VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYN TUN ANH
VN Đ CON NGƯI
TRONG TRIT HỌC TRN ĐC THO
LUẬN ÁN TIN SĨ TRIT HỌC
HÀ NỘI - 2020
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYN TUN ANH
VN Đ CON NGƯI
TRONG TRIT HỌC TRN ĐC THO
Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 9 22 90 01
NGƯI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. NGUYN TI ĐÔNG
HÀ NỘI - 2020
LI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi,
các tư liệu sử dụng trong Luận án là trung thực, những kết quả nghiên cứu và
kết luận trong Luận án này chưa được công bố trong bất cứ công trình nào.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Tuấn Anh
MỤC LỤC
MỞ ĐU .................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CU LIÊN QUAN ĐN
Đ TÀI ....................................................................................................................... 6
1.1. Nghiên cứu về tiền đề hình thành vấn đề con người trong triết học Trần
Đức Thảo ........................................................................................................ 6
1.1.1. Về tiền đề lý luận ............................................................................................... 6
1.1.2. Về tiền đề thực tiễn .......................................................................................... 10
1.2. Nghiên cứu về nội dung vấn đề con người trong triết học Trần Đức
Thảo ............................................................................................................ 15
1.2.1. Về sự hình thành con người, hình thành ngôn ngữ và ý thức ......................... 15
1.2.2. Về bản chất con người, con người chung và con người cụ thể, con người xã
hội và con người giai cấp .......................................................................................... 20
1.2.3. Về con người tha hóa và giải tha hóa con người ............................................ 22
1.3. Nghiên cứu về thành công và hạn chế của Trần Đức Thảo và những vấn đề
đặt ra đối với luận án .................................................................................... 25
1.3.1. Về thành công và hạn chế ............................................................................... 25
1.3.2. Những vấn đề đặt ra đối với luận án .............................................................. 31
CHƯƠNG 2: NHỮNG TIN Đ HÌNH THÀNH VN Đ CON NGƯI
TRONG TRIT HỌC TRN ĐC THO ......................................................... 34
2.1. Tiền đề lý luận ........................................................................................ 34
2.1.1. Triết học phương Tây hiện đại và hiện tượng học Husserl ............................ 34
2.1.2. Chủ nghĩa hiện sinh ........................................................................................ 36
2.1.2.1. Triết học hiện sinh Heidegger về con người ...................................................... 36
2.1.2.2. Triết học hiện sinh của Jean Paul Sartre ............................................................. 37
2.1.2.3. Chủ nghĩa hiện sinh vô thần của Alexandre Kojve ........................................ 39
2.1.3. Chủ nghĩa Mác cấu trc (Chủ nghĩa cấu trúc mới) của Louis Althusser ....... 41
2.1.4. Chủ nghĩa Mác và triết học Mác về con người ............................................... 42
2.2. Tiền đề thực tiễn .................................................................................... 47
2.2.1. Phong trào đấu tranh cho độc lập, tự do của các dân tộc trên thế giới ......... 47
2.2.2. Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội của các nước đi theo con đường xã hội
chủ nghĩa và của Việt Nam ....................................................................................... 50
2.2.3. Yếu tố gia đình, dòng tộc, bản thân con người Trần Đức Thảo ..................... 54
CHƯƠNG 3: NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YU CỦA VN Đ CON NGƯI
TRONG TRIT HỌC TRN ĐC THO ......................................................... 58
3.1. Sự hình thành con người với những phẩm chất người đầu tiên ............... 58
3.1.1. Quá trình tiến hóa từ con vật thành con người ............................................... 58
3.1.2. Sự hình thành những tố chất người đầu tiên ................................................... 62
3.1.2.1. Về sự di truyền tính cách, cấu tạo tâm lý - tiền đề cho sự hình thành ý thức ...... 62
3.1.2.2. Tự ý thức và sự hình thành các yếu tố nhân cách đầu tiên ............................. 65
3.1.3. Sự hình thành ngôn ngữ và ý thức .................................................................. 66
3.1.3.1. Các yếu tố và cơ chế khởi nguồn ngôn ngữ và  thức ..................................... 66
3.1.3.2. Sự hình thành ngôn ngữ với tư cách là “vỏ vật chất” của ý thức .................. 69
3.1.3.3. Các bước thực hành của  thức – ý thức cá nhân và ý thức tập thể .............. 74
3.1.3.4. Lao động với sự hình thành ý thức “trí tuệ, sáng tạo” ..................................... 76
3.2. Những đặc điểm và những quy định của con người xã hội ...................... 79
3.2.1. Con người chung (với tư cách loài) và con người riêng (cá nhân cụ thể) ..... 79
3.2.2. Quan hệ xã hội và quan hệ giai cấp của mỗi cá nhân .................................... 82
3.2.3. Cá nhân nhân cách và cá nhân lệ thuộc vào điều kiện giai cấp ..................... 86
3.2.3.1. Cá nhân nhân cách lệ thuộc điều kiện giai cấp.................................................. 86
3.2.3.2. Sự lệ thuộc điều kiện giai cấp và sự phản kháng điều kiện giai cấp trong
nhân cách người vô sản ........................................................................................................ 88
3.3. Bản chất và tiềm năng con người, sự tha hóa và giải tha hóa con người .. 90
3.3.1. Bản chất con người và những tiềm năng con người ....................................... 90
3.3.1.1. Về bản chất con người ........................................................................................... 90
3.3.1.2. Các tầng bản chất con người ................................................................................. 92
3.3.1.3. Bản chất con người là cái chứa đựng năng lượng và tiềm năng con người . 95
3.3.2. Con người tha hóa trong xã hội có giai cấp ................................................... 96
3.3.3. Sự giải tha hóa con người ............................................................................. 100
CHƯƠNG 4: NHỮNG THÀNH CÔNG VÀ HẠN CH TRONG NGHIÊN
CU VN Đ CON NGƯI CỦA TRN ĐC THO .................................. 110
4.1. Những thành công trong nghiên cứu vấn đề con người của Trần Đức Thảo
................................................................................................................... 110
4.1.1. Lựa chọn vấn đề con người và cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu ..... 110
4.1.1.1. Sự đúng đắn trong việc lựa chọn vấn đề con người làm đối tượng nghiên cứu ... 110
4.1.1.2. Tính độc đáo trong cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu vấn đề con người114
4.1.2. Bảo vệ và làm sâu sắc thêm vấn đề con người trong triết học Mác................119