intTypePromotion=1

Tiểu luận: Tiểu thuyết “Người tình” của Marguerite Duras dưới góc nhìn diễn ngôn phái nữ

Chia sẻ: Nguyễn Thị Hồng Hạnh | Ngày: | Loại File: DOCX | Số trang:19

0
50
lượt xem
6
download

Tiểu luận: Tiểu thuyết “Người tình” của Marguerite Duras dưới góc nhìn diễn ngôn phái nữ

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Là một tác phẩm của một tác gia nước ngoài nhưng lại lấy bối cảnh ở một nước thuộc địa Đông Dương, “ Người tình” của Marguerite Duras lại không bàn về vấn đề chính trị rối ren hay đời sống nhân dân lầm than, nó dường như đi một lối khác, theo trào lưu tiểu thuyết mới, lại mang hơi hướng tự truyện, kể về câu chuyện tuổi trẻ gắn với gia đình và tình nhân. Bởi nhận thấy sự biến chuyển của những người phụ nữ trong tác phẩm trước một xã hội nam quyền đầy định kiến, đặc biệt là nhân vật “tôi”, trong cô ẩn chứa tinh thần phản kháng và bản chất nữ giới vô cùng độc đáo, chúng tôi sẽ đi sâu vào tác phẩm mà phân tích diễn ngôn phái nữ của những nhân vật nữ theo chủ nghĩa phê bình nữ quyền. Từ đó rút ra kết luận, tác phẩm “Người tình” đã tập trung khám phá thế giới bên trong vốn bất định và mơ hồ của người phụ nữ thay vì châm ngòi cho cuộc chiến khốc liệt giữa thế giới nam quyền và người phụ nữ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tiểu luận: Tiểu thuyết “Người tình” của Marguerite Duras dưới góc nhìn diễn ngôn phái nữ

  1. TÓM TẮT: Là một tác phẩm của một tác gia nước ngoài nhưng lại lấy bối cảnh  ở  một  nước thuộc địa Đông Dương, “ Người tình” của Marguerite Duras lại không bàn về  vấn đề chính trị  rối ren hay đời sống nhân dân lầm than, nó dường như đi một lối  khác, theo trào lưu tiểu thuyết mới, lại mang hơi hướng tự  truyện, kể  về  câu   chuyện tuổi trẻ gắn với gia đình và tình nhân. Bởi nhận thấy sự biến chuyển của   những người phụ nữ trong tác phẩm trước một xã hội nam quyền đầy định kiến,   đặc biệt là nhân vật “tôi”, trong cô ẩn chứa tinh thần phản kháng và bản chất nữ  giới vô cùng độc đáo, chúng tôi sẽ đi sâu vào tác phẩm mà phân tích diễn ngôn phái   nữ  của những nhân vật nữ  theo chủ  nghĩa phê bình nữ  quyền. Từ  đó rút ra kết  luận, tác phẩm “Người tình” đã tập trung khám phá thế giới bên trong vốn bất định  và mơ hồ của người phụ nữ thay vì châm ngòi cho cuộc chiến khốc liệt giữa thế  giới nam quyền và người phụ nữ.  DẪN NHẬP: 1. Lí do chọn đề tài: “Người tình” là một tiểu thuyết mang hơi hướng tự  truyện, kể  về  cuộc đời  tuổi trẻ của một cô gái mười lăm tuổi trước sóng gió tình yêu đã phá vỡ những rào   cản của gia đình và xã hội để  bắt đầu một mối quan hệ  cấm đoán với sự  biết   trước sẽ  chẳng có tương lai. Những dòng văn trong tác phẩm là sự  trở  đi trở  của   dòng ý thức của nhân vật “tôi” trong hiện tại và quá khứ  về  mỗi nhân vật: người   anh trai độc ác, người mẹ nửa điên nửa tỉnh, người anh út yếu đuối, yểu mệnh và   người tình giàu có, yêu cô da diết. Một tác phẩm nằm trong trào lưu tiểu thuyết   mới song lại trở nên khác biệt bởi những hình tượng người phụ nữ khác biệt.  Trên mảnh đất “Người tình” này, đã có không ít “cày cuốc” trong những khía  cạnh từ  hình tượng nhân vật được giải mã cùng những  ẩn  ức tính dục của chủ  nghĩa phê bình phân tâm học, đến nghệ thuật trần thuật trong ngôi kể và điểm nhìn   linh hoạt, song vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào phân tích tác phẩm nói   chung, diễn ngôn phái nữ  của những người phụ  nữ  nói riêng qua phê bình nữ  quyền để khám phá sâu sắc hơn thế giới nữ giới trong tiểu thuyết. 2. Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng: Tiểu thuyết “Người tình” của Marguerite Duras dưới góc nhìn diễn   ngôn phái nữ 3. Phương pháp nghiên cứu: Để nghiên cứu về tiểu thuyết này, dưới góc nhìn  diễn ngôn phái nữ, chúng tôi sử  dụng những phương pháp: trình bày, phân tích,   tổng hợp, bình luận.  A. MỞ ĐẦU: 1. Lí thuyết chung: Là một trào lưu phê bình nổi lên trong những năm 60­70 của thế kỉ trước,  Một  điều hiển nhiên là phong trào phụ nữ thập niên 1960 không phải là điểm khởi phát  cho phong trào nữ quyền. Thậm chí, nó còn làm sống lại của những quan niệm cũ  và những hành động mà được xem là thuộc về  vấn đề  bất bình đẳng của phụ  nữ  đã từng được đề cập trong các quyển sách kinh điển, một vài trường hợp đã được   đề  xuất phương án giải quyết. Một số  tác phẩm như:  Một minh chứng cho các  quyền của phụ  nữ của Mary Woll­stonecraft (1972) hoặc trong một số  bài thảo  luận của các tác giả  nam giới như Milton, Pope, và Rousseau; tác phẩm Phụ nữ và 
  2. lao   động của   Olive   Schreiner   (1911);   tác   phẩm Căn   phòng   riêng Viginia   Woolf  (1929), là bức tranh sinh động về những bất công dành cho phụ nữ trên con đường   học vấn và trong vấn đề  hôn nhân và làm mẹ; và Simone de Beauvoir với tác  phẩm Giới tính thứ hai (1949) là một phần quan trọng trong bức tranh sinh động về  phụ  nữ  trong tiểu thuyết của D.H.Lawrence. Nam giới cũng góp phần tạo nên lối  viết nữ  như  cách thể  hiện của một số  tác giả  nam giới trong các tác phẩm: Sự  khuất phục của đàn bà của John Stuart Mill (1869) và tác phẩm Nguồn gốc của gia  đình của Friedrich Engels (1884).  Phê bình nữ  quyền từ  những năm 1970 đã đạt được một vị  trí đáng kể  bởi   những tồn tại bên trong nó. Cuộc tranh luận và những ý kiến bất đồng tập trung  vào ba vấn đề được quan tâm nhất: 1. Vai trò của học thuyết; 2. Bản chất của ngôn  ngữ; 3. Giá trị  hoặc các lĩnh vực khác của phân tâm học.  Những cuộc tranh luận  vẫn diễn ra không hồi kết. Trong tiểu luận trên, chúng tôi xin tập trung vào những diễn ngôn phái nữ­ một  phần chính trong lí thuyết của chủ nghĩa trên, để phân tích tác phẩm “Người tình”. 2. Các thuật ngữ: Trước khi đi vào tìm hiểu diễn ngôn phái nữ  và sự  biến chuyển của nó trong  tiểu thuyết “Người tình” của Marguerite Duras, ta cần nằm được khái niệm của   “diễn ngôn” và “diễn ngôn phái nữ”.   “Diễn ngôn” là một thuật ngữ được hiểu dưới nhiều cách khác nhau, theo  M. Foucault có ba cách hiểu chính, nhưng theo bài tiểu luận “ Dẫn nhập lí thuyết  diễn ngôn của M. Foucault và nghiên cứu văn học” của Trần Văn Toàn, “ Nghiên  cứu diễn ngôn nữ quyền – một diễn ngôn cụ thể ­  một cách tự nhiên gắn liền với  định nghĩa thứ hai”, “Định nghĩa thứ hai của Foucault về diễn ngôn hình dung diễn  ngôn như là “một nhóm các nhận định được cá thể  hóa”. Đây là định nghĩa thường  được Foucault sử dụng để nhận dạng các diễn ngôn cụ thể. Diễn ngôn trong cách   sử  dụng này là một nhóm những nhận định được tổ  chức theo một cách thức nào  đó và có một mạch lạc và một hiệu lực chung. Theo đó, người ta có thể  nói đến   chẳng hạn: diễn ngôn nữ  quyền, diễn ngôn thuộc địa, diễn ngôn nam tính, diễn  ngôn nữ  tính, diễn ngôn y học, diễn ngôn phân tâm học…Diễn ngôn trong cách   hiểu này vì thế  được dùng  ở  số  nhiều (discourses) ”. Nghĩa là diễn ngôn là tất cả  thuộc về  ngôn ngữ  mang tính tập thể, cộng đồng, như  trong tiểu luận này, “diễn  ngôn phái nữ” là những phát ngôn, hành động ngôn ngữ thuộc về nữ giới. B. NỘI DUNG: 1. … Từ tấn công những phiên bản nam tính của thế giới: Trong cuốn giáo trình “Beginning theory, an introduction to literary and cultural  theory”, Peter Barry, Manchester university Press, 1995,  (tạm dịch:  Nhập môn về  văn   học   và   lí   thuyết   văn   hóa),  bản   dịch   lưu   hành   nội   bộ   của   khoa   Ngữ   văn,  ĐHSPHN của Nguyễn Thị  Ngọc Minh, Lương Thị  Hiền, Lộ   Đức Anh, Nguyễn  Diệu Linh, phê bình nữ quyền được nhắc đến trong luận điểm: “Những giai đoạn  khác biệt với những mối bận tâm và những động thái riêng dường như là đặc điểm   của phê bình nữ quyền”, và biểu hiện đầu tiên gắn với “việc lột trần cái mà ta có   thể gọi là những cơ chế của chế độ gia trưởng, “những tư tưởng, thái độ” văn hóa  ở  đàn ông và phụ  nữ  giúp duy trình sự  bất bình đẳng giới”­ nghĩa là tấn công vào  giới tính nam cùng những bất công với phụ nữ gây ra bởi chế độ nam quyền.  Trong tiểu thuyết “Người tình”, Marguerite Duras đã xây dựng nên hai tuyến   nhân vật theo giới tính: Một là những người phụ nữ như nhân vật “tôi” chính là sự 
  3. phóng chiếu của tác giả trong cuốn tiểu thuyết mang màu sắc tự truyện này, nhân   vật bà mẹ là hiệu trưởng của một trường nữ sinh ở Sa Đéc, Helene Lagonelle một  cô gái mười bảy tuổi xinh đẹp tuyệt trần nhưng chưa và cũng không muốn trưởng   thành cùng vô số những người phụ nữ khác được nhắc đến trong truyện một cách  tưởng chừng bâng quơ, ngẫu nhiên song lại  ẩn chứa dụng ý của nhà văn. Hai là   những người đàn ông bắt đầu từ  người anh cả  mà nhân vật “tôi” hận đến tận   xương tủy, chỉ mong anh ta sớm chết đi, để người anh út của cô có một cuộc sống  bình yên, không phải thấp thỏm trong nỗi sợ mà anh ta đem lại; quan trọng hơn hết  đó chính là người tình của cô bé xuất hiện như  một biến cố, bước vào cuộc sống  của cô như một điều diệu kì và ra đi như một hồi ức đẹp và những người đàn ông   khác cũng được nhắc đến trong truyện đi liền với những phụ nữ xa lạ trên. Vậy trước khi đi tìm hiểu sự phản kháng của phái nữ với phái tính còn lại của  thế giới, ta cần thấy được phái nam được hiện lên như thế nào trong tác phẩm? 1.1. Hình tượng thế giới đàn ông: Thế  giới đàn ông là bức tranh muôn màu với mỗi người đàn ông lại làm nên  một màu sắc riêng, từ đó tạo nên một phức cảm kì lạ đối với những người phụ nữ,  người con gái trong truyện. Là mảnh ghép đầu tiên, người anh cả hiện lên trong nỗi ám ảnh của nhân vật   “tôi”, anh “nghiện thuốc phiện”, “cờ  bạc”, anh ta là kẻ  lục lọi tủ  đồ  để  kiếm   những đồng tiền tích cóp của người mẹ, lấy trộm cả của cải của người làm, anh  hành hạ, dọa nạt đứa em trai và áp đặt cô em gái, hơn hết mọi hành động của anh  đều được “hợp pháp hóa” bởi người mẹ mà theo lời kể, là “đứa con duy nhất được   mẹ tôi gọi là: con tôi”. Không những thế, anh ta chính là người đề những thứ “luật  lệ” và cưỡng chế hai người em phải phục tùng. Đặc biệt trong chi tiết “một bữa ăn  ở  Sa Đéc”, “ba chúng tôi ngồi ăn”, “anh ta bảo anh út phải chú ý, không được ăn   nhiều như  vậy”, “ anh ta nhắc nhở rằng những miếng thịt to là phần của anh ta”,   “anh ta đợi xem anh út có dám nói một tiếng nào không, chỉ một tiếng thôi, hai nắm   đấm của anh ta đã đặt sẵn trên mặt bàn để  đập nát mặt anh út”. Anh là đại diện  cho sự  thống trị, áp bức của người anh trưởng trong xã hội nam quyền, là nỗi sợ  luôn thường trực trong cuộc sống của nhân vật “tôi” và người anh út, sở  hữu một   quyền lực mà có lúc đã khiến người em gái thật sự  bị tuân phục: “ham muốn của  tôi đã phục tùng anh cả, chối bỏ người tình của tôi”, song cũng ẩn chứa những gì là   xấu xa, bỉ ổi nhất.  Và rồi “sau khi mẹ  tôi chết anh ta đơn độc… Đó chỉ  là một tên lưu manh,   những thứ  mà anh ta theo đuổi thật nhỏ  mọn. Anh ta gây khiếp sợ  xung quanh  mình, không ngoài phạm vi đó, Với chúng tôi anh ta đã mất đi sự thống trị thực sự  của mình”. Vậy hóa ra ngay từ ban đầu, quyền lực của anh ta chỉ dựa trên sự dung   túng của người mẹ, anh ta chỉ có giá trị khi người mẹ còn sống. Vị thế cùng quyền   lực tối thượng mà anh ta có được phải chăng cũng chỉ  có thời hạn, đó là đến khi  người mẹ nhắm mắt xuôi tay?    Tiếp theo là người anh út, dưới sự áp bức của người anh cả, anh bao giờ cũng  trở  nên bé nhỏ, khúm núm đến đáng thương. Anh thường “không nói gì hết”, để  mặc cho anh cả  tự  độc thoại trong cơn cáu giận của mình, rồi “giữa hai hàng mi  của anh nước mắt bắt đầu trào ra”, anh khóc trong bữa ăn ở  Sa Đéc, chắc bữa ăn   ấy không chỉ có một lần mà dường như nó đã lặp đi lặp lại như một cơn ác mộng   đời anh. Anh không dám cất tiếng phản kháng lại sự  đe dọa của anh trai mà phải   để người em gái bênh vực. Nếu như anh cả đại diện cho mặt dữ tợn, hung tàn thì 
  4. người anh út dường như lại là biểu tượng cho sự bạc nhược, yếu đuối của người  đàn ông.  Song anh út liệu có phải luôn núp sau bóng người em gái bé bỏng của mình để  mãi mãi lẩn trốn khỏi những đớn đau, đe dọa? Không, đến khi mạng sống của  người đồng minh duy nhất của anh bị  đe dọa, là lúc “bà mẹ  lấy hết sức ra để  đánh”, mà bà cho rằng sẽ giúp người con gái ấy “khỏi lầm đường lạc lối”, “anh út   thét lên bảo mẹ để cho em gái yên”, mặc dù sau đó, “anh đi ra vườn, anh lẩn trốn,   anh sợ  là tôi bị  giết, anh khiếp sợ, anh luôn sợ  cái kẻ  xa lạ  này, gã anh cả  của   chúng tôi”. Tinh thần phản kháng ấy của anh như thứ tàn lửa, tưởng chừng sẽ mãi   bị vùi lấp trong tấn tro xám cuộc đời chứa đựng nỗi sợ đến ngây ngốc trước kẻ xa   lạ độc ác kia nhưng giờ đây lại được thổi bùng lên bởi ngọn lửa tình yêu, trong vô  thức, dành cho người em gái mạnh mẽ song cũng thật đáng thương, như anh, bị bà  mẹ coi nhẹ, lãng quên. Vị thế của anh út từ một người không nắm trong tay quyền   lực, đối diện với mọi sự ngược đãi chỉ biết run sợ, khóc lóc, nay hình tượng lại trở  nên lớn lao, mạnh mẽ lạ thường. Chính nội lực ấy của anh đã khiến “ mẹ tôi bình   tĩnh lại”, điều đó cũng đồng nghĩa đập tan được “ý đồ  đen tối, kinh khủng” của   người anh cả là sự đau đớn, cái chết bị thảm của đứa em gái “đã bị ô danh”, không  đáng giá bằng một con chó cái.  Nếu như khi phân tích hai người anh trai của nhân vật “tôi”, ta đặc biệt chú ý   đến vị thế cùng quyền lực của họ trong gia đình bởi họ cũng tồn tại trong một môi  trường xã hội thu nhỏ ấy thì đến người nhân vật nam chính trong truyện, anh chàng  “người tình” gốc Hoa vốn nằm trong một môi trường lớn hơn­ xã hội Việt Nam   trong thời kì Pháp thuộc, anh không chỉ  có quyền lực đối với người con gái của   mình mà còn có vị thế  cao trong xã hội. “Anh ta thuộc về một số ít nhà tư  bản tài  chính gốc Hoa, những người nắm giữ  toàn bộ  bất động sản của giới bình dân  ở  thuộc địa”. Những cuộc nói chuyện hẳn hoi ít  ỏi giữa anh và nhân tình chỉ  xung  quanh viêc bố anh có bao nhiêu tài sản: “Tất cả đã bắt đầu ở Chợ Lớn, với những   gian nhà liền vách dành cho dân bản xứ. Ông ây đã cho xây ba trăm gian như vậy..”.   Song kì lạ thay, thứ làm nên sức hút khó cưỡng cùng quyền lực khủng khiêp ấy ở  anh, anh lại “chán ngán”. Với người con gái anh yêu, với gia đình cô, anh chưa bao  giờ tỏ ra mình là người bề trên, thậm chí, anh còn cảm nhận được sự  khinh bỉ  từ  phía gia đình nhà cô vì anh là người da màu, nhưng đáp lại chỉ là sự nhẫn nhịn, chịu   đựng. Song dường như dáng vẻ của anh lại không tương xứng với quyền lực của   anh, “làn da êm ái một cách choáng ngợp. Thân hình gầy gò, không sức lực, không   cơ bắp, có thể anh đã từng bị ốm, đang trong thời kì phục hồi, không có gì nam tính  ngoài bộ  phận sinh dục, anh rất yếu  ớt..”, cơ thể của anh chỉ sinh ra để  làm một  việc mà đến suốt cuộc đời anh vẫn chỉ  làm được việc đó­ đó chính là “yêu”. Anh  được nuông chiều như một hoàng tử, không phải va chạm gì với đời, yếu mà ốm,   khác với cái “gầy gò” của cô bé nhân tình mười lăm tuôi rưỡi, yếu vì nghèo hèn. Không  những   thế,   bắt   đầu  từ   giây   phút   anh   nhìn  thấy   nhân   vật   “tôi”   trên   chuyến phà qua Sài Gòn, anh đã đánh dấu khoảnh khắc mất vị thế cùng quyền lực  của anh, đâu chỉ với cô bé ấy, mà còn với gia đình cô và người bố của anh.   Thứ  nhất, với cô bé, ngay từ  lúc nhìn cô, “anh chậm rãi tiến về  phía cô. Rõ  ràng, anh e ngại. Anh không mỉm cười lúc thoạt đầu. Thoạt đầu anh mời cô một   điếu thuốc lá. Tay anh run run”. Bản thân nỗi sợ này đã được giải thích trong chính   tác phẩm “ có sự  khác biệt về  chủng tộc, anh không phải là người da trắng, anh   cần phải vượt qua sự khác biệt này”. Nhưng nó cũng như một điềm báo về nỗi sợ  mà anh sẽ  phải chịu, khi trong anh, một người giàu có, đứng trên đỉnh cao của  
  5. quyền lực, lại phải e dè về một cô bé nghèo hèn, không có cái gì trong tay­ nỗi sợ  trong tình yêu. Quả nhiên, khi anh choáng ngợp trước vẻ đẹp của cô, anh đã cho cô  cái quyền: “Cô xinh đẹp thế, cô có thể  làm gì cũng được”, anh chấp nhận một sự  thật nghiệt ngã: cô đến với anh chỉ vì tiền.  Đạt được sự  chấp thuận của cô, vào một buổi chiều thứ  năm, anh đưa cô về  căn phòng độc thân của anh  ở  một con phố   ở  Chợ  Lớn trên chiếc oto đen quen  thuộc, đáng lí ra người sợ  phải là cô gái trẻ  chưa đến tuổi thành niên  ấy, nhưng  ngược lại, “anh thì run rẩy”, “anh nhìn cô như chờ đợi cô nói nhưng cô không nói.   Vậy là anh cũng không nhúc nhích, anh không cởi quần áo cô ra, anh nói rằng anh   yêu cô như điên dại, anh nói câu đó thật khẽ”. Vì sao khi đối diện cô, anh lại luôn   run rẩy, khẽ khàng đến vậy? Anh sợ cô sẽ  không yêu anh, hay sợ anh sẽ  làm tổn   thương cô? Anh không sợ bị cô chê cười khi bày tỏ trước mặc dù đáp lại tình yêu   thiết tha  ấy, cô chỉ  im lặng, thậm chí “cô nói với anh: em muốn anh đừng yêu em  thì hơn. Thậm chí nếu anh yêu em, em vẫn muốn anh cứ làm như  cách thường lệ  với đàn bà”. Cái cô mong chờ không phải tình yêu, mà đầu tiên là sự thỏa mãn thói   tò mò của những cô gái tuổi dậy thì  ẩn chứa trong mình những khao khát thể xác.  Anh “bắt đầu đau khổ  từ  lúc đó, trong căn phòng này, lần đầu tiên, anh không nói  dối về điều này nữa. Anh nói với cô rằng, anh đã biết là cô sẽ  chẳng bao giờ yêu   anh”. Lần đầu tiên, anh cảm nhận thấy anh đang đau khổ, anh chưa bao giờ  đau  khổ  khi yêu  ư? Hay thực chất những mối tình choáng váng  ở  thủ  đô Paris hoa lệ  chưa bao giờ là tình yêu thật sự với anh? Và trong giây phút, cô “chạm vào sự êm ái  của bộ phận sinh dục, của làn da”, “anh rên rỉ, khóc lóc”, “anh chìm trong một tình  yêu thảm hại”, “vừa khóc anh vừa làm chuyện đó”.  Tiếp đến, anh ghen, anh sợ cô sẽ  có người đàn ông khác, anh điên cuồng cắn  xé cô, anh nói “anh đã biết ngay lập tức, từ lúc qua sông, rằng tôi sẽ bám lấy người   tình đầu tiên của tôi như  thế  này, rằng tôi sẽ  thích yêu đương, anh nói là anh đã   biết rằng tôi sẽ sẽ lừa dôi anh và tôi cũng sẽ lừa dối tất cả những người đàn ông   mà tôi sẽ cặp đôi cùng”.  Cho đến khi, anh yêu cô đến độ, anh muốn chống lại quyền kiểm soát của cha   anh, dù anh van xin muốn dành một năm cho cô, muốn lấy cô làm vợ, nhưng câu trả  lời từ cha anh vẫn là không, “anh thường khóc vì anh không có sức lực để yêu vượt   lên trên nỗi sợ”. Kết lại “sự  dũng cảm của anh là tôi, sự  hèn nhát của anh là tiền   bạc của cha anh”. Tiền bạc ban đầu là cái cớ, giờ đây lại là thứ  cản trở cuộc tình   này đến với bến bờ hạnh phúc.  Cuối cùng, khi cuộc tình trong một thời gian ngắn phải đi đến hồi kết, anh vừa   phải đối diện với sự  cấm cản của cha anh, sự  ham lợi của gia đình cô vừa phải   chứng kiến sự thờ  ơ vừa đáng hận vừa đáng thương của cô khi cô quyết định rời   bỏ chốn thuộc địa để về Pháp, “thân thể anh không còn muốn nữa cái kẻ sắp ra đi,   phản bội”, “anh bảo là anh đã chết”. Suốt mấy chục năm cuộc đời, anh chưa phải   đau khổ bao giờ mà đến khi gặp anh, anh phải trải qua thứ đớn đau đến chết này.  Anh không muốn có quan hệ  thể  xác với cô nữa không vì anh đã hết yêu cô, bởi   đến cuối cuốn tiểu thuyết, qua cuộc điện thoại sau nhiều năm chiến tranh, những   cuộc hôn nhân, những đứa con, những cuộc li dị, “anh nói rằng mọi sự  vẫn như  trước, anh vẫn yêu cô, rằng anh sẽ không bao giờ ngừng yêu cô được, rằng anh sẽ  yêu cô cho đến chết” mà bởi tình yêu quá lớn làm anh thấy thất vọng về bản thân   anh, về cô, về mọi thứ, cảm giác mà anh chưa từng có trong đời. Có lẽ, nỗi sợ của  anh với cô từ lúc anh run rẩy trong lần gặp gỡ đầu, đến những giọt nước mắt trong  lần anh và cô làm tình lần đầu đã là cảm thức đầu tiên của anh để  rồi về  sau anh 
  6. mới nhận thức sâu sắc rằng tình yêu đầu đời của anh là một cuộc tình “không có  tương lai”, “bị cấm đoán”. Nói tóm lại, trước cô, vị thế cao cao tại thượng của anh   đã biến mất, anh luôn đau khổ, day dứt trong thứ tình yêu đáng thương giữa anh và   cô.  Thứ hai, với cha anh, anh là đứa con trai độc nhất, sẽ là người thừa kế mọi gia   sản của ông. Ông đã chẳng quan tâm đến những cuộc vui đàng điếm với “các cô  gái Paris dễ thương, những cuộc ăn chơi, những chầu nhậu nhẹt, ái chà chà, ở  La   Coupole..”, nhưng ông sẽ  không để  anh cưới cô, anh phải kết hôn với một người   con gái đã đính  ước với anh từ  nhỏ, giàu có, thân thể  đầy những vàng bạc, kim   cương để  làm tăng giá trị  cùng quyền lực của anh và gia tộc. Dù anh đã cố  phản   kháng, cố van xin, nhưng  cô vẫn “phát hiện ra là anh không đủ sức để yêu tôi trái ý   cha anh, để giành lấy tôi, để mang tôi đi”. Trước người cha đầy quyền lực ấy, anh  thật sự chẳng có chút tiếng nói nào, anh không thể  bảo vệ  tình yêu chân thật của   mình mà thay vào đó lại phải nhận lại một cuộc hôn nhân kinh tế.  Thứ ba, trước gia đình nhà cô, cùng với anh cả, anh út và mẹ cô, anh cũng mất   đi chỗ đứng, quyền lực của mình trong những bữa ăn thịnh soạn ở Chợ Lớn. “Các   anh trai tôi ăn ngấu nghiến, không bao giờ  nói với anh. Họ  cũng chẳng nhìn anh  nữa. Họ không thể  nhìn anh”, “ trong những bữa ăn này, chỉ  có mẹ  tôi nói, bà nói  rất ít” , “ về phần anh, hai lần đầu anh đã đánh liều, anh thử kể về những kì công  của anh ở Paris nhưng vô ích”, “cố gắng của anh chìm trong im lặng”. Dường như  cả gia đình cô, vì thái độ miệt thị chủng tộc, đã khước từ giao tiếp với anh. Cái họ  cần duy nhất ở anh, là tiền, cho những bữa ăn sang chảnh, cuộc vui chơi nhảy múa  ở  tiệm Source. Nhưng đến gần cuối truyện, bà mẹ  đã phải thay đổi cái nhìn về  “người tình” của con gái mình, vì anh đã bỏ  tiền ra để  lo cho chuyến đi về  Pháp   của anh cả. Song thực chất, vị thế và giá trị của anh với gia đình cô, chỉ được định  đoạt bởi tài sản của anh. Anh nhẫn nhịn trong bữa ăn, để rồi sau đó trút giận lên cô,  nhưng phải chăng là vì tình yêu mà anh dành cho cô? Để cô có thể tiếp tục đóng cái   vai “con điếm, đồ  kinh tởm”, lại chính là “tình yêu duy nhất của anh”, anh bằng  lòng tự  hạ  vị  thế  của mình xuống dưới những con người thuộc tầng lớp dưới,   nghèo hèn và vật vã trong cuộc sống khổ sở của họ.  Tiểu kết:  Cùng với anh cả, anh út, anh chàng nhân tình giàu có đã tạo nên một bức tranh   tương đối hoàn thiện về  thế  giới đàn ông. Sự  chuyển biến trong vị  thế  và quyền   lực của họ đối với phái nữ thực chất liên quan trực tiếp đến sự thay đổi trong đời   sống nội tâm. Đối với người anh cả, sống dựa vào tình yêu thương của người mẹ,   và khi chỗ dựa duy nhất ấy mất đi, anh ta lạc lỗng, mất phương hướng, rồi đi đến  bờ  vực của sự nhục nhã, đau khổ. Với anh út, từ  một người không nắm trong tay  quyền lực, nhưng chỉ  cần người em gái nguy hiểm, anh bỗng vùng dậy một cách   mạnh mẽ, đòi lại sự công bằng cho người em. Còn nhân tình, từ  một người đứng  đầu về quyền lực được xây dựng bởi tiền tài, sau khi yêu cô, bắt đầu một tình yêu   đích thực của mình, anh phải chịu nỗi đau đớn đầu tiên trong đơi, vì tình yêu mà   mất dần quyền lực, nhún nhường cô và gia đình.  Hơn nữa, vị thế cùng quyền lực cũng sợ  biến mất khi họ tồn tại nỗi sợ, như  anh cả sợ cô đơn khi không còn mẹ, anh út sợ xiềng xích, áp bực của người anh xa  lạ và anh nhân tình sợ chính nhân vật “tôi”, gia đình cô và người cha già quyết liệt. Tồn tại trong tiểu thuyết “Người tình” còn một số  hình  ảnh người đàn ông   khác, nhưng họ  đều là những đàn ông lụy tình, vì tình mà có thể  tự  tử, hy sinh  
  7. mạng sống của mình khi tình yêu bị  nhân tình chối từ. Quyền lực của họ cũng bị  tình yêu làm lung lạc, hạ bệ.  1.2. Sự phản kháng phân biệt giới tính: Qua việc khắc họa thế  giới phái nam trong cuốn tiểu thuyết, ta thấy  được  những nhân vật nam luôn tồn tại trong thế đối ngược phái nữ, đối với người phụ  này, họ là người nắm quyền, nhưng đối với người con gái khác, họ  lại mất hoàn   toàn vị  thế  cùng sức mạnh của mình. Vậy giây phút mà họ  mất đi vị  thế  cùng   quyền lực của mình cũng chính là lúc mà tinh thần phản kháng của phái tính nữ  xuất hiện, làm chủ tình thế. Trước hết, tinh thần phản kháng được thể  hiện qua diện mạo cùng cách lựa  chọn trang phục của những nhân vật nữ, chúng tôi xin tập trung vào phân tích vào  nhân vật nữ  chính vì chỉ  có cô mới được tác giả  khắc họa tỉ  mỉ, cụ  thể   ở  ngoại   hình. Ở cái ngày định mệnh mà cô gặp tình yêu đầu tiên của đời mình, cô đã đi “đôi  giày cao gót dát kim tuyến vàng đáng nhớ  ấy”­ “thứ đồ hạ  giá bán tháo mà mẹ  tôi   đã mua cho tôi”. “được trang trí bằng những họa tiết lóng lánh”, nó là một đôi giày  đẹp nhất, làm cho tất cả những dôi giày bình dị trước đó của cô bị lu mờ, trở thành  nhạt nhẽo. Đôi giày làm tôn lên nét nữ  tính nhưng vô cùng quyến rũ của cô, chứ  không phải nét nữ  tính ngây thơ  thuộc về  lứa tuổi vị thành niên. Nhưng chính đôi   giày nữ  tính  ấy càng làm nổi bật một thứ  phụ kiện khác của cô, đó là “chiếc mũ   đàn ông vành phăng” mà chính cô cũng cảm nhận lờ mờ “sự mơ hồ có tính quyết   định của hình ảnh nằm ở chiếc mũ này”. Mới đầu khi mua chiếc mũ, “là tôi đội thử  chiếc mũ phớt cho vui thôi, tôi soi vào tấm gương của người bán hàng và tôi thấy:  dưới chiếc mũ đàn ông, cái dáng vẻ  mảnh khảnh, cái nhược điểm trẻ  con  ấy, đã  trở nên khác hẳn. Nó không còn là cứ liệu tàn nhẫn, tiền định của tạo hóa”… Hóa  ra chỉ  là một thứ  phụ  kiện trang trí lại  ẩn chứa cái sức mạnh làm thay đổi vẻ  bề  ngoài của một con người. Phải chăng sức mạnh  ấy nằm  ở cụm từ “chiếc mũ đàn   ông”, nó là thứ vốn thuộc về đàn ông, chỉ dành cho đàn ông nay lại được một cô bé   mới lớn đổi trong vẻ  thích thú và hãnh diện? Nó át chế  đi những gì nhỏ  bé, yếu  đuối của cô, biến cô trở nên mạnh mẽ “ngược ý tạo hóa”, mà không phải là sự  áp  đặt của một người đàn ông nào mà lại là“một sự lựa chọn của tinh thần”. Chính cô  muốn đặt mình cao hơn vị thế cô đang đứng, cô không còn là cô bé trẻ tuổi non nớt,   bị áp chế bởi người anh tàn bạo, người mẹ nghiêm khắc, xã hội nam quyền, cô là   người con gái bình đẳng, độc lập và tự chủ với cuộc sống của bản thân. “Đôi giày   đối lập với chiếc mũ, giống như chiếc mũ đối lập với tấm thân gầy còm, vậy là nó  hợp với tôi”. Sự  đối lập không làm cho bản thân nhân vật mâu thuẫn, trái lại nó   còn như  một biểu tượng cho một tương lai đầy những trái ngang, day dứt và đau   đớn, nó mới “hợp” với cô, nó mới là cô thực sự, đó là vì sao cô nghĩ “chiếc mũ biến  tôi trọn vẹn thành riêng của nó  ấy, tôi không rời xa nó nữa”. Thậm chí vẻ  ngoài   vừa nữ  tính vừa lại mạnh mẽ  này lại trở  thành điểm thu hút của cô đối với anh   chàng người Hoa: “anh bảo cô rằng chiếc mũ hợp với cô, rất hợp là đằng khác,  rằng thật là… độc đáo… một chiếc mũ đàn ông, tại sao lại không nhỉ?”, ngoại hình   đặc biệt đã làm anh phải khuất phục trước cô ngay từ  ánh nhìn đầu tiên. Nói tóm  lại, ngay từ ngoại hình, hay nói đúng hơn là cách lựa chọn thể hiện bản thân mình   qua ngoại hiện đã là bước đầu để  cô thể  hiện tinh thần phản kháng phái nam nói   riêng, thế giới nam quyền nói chung. 
  8. Song ngoại hình chỉ  là một biểu hiện nhỏ, xuyên suốt trong cuốn tiểu thuyết   mang màu sắc hồi kí này, sự chống lại phái tính nam còn thể hiện trong hành động   trước những nhân vật nam: người anh cả, anh út và nhân tình của cô. Đầu tiên, với người anh cả, chưa bao giờ tắt đi trong cô, thứ lửa hận thù ngùn  ngụt trong người em gái đáng thương luôn bị chèn ép, “tôi muốn giết, anh cả tôi, tôi  muốn thắng được anh ta một lần, một lần duy nhất thôi và nhìn thấy anh ta chết”.   coi những thứ luật lệ trong gia đình được quy định bởi người anh cả là “thứ luật lệ  súc sinh”. Mong ước anh ta chết tưởng chừng như khao khát cả đời của cô, chỉ anh  ta không còn làm tổn thương được người anh út tội nghiệp của cô nữa. Nó có thể  là tội ác khi một người nguyền rủa cái chết đến nhanh hơn với người nào đó, cũng  là sự  vô tâm khi nghe tin anh chết, cô vẫn cảm thấy cái chết đến quá muộn, bởi   người anh cả  chết rất lâu sau khi anh út qua đời. Cái chết của kẻ  đã hành hạ  hai   đứa em nhỏ  chẳng đủ  để  bù đắp cho nỗi đau, nỗi ám  ảnh suốt quãng đời ngắn  ngủi của anh út, của người em gái, để đến mức, trong truyện, cứ thỉnh thoảng nỗi   ám ảnh bùng lên rất ngẫu nhiên trong dòng văn phi tuyến tính của bà. Không những  thế, sự  phản kháng với người anh trai còn được thể  hiện trong nhiều cuộc nói  chuyện: trong bữa ăn ở Sa Đéc, để bảo vệ cho anh út, cô phải thét lên: Sao mọi thứ  lại là của anh? Sao anh không chết đi? , hay trong lúc cô tự phân trần để  phủ định   đi cái ô danh mà cô sẽ  mang lại cho gia đình nếu như  có một nhân tình mà lại là  một nhân tình da màu, gốc Hoa. Tất cả những nỗ lực của cô nhằm chống lại người   anh cả, muốn quên đi dòng máu chung của cô với anh ta lại không thể  vượt qua  được sự thương hại khi anh ta sắp đến bờ vực của thảm hại, của cái chết. Và rồi   lại để  anh ta lấy hết gia sản của người mẹ già để  lại, vào nhà cô trộm hết đi số  tiền tiết kiệm của cô. Đến đây, sự  phản kháng lại gặp một bức tường ngăn trở,   bức tường yêu thương, tinh thần phản kháng đã yếu dân, mất đi nội lực của nó. Tiếp đến, với người anh út vốn không phải là mối đe dọa của cô, cô không thể  hiện sự  phản kháng của mình với anh mà cô vì anh mà phản kháng lại những lực   lượng đại diện cho áp đặt nam quyền. Cô biến sự  phản kháng thế  giới tính nam   thành sức mạnh để bảo vệ người cô yêu thương, vậy cuối cùng điểm xuất phát và   đích đến cũng là tình yêu và sự khao khát tình yêu của cô với anh trai, với người mẹ  để dành lấy tình yêu bình đẳng giữa những đứa con. Cuối cùng là trong mối quan hệ với người tình, bước vào bể tình bì bõm trong  đầm lầy dục vọng và ham muốn, dù là người thiếu kinh nghiệm hơn nhưng luôn  muốn dẫn trước, là người điều khiển mọi động thái của anh. Đặc biệt là trong lần  giao hoan đầu đời, khi nhân tình vì dành tình yêu chân thành cho cô nên muốn giữ  gìn trinh tiết để  cô có thể  lấy anh, hay thậm chí có thể  lấy những người đàn ông  nào tốt đẹp mà cô có thể gặp, nhưng cô lại là người đề nghị “em vẫn muốn anh cứ  làm như cách thường lệ với đàn bà”. Hơn thế, trước sự ngập ngừng và run rẩy của  anh, “cô, chậm rãi, kiên nhẫn, cô kéo anh lại về phía mình rồi cô bắt đầu cởi quần  áo anh. Nhắm mắt lại, cô làm việc đó. Chậm rãi. Anh có những cử chỉ để giúp cô.  Cô bảo anh đừng đụng đậy, cứ để  em…Khi cô yêu cầu, anh dịch người vào trong   giường…”. Không những mọi hành động cô muốn tự  mình làm mà còn làm trong  một trạng thái vô cùng thư  thả  và bình tĩnh. Có lẽ  trong giây phút  ấy là khoảnh  khắc đầu tiên cô được yêu cầu ai, ra lệnh ai, cô “nhắm mắt” đâu chỉ  để  hòa vào   không khí đầy ái muội  ấy, cô còn sống trong, hưởng nó như  nó vốn thuộc về  cô,   về giới tính mà luôn bị quy xét cho vai bị động trong mọi cuộc tình. Con gái phải là   người chờ  đợi, đón đợi chứ  không phải là người tiến tới, dẫn đầu, cô đã phá tan  những định kiến ấy trong tình yêu lẫn đời sống tình dục. 
  9. Bên cạnh đó, cô còn đánh mạnh vào tâm lí anh, khiến anh không ngừng đau khổ  và kiệt quệ bởi sự vô tâm trước câu hỏi mà anh đã biết trước câu trả  lời: Liệu cô  có yêu anh? ­ cô trả  lời “không biết”, bởi ham muốn xác thịt vốn tồn tại trong cô   như  một nỗi khát khao chỉ  chờ  anh đáp  ứng “ tôi nhận thấy tôi thèm muốn anh”,   “tôi bảo anh làm chuyện ấy thêm và thêm nữa” mà không gắn với tình yêu, và cũng  bởi nguyên do cô đến với anh, như  tất cả  những người phụ  nữ  khác, nhưng lại   khiến anh đau xót vô cùng: cô chỉ  đến với anh vì tiền. Rồi cô bỏ  đi như  một kẻ  phản bội, rời xa anh, để  anh chết đi ham muốn của mình mãi mãi mà không thừa   nhận tình cảm của mình. Nhưng liệu sức mạnh phản kháng lại anh có luôn đủ mạnh mẽ để nâng vị thế  của cô hơn anh? Không, đã có lúc cô phải van xin anh tiếp tục “yêu” cô, có khi “tôi   trở  thành đứa con của anh”, chịu tuân phục anh, để  anh làm tình mỗi tối. Quan  trọng hơn là cô phải thừa nhận rằng trong cuộc chia li với anh, “cô đã khóc mà  không đẻ lộ nước mắt”, “không để  lộ cho mẹ và anh út biết là cô đau khổ” và khi  nghe được một điệu valse của Chopin, “cô gái đứng thẳng dậy như  để  đến lượt   mình tự  sát, đến lượt mình lao người xuống biển và sau đó cô đã khóc vì cô nghĩ  đến người đàn ông Chợ  Lớn  ấy, và đột nhiên cô không dám chắc là cô đã từng   không yêu anh bằng một tình yêu mà cô không nhận thấy bởi vì nó lẫn vào trong  câu chuyện như nước thấm vào cát và chỉ đến bây giờ cô mới tìm lại được nó vào  cái khoảnh khắc này khi tiếng nhac tuôn ra xuyên qua biển cả”. Phải chăng chính   sự thức tỉnh ý thức về tình yêu mơ hồ mà sâu đậm của cô dành cho anh tự khi nào  đã trở thành “bằng chứng” chống lại sự phản kháng của cô trước anh? Không phải  cô không đủ sức chống lại anh mà là cô không đủ sức chống lại mị lực của tình yêu  nam nữ bình dị song thiêng liêng.  Tiểu kết: Sự  phản kháng lại phiên bản nam tính của thế  giới không chỉ  là sự  đấu tranh   với những người đàn ông đang áp đặt, đè nén nên những người phụ  nữ, hay nói  chính xác hơn là nhân vật “tôi” trong truyện mà còn là sự tàn phá sự thành kiến của  xã hội nam quyền về người phụ nữ yếu  ớt và thụ  động. Phụ  nữ  đấu tranh không  phải để dành phần hơn thua, bởi cuối cùng, họ vẫn phải chịu thua, trước sức mạnh  của tình yêu mà thôi. Họ đấu tranh vì muốn được công nhận, muốn được đối xử  công bằng, muốn yêu thương và được yêu thương. Đó mới chính là lí do họ đứng  lên phản kháng lại thế giới của phái nam, hay thế giới ủng hộ đàn ông một cách dĩ   nhiên và hiển nhiên. 2. … Đến khám phá bản chất của giới nữ: Chính vì tấn công những phiên bản nam tính của thế giới cũng chẳng đem lại   một cuộc sống tốt đẹp hơn, không khổ đau, thiệt thòi cho phụ nữ, hơn nữa với sự  hòa giải với chủ  nghĩa phê bình phân tâm học từ  Freud tới Lacan, phê bình nữ  quyền đã mở ra một bước đi mới. Sự kết hợp với phân tâm học Lacan đã đưa chủ  nghĩa này đến một cái đích cao hơn, tiến bộ hơn, là “khám phá bản chất của giới   nữ  như  thế  giới quan của phụ  nữ  và tái tạo những ghi chép về  kinh nghiệm của   phụ  nữ  đã bị  thất lạc hay bị tẩy xóa trong lịch sử”, bản chất nằm trong cả ý thức  lẫn tầng sâu kín của tiềm thức và vô thức của họ. 2.1. Ý thức: sự tồn tại của bản thân: “Tồn tại”, tại sao nó lại trở  thành nỗi ám  ảnh đối người phụ  nữ  có lẽ  cũng  không phải điều gì khó lí giải. Đã từ  lâu khi thời kì mẫu hệ  kết thúc, xã hội phụ  quyền bắt đầu khởi sinh ra những luật lệ khiến người phụ nữ bị kìm kẹp, áp chế 
  10. ngược lại, họ không có quyền được làm gì họ  thích, không có quyền yêu và được  yêu, họ mất dần dấu  ấn của bản thân bởi cái bóng phái nam luôn có xu hướng đè   nén. Và ý thức về  sự tồn tại của bản thân được biểu hiện dưới nhiều khía cạnh,   một trong số đó là ý thức về vẻ đẹp ngoại hiện của người phụ nữ. Chẳng biết từ bao giờ, trong văn chương, chúng ta luôn ca ngợi những vẻ đẹp  nội tâm, vẻ đẹp bên trong khó nhìn thấy mà quên đi rằng có một vẻ đẹp bên ngoài,  luôn thu hút những ánh nhìn mà lại bị  chúng ta quên đi như  cách ta đề  cao những   điều cao cả của ý thức, lương tâm mà bỏ rơi những tiếng kêu yếu ớt từ phần tiềm   thức, vô thức vỗn bị coi là xấu xa, dâm dục.  Trong cuốn tiểu thuyết của phái nữ, cho phái nữ, vì phái nữ  này, họ  thật sự  được khám phá từ  ngoài vào trong. Họ  không chỉ  tự  khám phá bản thân mình mà   còn khám phá vẻ đẹp hình thể của nhau.  Đầu tiên, nhân vật “tôi” luôn để  ý đến vẻ  đẹp ngoại hình của mình, cố  gắng   trở  nên xinh đẹp hơn nhờ  những thứ  phụ  kiện bên ngoài như  từ  đôi giày dát kim  tuyến hay cái váy được sửa những váy cũ kĩ của mẹ  cô bằng đôi tay khéo léo của  chị Đô­ người giúp việc nhà cô đến màu son đỏ đậm mang thứ phong vị của người  phụ  trưởng thành, quyến rũ mà cô được Helene Lagonelle trộm của mẹ  cho. Cô   cũng không ngừng cảm nhận được ánh nhìn từ  những người xung quanh: “tôi có   thể  lầm, cứ tưởng mình đẹp như  những người phụ  nữ đẹp, những người phụ  nữ  hay được nhìn, bởi vì quả  thực là người ta hay nhìn tôi”. Song kì lạ  thay, cô phát  hiện ra vẻ  đẹp của mình nói riêng, của những người phụ  nữ  nói chung, để  được   mọi người “ngắm nhìn”, “tôi biết một điều gì đó. Tôi biết rằng không phải quần   áo là thứ  làm cho phụ  nữ  trở  nên đẹp nhiều hay ít, cũng không phải là các đồ  mĩ  phẩm, cũng không phải là giá của các loại kem bôi, cũng không phải là những của   hiếm lạ..”, cô mơ hồ nhận thấy “tôi biết rằng vấn đề nằm ở chỗ khác. Tôi không  biết nó  ở  đâu. Tôi chỉ  biết rằng nó không ở  chỗ  mà phụ  nữ  vẫn tưởng”. Có lẽ  đó  chính là “hương vị” tính nữ toát ra từ cái hào quang phái nữ­ “aura”­  có lẽ  chính là   từ  mang thuộc tính nữ  rất rõ. Và “hương vị” này đến từ  “dục vọng” tồn tại trong   chính mỗi người phụ nữ, “ nó đã có ngay từ cái nhìn đầu tiên hoặc nó chẳng tồn tại  bao giờ”. Cũng như những người đàn bà, có người không bao giờ thu hút ánh nhìn   đàn ông nhưng có người, dù  ở  bất kì lứa tuổi nào, thậm chí là mới mười lăm tuổi  rưỡi­ nhân vật “tôi”, cũng có thể làm đàn ông chú ý, yêu thích. Càng sớm ý thức về  vẻ đẹp ngoại hình của bản thân được toát ra từ sự quyến rũ từ  bên trong, cô càng   sớm tiên đoán trước được cuộc đời đầy những sóng gió của mình, bởi chính cái   “biển cả” lạc thú trong cô.  Tiếp đến, nhân vật “tôi” trong tác phẩm còn khám phá mà khao khát vẻ  đẹp  hình thể  của những người phụ  nữ  khác, điển hình là nhân vật người bạn thân  Helene Lagonelle. “Tôi bủn rủn người vì vẻ đẹp của thân thể của Helene Lagonelle  đang ngả  dựa vào tôi. Tấm thân  ấy đẹp tuyệt vời, thoải mái dưới lớp váy, ngay  trong tầm tay… Cô không biết ngại ngùng, cô không nhận thức được điều ấy, cô  thường trần truồng đi lại trong phòng ngủ. Thứ  đẹp nhất trong tất cả  những thứ  mà Thượng Đế  ban phát, đó là tấm thân  ấy của Helene Lagonelle, không gì sánh  được…” Vẻ đẹp thân thể của Helene đánh mạnh vào giác quan của nhân vật “tôi”,  dù đồng giới song cô cũng không thể  nào cưỡng lại được cái đẹp tuyệt đích của  tạo hóa này, vừa trong trắng, trinh nguyên lại vừa quyến rũ, kích dục qua những  hình ảnh “bộ ngực” hay cơ thể trần truồng của cô gái. Hơn thế nữa, đặt trong thế  đối nghịch với vẻ  đẹp của đàn ông mà đại diện là người anh út mảnh khảnh và   yếu đuối “ngay cả  tấm thân giống như  một gã cu li bé nhỏ  của anh út tôi cũng 
  11. không có nghĩa lí gì trước sắp đẹp lộng lẫy này. Thân thể đàn ông có những đường   nét hà tiện, khép kín. Chúng cũng không bị  hư  hại đi như  những đường nét của   Helene Lagonelle, những đường nét chẳng bao giờ  lâu bền được..”, nét đẹp của   Helene không phải là một nét đẹp trường tồn mà nó mong manh, dễ tàn phai, nhưng  chính vì sự mong manh ấy, nó mới thật sự là một cái đẹp cần được nâng niu, trân  trọng. Hơn thế, cái đẹp trong hình thể này còn dấy lên trong nhân vật “tôi” một nỗi   ham muốn đến “bủn rủn cả  người” và muốn trao Helene cho người đàn ông của   cô, để anh ta dẫn người bạn của mình vào mê lộ khoái lạc, người chứng kiến là cô   “có thể  chết đi được về  điều đó” trước sự  thăng hoa của một cái đẹp mà những  tưởng không thể bám bụi phàm được. Cái đẹp ấy không chỉ là đối tượng để chiêm   ngưỡng, hưởng thụ mà còn để hâm mộ, ngợi ca.  Vẻ  đẹp hình thể  vốn là một nét đẹp vô cùng chân chính, cũng đã xuất hiện   nhiều trong những trang truyện của những nhà văn khác, thậm chí là những nam tác  giả, song ý thức về  ngoại hình cùng sức hút không thể  chối từ  thuộc về  phái nữ,   cái mà chúng tôi tạm gọi là “hương vị” tính nữ, xuất phát từ  bên trong mỗi một  người con gái thì không phải ai cũng cảm mà viết được. Bên cạnh đó, sức mạnh kì   diệu làm thức dậy mọi ham muốn dục tính trong mỗi con người, bất kể giới tính,  độ tuổi, của một thân thể tuyệt mĩ của người con gái đẹp cũng là điều mới mẻ mà  không mấy nhà văn dám viết và biết viết. Ý thức về nét đẹp trong ngoại hình là một biểu hiện đầu tiên của ý thức về sự  tồn tại song có lẽ  chưa đủ, hay nói đúng hơn là trong cuốn tiểu thuyết này, nhân   vật “tôi” còn biết khẳng định dấu ấn của mình và phái nữ qua khía cạnh khác. Một  trong đó là khao khát “tái tạo những ghi chép về  kinh nghiệm của phụ  nữ  “ của  chính mình qua tác phẩm nghệ  thuật. Đã hơn một lần­ nói chính xác là năm lần,   nhân vật “tôi” đã khẳng định đi khẳng định lại về đam mê của mình, không phải là   học Thạc sĩ Toán mà “điều tôi muốn hơn hết là viết, không phải là điều gì khác   cả” và đề  tài trong cuốn sách của cô là “những người trong gia đình tôi”. Phải   chăng đối với cô, choán lấy phần lớn cuộc sống của cô là ám ảnh về  gia đình, cái  gia đình có một bà mẹ  yêu anh trai cả  cô hơn mạng sống trong khi anh ta lại như  một “kẻ săn lùng” hai đứa em nhỏ hơn, ép chúng vào đường chết? Cô đã từng thừa   nhận “không có chuyện về  đời tôi. Không có. Không bao giờ có tâm điểm. Không   có đường, không có tuyến”, nhưng “câu chuyện về một phần rất nhỏ trong tuổi trẻ  của tôi thì tôi đã từng viết ít nhiều, tức là viết ở mức có thể thấy đươc đôi điều gì   đó”, đấy là câu chuyện về cuộc tình choáng váng của cô và người tình gốc Hoa ấy.   Có lẽ, mối tình ấy cũng đã tạo mơ  hồ tạo nên một cái gì sâu đậm trong cô, để  từ  đó cô giãi bày về  kinh nghiệm của mình, về  lí tưởng, về  tình yêu, về  tình dục và   về  hạnh phúc. Từ  một cuốn tiểu thuyết mới mang hơi hướng tự  truyện, “Người   tình” lại trở thành kim chỉ nan về cách sống của những người con gái ngoại quốc   sống  ở  vùng đất thuộc địa hay cả  tất cả  những phụ  nữ  đứng trước tình yêu nói   chung.  Bên cạnh đó, nhân vật nữ  chính còn chú ý đến dấu  ấn của phái tính nữ  nói  chung. Cô chứng kiến những người phụ  nữ  “họ  chờ  đợi”, “họ  tự  ngắm mình”,  “một vài phụ nữ bị bỏ rơi vì một cô gia nhân trẻ trung kín tiếng”, “một vài phụ nữ  đã tự sát”, họ sống như thể họ chỉ là một vật trang trí nên họ cần đẹp, phải đẹp, là   một cái bao cát để  những người đàn ông của họ trút giận và rồi họ  ra đi bi thảm,   không để  lại một vết tích gì. “Việc chính phụ  nữ  tự  bỏ  quên mình như  vậy, đối   với tôi bao giờ  cũng giống một sai lầm”. Là một người con gái chưa đến tuổi   trưởng thành, nhân vật “tôi” đã dám cất lên tiếng nói vừa thương cảm vừa cảnh 
  12. báo những người phụ nữ đang dần đánh mất bản thể của mình trước vòng xoáy xã   hội nam quyền, cũng giống như  một luận điểm được nhắc đến trong tác phẩm   “Giới tính thứ hai” (1949) của Simone de Beauvoir : “ Đàn bà bị tạo thành những kẻ  dưới và sự áp bức được phức hợp bởi niềm tin của đàn ông rằng đàn bà là những   kẻ­dưới­bởi­bản­tính”. Phải phá tan những định kiến trong xã hội là điều kiện đủ  song điều kiện cần trước hết phải là chính người phụ  nữ  phải xóa đi những mặc   cảm của mình bị  gây ra bởi thế  giới bên ngoài về  phẩm chất cần có của mình.   Nhưng nói là vậy, dù họ có nỗ lực khẳng định bản thân mình thì cuối cùng họ cũng   chỉ còn lưu lại trong tâm trí những đời như những điều tiếng tai hại. Không chỉ  cô  mà những người phụ nữ được nhắc đến trong truyện, điển hình là bà lớn, họ đều  “bị  ngăn cách với những người khác trong vùng bởi cùng một sự  khác biệt”, họ  “đơn độc như  những bà hoàng”. Tiếng nói của họ  không sức mạnh để  át lại dư  luận thời bấy giờ, họ  phải làm quen với cuộc sống và ghi lại nó trong trang văn  của mình.  Tiểu kết:  Khẳng định sự tồn tại của bản thân là một bước đầu tiên trong cuộc hành trình   khám phá bản chất của nữ giới, không chỉ  bởi tầm quan trọng của nó mà còn bởi  nó thuộc về tầng đầu tiên, tầng ý thức của người phụ nữ bước đầu muốn có một  cuộc sống đích thực trong xã hội bình đẳng giữa những phái tính khác nhau. Nó  chính là bước mở  đầu để  diễn vào tầng sâu hơn trong bản chất của họ  là tầng  tiềm thức và vô thức thường bị chôn vùi trong những tác phẩm ủng hộ nam quyền,  hoặc bị biến trở thành thứ gì đó xấu xa, đen tối. 2.2. Tiềm thức: nỗi hoang mang phái tính:    Ẩn trong một cái gì đó mơ  hồ, khi sợ  lúc buồn, phái tính nữ  ngàn đời luôn   khiến phái nam khó hiểu trước những thái độ  cùng hành động bất thường của  mình. Nhiều khi chính họ  cũng chẳng thể  giải mã những cảm xúc, suy nghĩ của  mình, có lẽ  chúng đang nằm trong tầng tiềm thức, họ  biết nó đang diễn ra song   không thể  nào kiểm soát được nó, chúng tôi đưa ra một khái niệm khá mới­ “nỗi  hoang mang” phái tính. Trong tiểu thuyết này, nỗi hoang mang  ấy được thể  hiện  trong sự  giẳng co giữa những đối cực trái ngược nhau: lúc sợ  mọi thứ  khi lại có  thể mạnh mẽ đến ngạc nhiên; khao khát được sống trong giàu có, hạnh phúc có khi   lại bị ước muốn được cô đơn, được chết chặn lại; trạng thái lúc tỉnh lúc điên, khi   yêu khi hận… Tất cả những phức cảm  ấy đã không còn gì là xa lạ  nữa nhưng để  tạo nên một loạt hình tượng những người phụ đang điên cuồng, hoang mang tột độ  trong vòng quanh cuộc sống của chính họ thì không phải một nhà văn nào cũng có  thể làm được điều đó.    Trước hết, nỗi sợ  luôn tồn tại trong mọi người phụ  nữ  trong tiểu thuyết,   nhưng đặc biệt là trong nhân vật “tôi”: “Tôi sợ chính mình, tôi sợ Thượng Đê”, “lúc  nào tôi cũng sợ, tôi sợ  dây chằng bị  đứt”. Nỗi sợ   ở  đây có nét tương đồng với   chứng “bách hại cuồng” được nhắc đến trong sáng tác của Lỗ Tấn, hay nỗi sợ của  con người “trong bao” bởi nó luôn thường trực, quanh quẩn và có thể xuất hiện bất   cứ lúc nào. Phải chăng nỗi sợ này được sinh ra bởi sự yếu đuối cố hữu của đàn bà?  Vậy hóa ra người phụ nữ thật sự bé nhỏ đến thế nên họ cần được đàn ông bảo vệ  nhưng cũng là định đoạt cuộc đời họ chăng? Không, nỗi sợ từ xưa đến nay, không   phải là xúc cảm chỉ thuộc về duy nhất phái nữ. Sự  yếu đuối, lo sợ  chẳng phải là   xuất phát từ Adam khi Eva đã dám vượt qua sự cấm đoán để khám phá ra trái cấm   đó sao? Và chính người anh út, người tình thậm chí người anh cả của cô cũng tồn   tại nỗi sợ. Nỗi sợ không phải cố  hữu của tính nữ  nhưng nó lại thể  hiện một nét 
  13. rất sự  đặc biệt trong nhân vật “tôi”. Tại sao cô sợ? Có lẽ  cô có thể  mơ  hồ  cảm   nhận những thế lực sẽ làm hại, sẽ hạ bệ cô, mà đáng sợ nhất đó chính là bản thân   cô­ phần đầy bản năng của cô khó bị kiểm soát bởi ý thức. Nỗi sợ chính là phương  thức mà Cái Siêu Tôi (phần lương tâm) nhắc nhở Cái Tôi (ý thức) rằng Cái Nó (vô  thức) đang sắp vượt thoát ra khỏi ra khỏi vùng biên của nó. Nỗi sợ mơ hồ này nằm  trong vùng tiềm thức giữa vô thức và ý thức là vì lí do đó. Nhưng rồi mặc kệ nỗi   sợ như một hồi chuông cảnh báo, cô vẫn vượt biên, “đi đến tận cùng ý tưởng” bởi   nguồn “sức lực để  đi ngược lại sự  cấm đoán của mẹ”. Và rồi cuối cùng còn lại   trong cô là nỗi hoang mang vô hạn về  dư  luận, về  gia đình, về  kết cục của mối   tình cấm đoán này. Tiếp đó là sự va đập của khao khát sống trong hạnh phúc, giàu sang bên người  tình và  ước muốn được cô đơn, được chết trong nhân vật “tôi”. Dường như  biểu  hiện này có thể liên tưởng đến mối quan hệ đối lập giữa hai bản năng theo thuyết  phân tâm học của Freud: bản năng sống (bao gồm bản năng tính dục) và bản năng  chết, luôn kéo con người về trạng thái tĩnh lặng trước khi sinh ra, khiến con người   luôn trong trạng thái đấu tranh quyết liệt. Ban đầu khi đến với nhân tình, dù không  nói về tương lai, nhưng trong tâm khảm, cô vẫn mong có thể ở bên anh mãi mãi khi   cô quấn lấy anh trong những cuộc giao hoan. Song trong những đêm trằn trọc bên  Helene, cô đã từng “ước muốn được chết”, “ước muốn được đơn độc”, để  hoàn  toàn chìm vào sự  tĩnh lặng của đời người. Sau quá trình đấu tránh lẫn nhau, cảm   thức hoang mang vẫn ở lại khi cô ngỡ ngàng khi nhận ra tình cảm thật sự của mình  dành cho người tình và bỗng dưng bật khóc khi nghe thấy tiếng đàn phát ra từ  boong tàu.  Không những thế, trạng thái khi điên khi tỉnh của bà mẹ  còn là một khía cạnh   phức tạp của “nỗi hoang mang” này. Dưới sức ép của người con trai không ngừng  đốt tiền của bà vào những cuộc chơi, thuốc phiện, bà vẫn yêu người con trai cả  bằng một tình yêu tha thiết nhất đến mức bà không hiểu sao bà lại có thể yêu anh   ta đến vậy. Nhưng hậu quả  của những việc mà anh ta gây ra chính là đói nghèo   tiếp đói nghèo khi cha qua đời. Bà ám ảnh về đồng tiền lại càng ám ảnh vì đàn con  yếu đuối và tội lỗi. “Bà đã là người điên. Từ khi sinh ra. Từ trong máu. Bà không bị  bệnh điên, bà sống với sự điên rồ như thể đó là sức khỏe”. Vậy điên ở đây là một   trạng thái không bình thường của tâm lí chứ không phải là một căn bệnh. Nhưng có   lúc bà mẹ  lại tỉnh táo, tỉnh táo hơn người bình thường trong sự kiên cường chống   đỡ  cái gia đình mục ruỗng  ấy trước  ảnh nhìn, những câu nói của người đời mà  chính nhân vật “tôi” còn phải thốt lên rằng “chính trong sự kiên cường như thế này,  một sự  kiên cường phi lí, mà tôi thấy một ân huệ  sâu sắc”, bà đã đưa cô thoát ra   khỏi sự hoang mang giữa tình yêu đầy nhục dục, cám dỗ của mình. Song đến chết,   bà vẫn không ngừng lo lắng về đứa con trai của mình, nỗi hoang mang kéo dài đến  tận khi bà nhắm mắt xuôi tay. Cảm thức nửa hận nửa yêu cũng bộc lộ  “nỗi hoang mang phái tính”  ấy. Đặc   biệt thái độ  vừa hận vừa yêu của nhân vật “tôi” lại dành cho người mẹ, là người   quan trọng nhất của đời cô. “Tôi nghĩ đã nói về tình yêu thương của chúng tôi đối   với mẹ, nhưng tôi không biết tôi đã nói về sự thù hân mà chúng tôi cũng có đối với   bà chưa, và cả về yêu thương mà chúng tôi dành cho nhau và về sự thù hận nữa, sự  thù hận khủng khiếp trong câu chuyện chung hoang tàn và chết chóc của cái gia  đình này,  ở  mọi lúc, khi yêu thương cũng như  khi thù hận, và là câu chuyện vẫn   vượt ra khỏi lí trí của tôi, vẫn không thể  thấu hiểu được, đối với tôi, nó ẩn giấu   sâu trong da thịt tôi… tôi chẳng bao giờ yêu, mà cứ tưởng mình yêu, tôi chẳng bao  
  14. giờ làm gì cả ngoài việc đợi chờ trước cảnh cửa đóng kín”… Là nạn nhân, cũng là  hung thủ  gây nên bi kịch của nhau, mẹ  và cô luôn giằng co trong những khoảnh   khắc khi thì nghẹn ngào tâm sự, lúc lại tranh luận gay gắt, thậm chí là ren đe, đánh   đập. Chính cảm thức yêu hận chống chéo đã gây nên một sự  trống vắng, một sự  đợi chờ bâng quơ, một nỗi hoang mang mà lí trí không kiểm soát được, ngẫu nhiên  mà tất yếu. Phải chăng nỗi hoang mang  ấy đã đưa họ  vào “mê cung” trong chính   họ, họ lạc lối và cũng làm cho người ta lạc lối khi cố gắng khám phá thế giới bên   trong họ? Phải chăng bản chất giới nữ  như  một hố  đen, không điểm đầu, không   điểm cuối, vô định, vô bờ? Tiểu kết: Khám phá bản chất giới nữ, ta không chỉ  tìm ra ý thức về  sự  tồn tại của bản   thân mà ở  tầng sâu kín, tầng tiềm thức, là ranh giới giữa ý thức và vô thức, ta còn   thấy được một “nỗi hoang mang phái tính”. Không phải cảm thức này không xuất  hiện ở phái nam, nhưng có lẽ nguồn gốc của cảm giác ấy luôn tới từ giới nữ, tạo   nên sự  bất định, khó nắm bắt trong tâm lí của họ. Tiềm thức về  nỗi hoang mang   này dường như chính là cánh cửa mở lỗi “mê cung” vô thức chứa những bản năng  nhục dục cùng vô vàn những ẩn ức sâu kín nhất của người phụ nữ.  2.3. Vô thức: dục tính nữ: Trong bài tiểu luận “Tiếng cười của nàng Medusa”,một tiểu luận tiêu biểu  của chủ nghĩa phê bình nữ quyền, lí thuyết gia Pháp Helene Cixous kết luận, trong  hệ  thống dương­vật­lời­nói­tâm­điểm  (nghĩa là trong thế  giới lấy nam giới làm  trung tâm),  “không có cái gì tự nó là tính dục nữ–dục tính nữ vẫn là dục tính được   định nghĩa bằng sự  hiện diện của một cái dương vật, và không bằng một thứ  gì  vốn dĩ liên quan đến thân thể  hay khoái cảm của phái nữ”, đồng nghĩa với việc  những ham muốn nhục dục của giới nữ  phụ  nữ  hoàn toàn đến từ  đàn ông, họ  không hề  tồn tại dục tính riêng của mình.  Liệu điều này có đúng với tiểu thuyết   mới “Người tình” này không?  Không thể phủ nhận, ham muốn của phụ nữ gắn với đàn ông, chính xác hơn là  thể xác của giới nam với “làn da êm ái”, “thân hình gầy gò, không sức lực” và “bộ  phận sinh dục. Hình  ảnh “bộ  phận sinh dục” được lặp đi lặp lại trong truyện,   trong những dòng văn phi tuyến tính như tâm trí hỗn loạn của nhân vật “tôi” là ám   ảnh về thế giới nam tính, về người tình của cô. Mỗi khi nhắc đến thân thể của anh  ta trong suy nghĩ hay trong những lần làm tình của hai người, dòng thác của dục  vọng lại cuồn cuộn chảy trong cô, khiến cô “bảo anh làm chuyện ấy thêm và thêm  nữa. Làm chuyện ấy cho tôi. Anh đã làm… Và chuyện đó thực sự đã diễn ra như là   để  chết.  Và cho đến chết”. Ham muốn tính dục của cô mỗi khi gặp anh lại ngày   một bùng nổ, đến mãi, khi cả  hai người mất đi lí trí, quên đi cả  tương lai không   tưởng sau này, yêu chỉ vì yêu.  Song nếu nói dục tính nữ xuất phát từ người đàn ông thì điều này có hoàn toàn   đúng? Bởi hai lí do sau: thứ nhất, trong tác phẩm, chính nhân vật “tôi” đã từng cho  rằng: “Dục vọng có trong người đàn bà khiêu gợi nó hoặc là nó không tồn tại”,   nghĩa là chẳng cần phải chờ  một người đàn ông nào đem lại ham muốn mà tính  dục vốn nó đã tồn tại như một bản năng, với người phụ nữ luôn khao khát chuyện  ấy. Thứ hai, bộ phận sinh dục hay thể xác của người nam cũng không phải thứ duy  nhất làm phụ nữ dấy lên bản năng tính dục. Họ còn có khao khát muốn chiếm hữu   thể xác của chính họ, phái nữ. “Tôi bủn rủn người vì thèm muốn Helene Lagonelle.   Tôi bủn rủn người vì thèm muôn”, đó là suy nghĩ của nhân vật “tôi” đối với người   bạn cùng phòng cùng là người bạn thân nhất của cô ở  trường nội trú. Vậy hóa ra 
  15. dục tính của người nữ lại không hoàn toàn xuất phát từ người nam, như Cixous cho   rằng: “Nếu đàn bà có thể cho đàn ông thấy khoái cảm thật sự của họ, thân thể thật   sự của họ–bằng viết ra chúng trong dạng không biểu hiện–Cixous nói, đàn ông sẽ  hiểu là thân thể  phụ  nữ, tính dục nữ, không liên hệ  gì đến dương vật (quá ít hay  quá nhiều)”. Qua tiểu thuyết “Người tình”, ta có thể  đồng tình với quan điểm khi   đưa ra thuật ngữ  “dục tính nữ” và khẳng định nói độc lập với “dục tính nam” và  “dục tính” nói chung, nó tồn tại như một phần trong vô thức tâm tưởng người phụ  nữ, họ  không thể  nhìn thấy nhưng có thể  cảm nhận được nó.  Chính nó là nguồn   sức mạnh khiến họ vượt biên, quên đi lương tâm dẫn đường, làm lơ  ý thức mách   bảo và bước vào mê lộ nhục dục không lối thoát. Tiểu kết:  Cùng với những khám phá về vùng ý thức, tiềm thức, vô thức về  dục tính nữ  đã hoàn thiện phần nào bản chất giới nữ theo từng tầng bậc của tâm lí. Song như  chúng tôi đã trình bày, bản chất nữ giới như một mê cung, hay hố đen vô hạn, mỗi   một người phụ nữ lại có những tầng tâm lí với những biểu hiện và nguyên do khác   nhau, từ nhân vật “tôi”­ một người con gái sớm đã nhận thức đầy đủ về những bất  an của cuộc đời mình  ở  lứa tuổi mười lăm tuổi rưỡi, đến người mẹ  trước vòng   xoáy cuộc đời mà hoang mang nửa điên nửa tỉnh, và tất cả  những người phụ  nữ  khác trong truyện, sống một cuộc đời trầm lặng nhưng sau họ  vẫn là những mâu   thuẫn, lo sợ và khao khát.  Quá trình chuyển biến đối tượng, mối quan tâm của chủ  nghĩa phê bình sinh   thái đã cho ta thấy được một bước tiến trong cách mạng nữ  giới. Chống lại nam  giới, xã hội phụ quyền chỉ là tạm thời, bởi nền móng của nó đã được hình thành từ  lâu, trở  nên quá chắc chắn, khiến trong chính người phụ  nữ  tồn tại thứ mặc cảm  phái tính; điều cần thay đổi đó là giúp họ  nhận thức và bộc lộ  ra được bản chất   của mình một cách tự  nhiên mà mãnh mẽ, đó có lẽ mới chính là ưu điểm của chủ  nghĩa này so với cách phê bình xã hội học. 3. … Qua “lối viết nữ” phá vỡ những chuẩn mực của lối viết nam: Là một thuật ngữ  của lí thuyết gia Pháp Helene Cixous, từ  tiểu luận “Tiếng   cười của Medusa”, “lối viết nữ” được “gắn với giới nữ và mở ra sự chơi tự do của   ý nghĩa trong khuôn khổ của các cấu trúc ngữ pháp được nới lỏng. Không thể định   một thực hành viết lách của giới nữ, nó sẽ  luôn vượt hơn cái diễn ngôn quy định  hệ  thống lấy nam giới làm trung tâm…”, đó phải là một diễn ngôn có sức mạnh  “quét sạch cú pháp, ngắt đứt cái sợi chỉ nổi tiếng mà với đàn ông nó có vai trò như  một sợi dây rốn biểu tượng”. Hay nói đơn giản, đó là diễn ngôn phá tan những gì   vốn có trong diễn ngôn văn học đã được tạo nên trong những trước tác của giới  nam nhà văn, từ  từ  ngữ  đến cú pháp và quan trọng là những biểu tượng, tượng  trưng vốn xuất hiện như những cố hữu được định đoạt bởi “thẩm quyền, trật tư,  người cha, sự trấn áp và kiểm soát” mà thay vào đó là những kí hiệu mang bản chất  ngẫu nhiên, lỏng lẻo hơn, không ngừng “trượt”, “thế chỗ”. Chính vì thế, “lối viết   nữ” có thể  ra vô hạn về không gian, thời gian thực lẫn hư­ trong tâm tưởng. Như  quan   điểm   của  Elaine   Showalter  trong  “Một   nền   văn   học   riêng   của   họ”   (A  Literature of Their Own, 1986), bà cũng hợp lí hoá cho vấn đề  về  “những sự  tuôn  trào chẳng nên hình dạng” của phụ nữ bằng cách vạch ra một lí thuyết mà đã xem   sự  chẳng nên hình dạng như  biểu hiện tự  nhiên của đồng cảm phái nữ, và khuôn   thức như  kí hiệu về  tính một chiều của đàn ông. Bà cố  gắng tự  giác để  tạo ra  những câu tỉnh lược và phân mảnh để mà truyền đạt điều bà cứu xét là hình dạng   và kết thức của tâm trí đàn bà. Trong tiểu luận này, chúng tôi không chỉ  tập trung  
  16. vào nghiên cứu từ  ngữ chứa đựng những kí hiệu “trượt” và cú pháp “phân mảnh”   như  các nhà nghiên cứu phê bình nữ  quyền đưa ra mà còn bước đầu tìm hiểu sự  “trượt” và “phân mảnh” trong chính mối quan hệ giữa tác giả  cuốn tiểu thuyết tự  truyện và nhân vật “tôi” là trung tâm của truyện.  Trước hết, tính kí hiệu được ẩn chứa trong những từ ngữ được lặp đi lặp lại,   như  một dấu hiệu đặc biệt, nhưng lại không mang ý nghĩa biểu tượng như  nó đã  từng xuất hiện trong tất cả các tác phẩm trước của tác giả nam giới. Nó không chỉ  không cố  định, trở  thành biểu mẫu mà nó trượt trên các trường nghĩa khác nhau.  Như hình ảnh “chiếc mũ vành phẳng”, “đôi giày dát kim tuyến vàng”,  trong trường  nghĩa đồ vật, chúng đơn thuần chỉ là phụ kiện, vật trang trí, tôn lên vẻ đẹp nữ tính  mà cá tính của cô gái da trắng trẻ  tuổi đất thuộc địa. Nhưng vượt thoát ra khỏi  trường ban đầu của nó, “chiếc mũ” gắn với tính chất “đàn ông” tạo nên “sự mơ hồ  có tính quyết định”, nó không chỉ  là thứ  đại diện cho cái mạnh mẽ  của người đàn   ông, át đi nét yếu ớt, trẻ con trong cô mà còn kí hiệu cho “lựa chọn của tinh thần”,   “ngược ý tạo hóa”, lời tiên tri cho một hành động sẽ phá vỡ những rào cản, thành   kiến về  vị  thế và vai trò của người phụ  nữ  trong tương lai. Nét nghĩa này đã đẩy  hình ảnh vốn vô tri ấy sang một trường nghĩa thể hiện sự thách thức vị thế cao cả  thuộc về đàn ông của người phụ nữ. Đặt cạnh với hình ành “đôi giày dát kim tuyến  vàng”, hai hình ảnh tạo nên một sự sánh đôi phức hợp giữa cảm giác vừa muốn tỏ  ra nữ  tính, thu hút phái nam, vừa muốn chống đối lại bản thể  nam của thế  giới.   Hay hình ảnh ước muốn duy nhất của nhân vật “tôi” là “viết văn”, những câu văn   nhắc đến công việc này được xuất hiện nhiều lần có lẽ  không chỉ nói về  đam mê   với nghiệp viết của cô, nó được đặt cạnh những hình ảnh về cuộc sống gia đình,   người mẹ, những người anh, nó như  một sự giãi bày về  thể  nghiệm đời sống, về  mong muốn sáng tạo nghệ  thuật, thể  hiện sự  tồn tại cùng tài năng của bản thân.   Từ trường nghĩa chỉ nghề nghiệp, những câu văn  chuyển sang quan niệm của mọi   người về mối quan hệ giữa nghề cầm bút và phụ nữ. Liệu đàn bà có đủ tư cách trở  thành người nghệ sĩ? Đó là câu hỏi đặt ra ngay từ đầu truyện và  đến cuối đã được   trả lời bằng sự nổi tiếng của nhân vật “tôi”. Và hàng loạt những từ ngữ ấn chứa kí  hiệu, không cố  định, không ngừng trượt trong vỏ  ngôn ngữ  tạo nên bức tranh 3D  liên tục biến đổi về nghĩa, bức tranh về thế giới phụ nữ khi nằm ở thế đối lập lúc   lại song hành với đàn ông.  Tiếp đó, để  tạo nên một “lối viết nữ” đầy khác biệt, khác với “một thứ  văn  xuôi tự nhiên, nhanh nhạy nhưng không nhếch nhác, diễn cảm nhưng không cầu kì,  nhuốm vẻ  riêng của họ  mà vẫn không ngừng trở  thành thứ  tài sản chung” (Căn  phòng riêng­ Virginia Woolf), đặc trưng của một “câu văn nữ” là “các mệnh đề  được kết nối theo trật tự lỏng leo hơn, thay vì được cân đối và điểm tô cẩn thận   như  tỏng văn xuôi của nam giới”, ngắn gọn hơn là một cấu trúc “phân mảnh”,  không tuân theo một quy luật tuyến tính nhất định nào. Mạch văn bị  chuyển đổi   liên tục, đứt đoạn, dòng thời gian cũng bị bóp méo khi hiện tại, lúc quá khứ nhưng   vẫn xoay quanh một câu chuyện “câu chuyện về một phần rất nhỏ trong tuổi trẻ”.   Sự  hỗn loạn trong mạch văn có lẽ  cũng là sự  hỗn loạn trong tâm trạng, cảm xúc,  bởi tính tự truyện của tiểu thuyết mới, như một cuốn nhật kí viết về gia đình, tuổi   thơ. Song còn một cách lí giải khác đó là sự pha trộn hoàn toàn trong văn xuôi của   Marguerite Duras giữa ngôn ngữ văn học và ngôn ngữ điện ảnh. Những đoạn dừng  đột ngột, những khúc quay cận cảnh giây phút hoan lạc hay toàn cảnh khoảnh khắc  nhân vật “tôi” và người tình chia tay trong bí mật,… Sự phi tuyến tính của nó dựa  theo sự hợp lí về mặt chi tiết, hình ảnh, nó tập trung vào những hình tượng mang 
  17. tính quyết định đến cuộc đời sau này của nhân vật “tôi”: lần đầu làm tình, cuộc nói   chuyện cụt ngủn về  gia sản, cảnh anh cả  chèn ép hai đứa em và sự  chia li vĩnh  viễn,…  Song có phải sự  phân mảnh, lỏng lẻo này chỉ  có  ở  “lối viết nữ”? Sự  thật là  tiểu thuyết mới bị ảnh hưởng khá nhiều bởi thủ pháp dòng ý thức mà những người  tiên phong là những nam tác giả:  Laurence Sterne và  Lev Nikolayevich Tolstoy có  thể coi là mốc đánh dấu một giai đoạn mới trong việc hoàn thiện các phương thức   phân tích tâm lý này. Vậy có phải khiên cưỡng nếu nói chỉ có “lối viết nữ” sở hữu   cú pháp đứt đoạn, hỗn loạn này? Chẳng lẽ  người đàn ông lại không thể  tồn tại  trạng thái tâm lí phức tạp, rối loạn như vây? Thế đâu còn tồn tại một “lối viết nữ”   nào ở đây? Theo chúng tôi, sự khác biệt giữa “lối viết nữ” và thủ pháp dòng ý thức   là sự  tự  ý thức của người làm nghệ  thuật. Nếu như  với thủ  pháp dòng ý thức là  một thủ  pháp yêu cầu một liên kết chặt chẽ giữa cái chi tiết để  bộc lộ  tâm lí sâu   kín   nhất   của   con   người   thì   “lối   viết   nữ”   mang   tính   bản   năng   hơn,   vì   theo   Cixous :“phái nữ và ngôn ngữ  của họ–uyển chuyển hơn, lưu loát hơn, ít cố  định   hơn phái nam”, cũng phụ  thuộc vào bản chất sinh lí nữ. Điều đó làm nên sự  khác  biệt giữa “lối viết nữ” và thủ pháp dòng ý thức tưởng chừng có nhiều mối liên hệ. Không chỉ thế, tính chất “phân mảnh” còn nằm trong mối quan hệ giữa tác giả  cuốn tiểu thuyết tự  truyện và nhân vật “tôi” là trung tâm của truyện, nó gần với   một khái niệm “Cái khác” (Otherness). Qua  việc phân tích cách thức Duras vận  dụng giọng (voice) và các đại từ  nhân xưng (pronouns) ngôi thứ  nhất và ngôi thứ  ba, chúng tôi sẽ  chứng minh trong một số  trường hợp, chính nhân vật nữ  chính   tưởng chừng là sự  phóng chiếu của nhà văn hóa ra lại bị phân tách. Mở đầu cuốn  tiểu thuyết, nhân vật xưng “tôi”, nhưng lại không phải là cô gái mười lăm tuổi  rưỡi kia, mà lại là một người phụ nữ trung niên kể về cuộc đời tuổi trẻ của mình:   “Một hôm, khi tôi đã luống tuổi…”. Sự phân tách ngay từ đầu giữa một người phụ  nữ đã luống tuổi và cô bé chưa trưởng thành đã báo hiệu một sự phẩn mảnh trong  mối quan hệ  gắn bó của tác giả  và nhân vật tiểu thuyết. Rồi câu chuyện bị  thay  đổi mạch khi nhân vật “tôi” lại trở về quá khứ, thời niên thiếu của mình để kể lại  câu chuyện  ấy, lúc xưng “tôi” từ  điểm nhìn bên trong, ngôi thứ  nhất, đến “cô” từ  điểm nhìn bên ngoài , ngôn thứ ba. Sự phân thân còn tiếp diễn và lên đỉnh điểm khi  nhà văn khi gọi bản thân mình trong tác phẩm là “cô  ấy”, “cô bé da trắng”. Phải   chăng sự phân thân ấy cũng là một biểu hiện của sự hỗn loạn trong cấu trúc tâm lí   của người con gái kia, lúc nằm trong ý thức về “tôi” bản thân, khi lại hoang mang  trước phần tiềm thức, vô thức của mình để  rồi khi nhìn lại, lại thấy nó như  một  kẻ khác?  Tiểu kết: Qua “lối viết nữ” chỉ  có thể  được viết và viết hay bởi người phụ  nữ, cho   người phụ nữ, về người phụ nữ, Marguerite Duras đã cho ta thấy những diễn ngôn   phái nữ và sự biến chuyển của nó qua tiếng nói của những người phụ nữ trong cả  tác phẩm. Từ  những từ  ngữ  mang bản chất kí hiệu, cú pháp phân mảnh đến sự  phân tách trong chính mối quan hệ  giữa tác giả  và nhân vật tiểu thuyết tự  truyện  được phóng chiếu từ chính tác giả, ta đã thấy được bản chất thế giới phức tạp của  giới nữ trong ba tầng cấu trúc tâm lí: ý thức, tiềm thức và vô thức KẾT LUẬN: Bằng phương pháp trình bày, phân tích, tổng hợp, bình luận, theo chủ  nghĩa  phê bình nữ quyền, tiểu thuyết mới “Người tình” của Marguerite Duras đã thể hiện  
  18. được diễn ngôn và sự  biến đổi trong diễn ngôn: từ  tấn công phiên bản nam giới   đến khám phá bản chất giới nữ, qua một “lối viết nữ” phá tan những truyền thống   ngôn ngữ  của phái nam. Song trong hai thời kì của chủ  nghĩa, tác phẩm “Người   tình” đã tập trung khám phá thế  giới bên trong vốn bất định và mơ  hồ  của người  phụ  nữ  thay vì châm ngòi cho cuộc chiến khốc liệt giữa thế  giới nam quyền và   người phụ nữ. Họ cần sống cho bản thân, dám bôc lộ những khao khát, ham muốn   của mình về  tình yêu, hạnh phúc. Là một tác phẩm viết bởi phụ  nữ, về  phụ  nữ,   cho phụ nữ, “Người tình” đã thật sự hoàn thành được sứ mệnh cứu rỗi thân phận   người phụ nữ, đặc biệt là người phụ  nữ trong xã hội nam quyền  ở một đất nước  thuộc địa nhiều hủ tục và định kiến
  19. TÀI LIỆU THAM KHẢO: 1. Peter Barry, Beginning theory, an introduction to literary and cultural  theory”, Peter Barry, Manchester university Press, 1995, (tạm dịch: Nhập môn về  văn học và lí thuyết văn hóa), bản dịch lưu hành nội bộ của khoa Ngữ văn,  ĐHSPHN của Nguyễn Thị Ngọc Minh, Lương Thị Hiền, Lộ Đức Anh, Nguyễn  Diệu Linh 2. Mary Klages, Tiếng cười nàng Medusa, Hồ Như chuyển ngữ: https://damau.org/14632/tieng­cuoi­nang­medusa 3. Raman Selden, Phê bình nữ quyền, Hồ Liễu dịch 4. Trần Văn Toàn, Dẫn nhập lí thuyết diễn ngôn của M. Foucault và nghiên  cứu văn học: http://nguvan.hnue.edu.vn/Nghiencuu/VanhocVietNamhiendai/tabid/103/newstab/475 /Default.aspx 5. Peter Barry, Beginning theory, an introduction to literary and cultural  theory”, Peter Barry, Manchester university Press, 1995, Cao Hạnh Thủy dịch, Tạp  chí Đại học Sài Gòn, Bình luận văn học, Niên san 2013:  Chương VI: Feminist criticism: http://khoavanhoc­ngonngu.edu.vn/nghien­cuu/ly­luan­va­phe­binh­van­hoc/6671­ph %C3%AA­b%C3%ACnh­n%E1%BB%AF­quy%E1%BB%81n­2.html
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2