h ng th nh ng l i ích th c s t s tăng tr ng c a th ng m i qu c t ,ượ ụ ưở ụ ữ ợ ự ự ừ ự ưở ủ ươ ạ ố ế
phù h p v i nhu c u phát tri n kinh t c a các n c này và khuy n khích các n cợ ớ ầ ể ế ủ ướ ế ướ
này ngày càng h i nh p sâu r ng h n vào n n kinh t th gi i;ộ ậ ộ ơ ề ế ế ớ
•Nâng cao m c s ng, t o công ăn, vi c làm cho ng i dân các n c thànhứ ố ạ ệ ườ ướ
viên, b o đ m các quy n và tiêu chu n lao đ ng t i thi u đ c tôn tr ng.ả ả ề ẩ ộ ố ể ượ ọ
WTO th c hi n 5 ch c năng sau:ự ệ ứ
•Th ng nh t qu n lý vi c th c hi n các hi p đ nh và tho thu n th ng m iố ấ ả ệ ự ệ ệ ị ả ậ ươ ạ
đa ph ng và nhi u bên; giám sát, t o thu n l i, k c tr giúp k thu t cho các n cươ ề ạ ậ ợ ể ả ợ ỹ ậ ướ
thành viên th c hi n các nghĩa v th ng m i qu c t c a hự ệ ụ ươ ạ ố ế ủ ọ
•Là khuôn kh th ch đ ti n hành các vòng đàm phán th ng m i đaổ ể ế ể ế ươ ạ
ph ng trong khuôn kh WTO, theo quy t đ nh c a H i ngh B tr ng WTO.ươ ổ ế ị ủ ộ ị ộ ưở
•Là c ch gi i quy t tranh ch p gi a các n c thành viên liên quan đ nơ ế ả ế ấ ữ ướ ế
vi c th c hi n và gi i thi ch Hi p đ nh WTO và các hi p đ nh thu ng m i đa ph ngệ ự ệ ả ứ ệ ị ệ ị ơ ạ ươ
và nhi u bên.ề
•Là c ch ki m đi m chính sách th ng m i c a các n c thành viên, b oơ ế ể ể ươ ạ ủ ướ ả
đ m th c hi n m c tiêu thúc đ y t do hoá th ng m i và tuân th các quy đ nh c aả ự ệ ụ ẩ ự ươ ạ ủ ị ủ
WTO, Hi p đ nh thành l p WTO (ph l c 3) đã quy đ nh m t c ch ki m đi m chínhệ ị ậ ụ ụ ị ộ ơ ế ể ể
sách th ng m i áp d ng chung đ i v i t t c các thành viên.ươ ạ ụ ố ớ ấ ả
•Th c hi n vi c h p tác v i các t ch c kinh t qu c t khác nh Qu Ti nự ệ ệ ợ ớ ổ ứ ế ố ế ư ỹ ề
t Qu c t và Ngân hàng Th gi i trong viêc ho ch đ nh nh ng chính sách và d báoệ ố ế ế ớ ạ ị ữ ự
v nh ng xu h ng phát tri n t ng lai c a kinh t toàn c u.ề ữ ướ ể ươ ủ ế ầ
2. Các c quan th a hành giám sát vi c th c hi n các hi p đ nh th ng m iơ ừ ệ ự ệ ệ ị ươ ạ
đa ph ngươ
WTO có 3 h i đ ng (Council) đ c thành l p đ giám sát vi c th c thi 3 hi p đ nhộ ồ ượ ậ ể ệ ự ệ ị
th ng m i đa ph ng là: H i đ ng GATT, H i đ ng GATS và H i đ ng TRIPS. T t cươ ạ ươ ộ ồ ộ ồ ộ ồ ấ ả
các n c thành viên đ u có quy n tham gia vào ho t đ ng c a 3 h i đ ng này. Ba h iướ ề ề ạ ộ ủ ộ ồ ộ
đ ng nói trên báo cáo tr c ti p các công vi c c a mình lên Đ i h i đ ng WTO.ồ ự ế ệ ủ ạ ộ ồ
Ngoài ra còn có các c quan đ c các H i đ ng c a WTO thành l p v i t cách làơ ượ ộ ồ ủ ậ ớ ư
c c u tr c thu c (subsidiary bodies) đ giúp các h i đ ng này trong vi c th c hi n cácơ ấ ự ộ ể ộ ồ ệ ự ệ
ch c năng k thu t, ví d nh “U ban v thâm nh p th tr ng”, “U ban v tr giá nôngứ ỹ ậ ụ ư ỷ ề ậ ị ườ ỷ ề ợ
nghi p” và các "Nhóm công tác" (Working group) đ c thành l p trên c s t m th i đệ ượ ậ ơ ở ạ ờ ể
gi i quy t nh ng v n đ c th , ví d nh các “Nhóm công tác v vi c gia nh p WTO”ả ế ữ ấ ề ụ ể ụ ư ề ệ ậ
c a m t s n củ ộ ố ướ
3. T ng giám đ c và Ban th ký WTOổ ố ư
Khác v i GATT 1974, WTO có m t ban th ký r t quy mô, bao g m kho ng 500ớ ộ ư ấ ồ ả
viên ch c và nhân viên thu c biên ch chính th c c a WTO. Đ ng đ u ban th ký WTOứ ộ ế ứ ủ ứ ầ ư
là T ng giám đ c WTO. T ng giám đ c WTO do H i ngh B tr ng b nhi m v i nhi mổ ố ổ ố ộ ị ộ ưở ổ ệ ớ ệ
kỳ 4 năm. Ngoài vai trò đi u hành, T ng giám đ c c a WTO còn có m t vai trò chính trề ổ ố ủ ộ ị
r t quan tr ng trong h th ng th ng m i đa ph ng. Chính vì v y mà vi c l a ch n cácấ ọ ệ ố ươ ạ ươ ậ ệ ự ọ
ng c viên vào ch c v này luôn là m t cu c ch y đua ác li t gi a các nhân v t chính trứ ử ứ ụ ộ ộ ạ ệ ữ ậ ị
quan tr ng, c p B tr ng, Phó Th t ng ho c T ng th ng (Trong s các ng c viênọ ấ ộ ưở ủ ướ ặ ổ ố ố ứ ử
vào ch c v T ng giám đ c đ u tiên c a WTO có ông Salinas, c u T ng th ng Mêhicô).ứ ụ ổ ố ầ ủ ự ổ ố
Quy n h n và trách nhi m c a T ng giám đ c do H i ngh B tr ng quy t đ nh.ề ạ ệ ủ ổ ố ộ ị ộ ưở ế ị
Biên ch Ban th ký WTO do T ng giám đ c quy t đ nh. T ng giám đ c và thành viênế ư ổ ố ế ị ổ ố
Ban th ký WTO có quy ch t ng t nh c a viên ch c các t ch c qu c t , ho t đ ngư ế ươ ự ư ủ ứ ổ ứ ố ế ạ ộ
đ c l p và ch tuân theo các quy t đ nh và tôn ch c a WTO. H đ c h ng các quy nộ ậ ỉ ế ị ỉ ủ ọ ượ ưở ề
u đãi, mi n tr t ng t nh viên ch c c a các t ch c chuyên môn c a Liên h p qu c.ư ễ ừ ươ ự ư ứ ủ ổ ứ ủ ợ ố
Cũng nh nh ng ng i ti n nhi m tr c kia trong GATT, T ng giám đ c WTO có vai tròư ữ ườ ề ệ ướ ổ ố
h t s c quan tr ng, d n d t các vòng đàm phán th ng m i đa biên và gi i quy t tranhế ứ ọ ẫ ắ ươ ạ ả ế
ch p ( Ông Rugiero, T ng giám đ c s p mãn nhi m c a WTO đã đóng vai trò trung gianấ ổ ố ắ ệ ủ
hoà gi i r t tích c c và có hi u qu trong v tranh ch p gi a M và EU liên quan đ nả ấ ự ệ ả ụ ấ ữ ỹ ế
vi c áp d ng các đ o lu t Helms-Burton và D’Amaton-Kennedy năm 1997). V trí đ c bi tệ ụ ạ ậ ị ặ ệ
c a T ng giám đ c WTO th hi n m t trong nh ng nét đ c tr ng trong ngo i giao đaủ ổ ố ể ệ ộ ữ ặ ư ạ
ph ng ngày nay khi trên th c t các quan ch c lãnh đ o cao c p c a các t ch c qu cươ ự ế ứ ạ ấ ủ ổ ứ ố
t ngày càng đóng vai trò "đi u hành" (managing) nhi u h n là "ch p hành" (executive).ế ề ề ơ ấ
IV. T cách thành viên WTOư
Tuy là m t t ch c qu c t liên chính ph nh ng thành viên c a WTO không chộ ổ ứ ố ế ủ ư ủ ỉ
có các qu c gia có ch quy n mà có c nh ng lãnh th riêng bi t, ví d nh EU, H ngố ủ ề ả ữ ổ ệ ụ ư ồ
Kông, Macao.
Có hai lo i thành viên theo quy đ nh c a hi p đ nh v WTO : thành viên sáng l pạ ị ủ ệ ị ề ậ
và thành viên gia nh p. Thành viên sáng l p là nh ng n c là m t bên ký k t GATT 1947ậ ậ ữ ướ ộ ế
và ph i ký, phê chu n Hi p đ nh v WTO tr c ngày 31-12-1994 ( t t c các bên ký k tả ẩ ệ ị ề ướ ấ ả ế
GATT 1947 đ u đã tr thành thành viên sáng l p c a WTO). Thành viên gia nh p là cácề ở ậ ủ ậ
n c ho c lãnh th gia nh p Hi p đ nh WTO sau ngày 1-1-1995. Các n c này ph i đàmướ ặ ổ ậ ệ ị ướ ả
phán v các đi u ki n gia nh p v i t t c các n c đang là thành viên c a WTO và quy tề ề ệ ậ ớ ấ ả ướ ủ ế
đ nh gia nh p ph i đ c Đ i h i đ ng WTO b phi u thông qua v i ít nh t hai ph n baị ậ ả ượ ạ ộ ồ ỏ ế ớ ấ ầ
s phi u thu n.ố ế ậ
Khác v i vi c gia nh p, vi c rút kh i WTO ph thu c hoàn toàn vào quy t đ nhớ ệ ậ ệ ỏ ụ ộ ế ị
riêng c a t ng n c. Đi u XV Hi p đ nh v WTO quy đ nh vi c rút kh i WTO bao hàm củ ừ ướ ề ệ ị ề ị ệ ỏ ả
vi c rút kh i t t c các hi p đ nh th ng m i đa ph ng và s có hi u l c sau sáu thángệ ỏ ấ ả ệ ị ươ ạ ươ ẽ ệ ự
k t ngày WTO nh n đ c thông báo b ng văn b n v vi c rút. Th ng vi n M khi bể ừ ậ ượ ằ ả ề ệ ượ ệ ỹ ỏ
phi u cho phép T ng th ng phê chu n Hi p đ nh WTO đã thông qua quy t đ nh v vi cế ổ ố ẩ ệ ị ế ị ề ệ
n c này s rút kh i WTO n u m t U ban đ c bi t bao g m năm c u th m phán liênướ ẽ ỏ ế ộ ỷ ặ ệ ồ ự ẩ
bang c a M k t lu n r ng M đã b c quan gi i quy t tranh ch p c a WTO x cho thuaủ ỹ ế ậ ằ ỹ ị ơ ả ế ấ ủ ử
m t cách "phi lý" ho c các quy n l i c b n (substantial) c a M đã b "vi ph m" trong baộ ặ ề ợ ơ ả ủ ỹ ị ạ
quy t đ nh liên ti p c a c quan này. Vi c EU rút kh i WTO ph c t p h n vì U ban châuế ị ế ủ ơ ệ ỏ ứ ạ ơ ỷ
Âu ( C quan hành pháp c a Liên minh châu Âu) không có th m quy n thay m t cho t tơ ủ ẩ ề ặ ấ
c các n c thành viên EU đ ra m t quy t đ nh nh v y. Đây là m t v n đ còn đangả ướ ể ộ ế ị ư ậ ộ ấ ề
tranh cãi gi a các chuyên gia pháp lý c a EU. M t s cho r ng EU ch có th rút kh iữ ủ ộ ố ằ ỉ ể ỏ
WTO khi t t c các n c thành viên EU đ u rút kh i t ch c này. M t s khác cho r ngấ ả ướ ề ỏ ổ ứ ộ ố ằ
ch c n m t ho c m t s thành viên ch ch t c a EU nh Đ c, Pháp, Anh...rút kh i WTOỉ ầ ộ ặ ộ ố ủ ố ủ ư ứ ỏ
cũng đ đ cho EU không còn t cách đ i di n cho 15 n c thành viên t i t ch c này.ủ ể ư ạ ệ ướ ạ ổ ứ
Ngân sách ho t đ ng c a WTO do t t c các n c thành viên đóng góp trên c sạ ộ ủ ấ ả ướ ơ ở
t ng ng v i ph n c a m i n c trong th ng m i qu c t . T l đóng góp t i thi u làươ ứ ớ ầ ủ ỗ ướ ươ ạ ố ế ỷ ệ ố ể
0,03% ngân sách c a WTO. ủ
V. C ch ra quy t đ nh c a WTOơ ế ế ị ủ
V ph ng di n ra quy t đ nh, WTO là m t t ch c kinh t qu c t liên chính phề ươ ệ ế ị ộ ổ ứ ế ố ế ủ
khác v i m t s t ch c khác. V nguyên t c, các quy t đ nh l n và quan tr ng nh t c aớ ộ ố ổ ứ ề ắ ế ị ớ ọ ấ ủ
WTO do chính ph t t c các n c thành viên thông qua, ho c c p B tr ng t i H iủ ấ ả ướ ặ ở ấ ộ ưở ạ ộ
ngh B tr ng ho c c p Đ i s t i Đ i h i đ ng WTO. T t c các quy t đ nh nàyị ộ ưở ặ ở ấ ạ ứ ạ ạ ộ ồ ấ ả ế ị
thông th ng đ c thông qua trên c s đ ng thu n. Khác v i IMF ho c WB, Ban th kýườ ượ ơ ở ồ ậ ớ ặ ư