intTypePromotion=3
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 140
            [banner_name] => KM1 - nhân đôi thời gian
            [banner_picture] => 964_1568020473.jpg
            [banner_picture2] => 839_1568020473.jpg
            [banner_picture3] => 620_1568020473.jpg
            [banner_picture4] => 994_1568779877.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 8
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:11:47
            [banner_startdate] => 2019-09-11 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-11 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => sonpham
        )

)

Đề tài: Giải pháp phát triển bền vững kinh tế biển trong thời kỳ hội nhập

Chia sẻ: QuynhHoa Bui | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:116

0
93
lượt xem
41
download

Đề tài: Giải pháp phát triển bền vững kinh tế biển trong thời kỳ hội nhập

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Đề tài: Giải pháp phát triển bền vững kinh tế biển trong thời kỳ hội nhập được thực hiện nhằm mục tiêu đánh giá thực trạng, mức độ bền vững của kinh tế biển Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Xác định nguyên nhân và đề xuất những kiến nghị và giải pháp.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đề tài: Giải pháp phát triển bền vững kinh tế biển trong thời kỳ hội nhập

  1. MỤC LỤC  LỜI MỞ ĐẦU                                                                                                        ....................................................................................................      1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ BIỂN VÀ PHÁT TRIỂN   BỀN VỮNG KINH TẾ BIỂN THỜI KỲ HỘI NHẬP                                       ...................................      5  1.1.Tổng quan về kinh tế biển:                                                                       ...................................................................      5  1.1.1.Khái niệm và nội dung của kinh tế biển:                                               ...........................................      5  1.1.2.Vai trò của kinh tế biển                                                                           .......................................................................      7  1.1.3.Các nhân tố ảnh hưởng đến kinh tế biển                                            ........................................       10  1.2.Khái quát chung về phát triển bền vững:                                             .........................................       11  1.2.1.Khái niệm và một số vấn đề về phát triển bền vững:                        ....................       11  1.2.2.  Kinh tế biển bền vững:                                                                       ...................................................................       15  1.2.3. Sự cần thiết phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững.              ..........       22  1.2.3.1. Bối cảnh của kinh tế thế giới:                                                      ..................................................       22  1.2.3.2. Sự cần thiết phát triển bền vững kinh tế biển:                           .......................       27  1.3.Kinh nghiệm của các quốc gia khác.                                                       ...................................................       28  1.3.1. Kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới:                                      ..................................       28  1.3.1.1. Vương quốc Anh                                                                           .......................................................................       28  1.3.1.2. Singapore                                                                                        ....................................................................................       30  1.3.1.3. Trung Quốc:                                                                                   ...............................................................................       31  1.3.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam:                                          ......................................       36  2.1. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam nói chung:                                     .................................       38  2.2. Thực trạng kinh tế biển Việt Nam                                                       ...................................................       48 2.2.1. Tiềm năng tài nguyên biển và thực trạng kinh tế biển Việt Nam   nói chung:                                                                                                        ....................................................................................................       48  2.2.2.  Thực trạng các ngành kinh tế biển Việt Nam                                    ................................       52  2.2.2.1. Kinh tế hằng hải:                                                                          ......................................................................       52 i
  2.  2.2.2.2 Đánh bắt nuôi trồng và chế biến thủy sản                                    ................................       57  2.2.2.3. Khai thác và chế biến dầu khí                                                      ..................................................       63  2.2.2.4. Du lịch biển                                                                                    ................................................................................       64  2.2.2.5. Nghề làm muối                                                                              ..........................................................................       66  2.2.2.6. Kinh tế hải đảo                                                                              ..........................................................................       68  2.2.2.7. Các lĩnh vực kinh tế biển khác                                                      ..................................................       69 2.3.  Đánh giá mức độ phát triển bền vững của kinh tế biển Việt Nam.                69      2.3.1. Thành tựu:                                                                                             .........................................................................................       69  2.3.2. Hạn chế                                                                                                 .............................................................................................       78 2.4. Những thách thức để phát triển kinh tế biển Việt Nam theo   hướng bền vững.                                                                                             .........................................................................................       86 CHƯƠNG 3: NHỮNG KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO MỨC   ĐỘ BỀN VỮNG CỦA KINH TẾ BIỂN VIỆT NAM                                       ...................................       90  3.1. Định hướng phát triển kinh tế biển của Đảng và Nhà Nước            90 .......      3.2. Giải pháp nâng cao mức độ bền vững của kinh tế biển Việt Nam                91      3.2.1. Nhóm giải pháp chung                                                                          ......................................................................       91  3.2.2. Nhóm giải pháp dài hạn:                                                                      ..................................................................       93  3.2.3. Nhóm giải pháp ngắn hạn (giải pháp trước mắt):                              ..........................       98  3.2.4. Nhóm giải pháp cho từng ngành kinh tế biển:                                  ..............................       102  3.2.4.1. Phát triển kinh tế hằng hải:                                                        ..................................................       102  3.2.4.2. Đánh bắt, nuôi trồng và chế biến thủy sản                                ............................       103  3.2.4.2. Khai thác và chế biến dầu khí ở quy mô hợp lý:                       ...................       105  3.2.4.4. Đẩy mạnh kinh doanh du lịch biển:                                            ........................................       106  3.2.4.5. Phát triển nghề làm muối ở quy mô hợp lý                                ............................       107 ii
  3.  3.3. Một số kiến nghị:                                                                                   ...............................................................................       108  KẾT LUẬN                                                                                                         .....................................................................................................       109  DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO                                                          ......................................................       110 iii
  4. DANH MỤC BẢNG BIỂU.  Bảng 1: Các ngành kinh tế biển của Trung Quốc                                          ......................................       32  Bảng 2: Sản lượng thủy sản Việt Nam năm 2013/2014 (nghìn tấn)            ........       59 Bảng 3: Tổng sản phẩm nông lâm thủy sản trong nước theo giá hiện   hành                                                                                                                        ....................................................................................................................       59  Bảng 4: Năng lực sản xuất của các cơ sở chế biến thủy sản đông lạnh 62     iv
  5. DANH MỤC HÌNH  Hình 1: Phát triển bền vững                                                                              ..........................................................................       12  Hình 2: GDP kinh tế biển Trung Quốc qua các năm                                     .................................       35  Hình 3  : GDP bình quân đầu người hàng năm của Việt Nam.                    ................       40  Hình 4 : Tỷ lệ hộ nghèo của cả nước và các khu vực qua các năm.            ........       44  Hình 5: Sản lượng thủy sản của Việt Nam qua các năm                              ..........................       57 v
  6. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT  1.2.3.1. Bối cảnh của kinh tế thế giới:                                                             .........................................................       22  1.2.3.2. Sự cần thiết phát triển bền vững kinh tế biển:                               ...........................       27  1.3.1.1. Vương quốc Anh                                                                                    ................................................................................       28  1.3.1.2. Singapore                                                                                                  ..............................................................................................       30  1.3.1.3. Trung Quốc:                                                                                            ........................................................................................       31  2.2.2.1. Kinh tế hằng hải:                                                                                   ...............................................................................       52  2.2.2.2 Đánh bắt nuôi trồng và chế biến thủy sản                                         .....................................       57  2.2.2.3. Khai thác và chế biến dầu khí                                                              ..........................................................       63  2.2.2.4. Du lịch biển                                                                                             .........................................................................................       64  2.2.2.5. Nghề làm muối                                                                                        ....................................................................................       66  2.2.2.6. Kinh tế hải đảo                                                                                       ...................................................................................       68  2.2.2.7. Các lĩnh vực kinh tế biển khác                                                             .........................................................       69  3.2.4.1. Phát triển kinh tế hằng hải:                                                               .........................................................       102  3.2.4.2. Đánh bắt, nuôi trồng và chế biến thủy sản                                     .................................       103  3.2.4.2. Khai thác và chế biến dầu khí ở quy mô hợp lý:                             .........................       105  3.2.4.4. Đẩy mạnh kinh doanh du lịch biển:                                                  ..............................................       106  3.2.4.5. Phát triển nghề làm muối ở quy mô hợp lý                                     .................................       107 vi
  7. LỜI MỞ ĐẦU 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Kinh tế  biển là một bộ  phận trong nền kinh tế quốc dân, có đóng góp to lớn   vào hiệu quả của nên kinh tế. Kinh tế biển nước ta có nhiều tiềm năng nhưng hiện   nay chưa được khai thác đúng cách và hiệu quả. Vì lý do đó mà Đảng và Nhà nước   ta luôn có sự quan tâm đến việc làm thế nào để phát triển bền vững kinh tế biển để  đóng góp vào việc phát triển kinh tế nước nhà. Có rất nhiều nghị quyết trung ương  về  nội dung biển đảo, kinh tế  biển được ban hành. Mới đây ngày 19/8/2015 trên   trang tạp chí cộng sản có đăng tải bài viết “ Đổi mới tư duy về kinh tế biển để phát   triển kinh tế  biển thành công” bài viết có nêu rõ thực trạng kinh tế  biển hiện nay   chưa được khai thác đúng mực và hiệu quả, quy mô kinh tế biển còn nhỏ, tình hình  khai thác, sử  dụng biển và hải đảo chưa hiệu quả, thiếu bền vững. Phương thức  khai thác biển chủ  yếu vẫn dưới hình thức sản xuất và đầu tư  nhỏ, sử  dụng công  nghệ lạc hậu, chú trọng nhiều đến sản lượng, số lượng, ít chú ý đến chất lượng và   lợi ích lâu dài của các dạng tài nguyên. Kinh tế  biển nước ta đang còn yếu kém,  chưa được định hình một cách đầy đủ trong một chiến lược phát triển lâu dài, chưa   có được nguồn nhân lực mạnh và hạ  tầng kỹ  thuật cần thiết, nhất là các thiết bị,  công nghệ  hiện đại khảo sát nghiên cứu để  phục vụ  cho sự  phát triển kinh tế  biển. Bài viết cũng nêu rõ cần phải đổi mới và có những tư  duy đột phá, vượt qua   được thách thức thì mới có thể  phát triển được kinh tế  biển mạnh mẽ  hơn trong   tương lai. Cùng với đó trong tình hình hội nhập việc phát triển kinh tế  biển trong nước   phải xứng tầm với các nước trong khu vực và các nước khác trên thế  giới là rất  quan trọng đòi hỏi chúng ta cần có sự  nghiên cứu và học hỏi từ  nhiều nên kinh tế  để  đổi mới phong cách quản lý, lãnh đạo kinh tế  biển. Để  giải quyết vấn đề  này  năm 2013 TS Lại Lâm Anh đã lựa chọn thực hiện đề  tài “ Quản lý kinh tế  biển –   kinh nghiệm quốc tế và vận dụng vào Việt Nam” làm luận án tiến sỹ  kinh tế  của   mình. 1
  8. Ngoài ra, việc phát triển kinh tế biển để hội nhập vào nền kinh tế quốc tế nói  chung cần có sự phát triển đồng bộ của kinh tế biển theo vùng và địa phương, tức   là cần hội nhập từ từng những đơn vị nhỏ nhất. Chính vì thế đã có rất nhiều những   đề  tài nghiên cứu về  việc phát triển kinh tế  biển tại các tỉnh thành trên cả  nước  được thực hiện như: Phát triển kinh tế biển  ở Quảng Bình trong thời kỳ hội nhập   kinh tế quốc tế,  năm 2011 luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị của 2 tác giả Chu Văn   Cập và Nguyễn Thị Hương Liên. Hay  Kinh tế biển ở Thanh Hóa trong thời kỳ hội   nhập Kinh tế  quốc tế,  năm 2013 của 2 tác giả    Vũ Văn Yên và Nguyễn Đăng   Chương. Các công trình nghiên cứu đều đánh giá thực trạng kinh tế biển của các địa  phương một cách khách quan và từ đó đề xuất những giải pháp cụ thể. Có thể  nói việc nghiên cứu làm thế  nào để  phát triển bền vững kinh tế  biển  luôn được Đảng, Nhà Nước và các tổ  chức, cá nhân quan tâm. Các công trình, bài  báo khoa học về vẫn đề này rất nhiều. Nhưng theo đánh giá của tác giả việc đầu tư  nghiên cứu vấn đề  này luôn mang tính cần thiết và có vai trò quan trọng trong mỗi   thời kỳ phát triển, mỗi giai đoạn kinh tế  của quốc gia. Những biến đổi trong việc  hội nhập kinh tế, biến đổi của kinh tế  thế  giới luôn đòi hỏi có những thay đổi và  điều tiết kịp thời để  kịp thích nghi và không bị  gián đoạn trong quá trình phát triển   kinh tế đất nước nói chung và kinh tế biển Việt Nam nói riêng. 2. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một trong những quốc gia có lợi thế về biển, có vị trí địa lý thuận   lợi nằm trên đường hằng hải quốc tế, có cảng biển nước sâu, có điều kiện để phát  triển hàng hải, hàng không, du lịch biển, đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản… Với  chiều dài bờ  biển 3.260km, vùng biển đặc quyền kinh tế  rộng 1 triệu km2 gấp 3   lần diện tích đất liền, có địa vị chính trị hết sức quan trọng với hơn 3.000 hòn đảo.   Cả nước có 28 tỉnh, thành phố trực thuộc trung  ương có biển ( trong đó có 10 tỉnh,   thành phố có hải đảo và quần đảo) với tổng diện tích 208.560 km2 chiếm 41% diện  tích của cả nước và 41,2 triệu dân chiến gần 1 nửa dân số Việt Nam. Xuất phát từ những tiềm năng, lợi thế của biển đảo và yêu cầu phát triển kinh  tế  xã hội, bảo vệ  chủ  quyền an ninh và môi trường biển, Hội nghị  lần thứ  4 Ban   2
  9. chấp hành TW Đảng ( khóa X) ban hành Nghị quyết về Chiến lược biển Việt Nam   đến năm 2020 với mục tiêu đưa Việt Nam trở  thành một quốc gia mạnh từ  biển,   giàu lên từ  biển theo hướng phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp khoảng 53 –  55% tổng GDP ; 55 – 60 % tổng kim ngạch xuất kh ẩu c ủa c ả nước; gi ải quy ết t ốt   các vấn đề  xã hội, cải thiện thêm một bước đáng kể  đời sống cho nhân dân vùng   biển và ven biển. Tuy nhiên sự phát triển của kinh tế biển, đảo nước ta vẫn chưa xứng tầm với  các điều kiện và lợi thế sẵn có. Quy mô kinh tế biển Việt Nam mới chỉ đạt khoảng   hơn 10 tỷ  USD, trong khi sản lượng kinh tế biển của thế giới  ước tính đạt 1.300  USD; trong đó, Nhật Bản là 468 tỷ  USD, Hàn Quốc là 33 tỷ  USD. Theo  ước tính,   quy mô kinh tế (GDP) biển và vùng ven biển Việt Nam bình quân đạt khoảng  47 –   48% GDP của cả nước, trong đó GDP kinh tế ‘thuần biển” mới đạt khoảng  20 ­22   % tổng GDP cả nước. Trong các ngành kinh tế  biển, đóng góp của các ngành kinh  tế diễn ra trên biển chiếm tới 98%, chủ yếu là khai thác dầu khí, hải sản, hằng hải,   du lịch biển. Các ngành kinh tế  có liên quan trực tiếp tới khai thác biển như  chế  biến dầu khí, chế biến thủy sản, đóng tàu và sửa chữa tàu biển, thông tin liên lạc…   bước đầu phát triển nhưng quy mô hiện tại mới chiếm khoảng 2% kinh tế biển và   0,4% GDP của cả  nước. Cơ  sở  hạ  tầng các vùng biển, ven biển, hải đảo tuy đã  được quan tâm và đầu tư  mới nhưng còn yếu kém. Hệ  thống cảng biển nhỏ  bé,  manh mún, mạng lưới tàu thuyền, trang thiết bị  nhìn chung còn lạc hậu và chưa  đồng bộ  nên hiệu quả  thấp. Các chỉ  tiêu hàng hóa thông qua cảng trên đầu người  chỉ bằng 1/140 của Singapore, 1/7 của Malaysia và 1/5 của Thái Lan. Chính vì vậy, tác giả  đã lựa chọn đề  tài “  Giải pháp phát triển bền vững  kinh tế biển trong thời kỳ hội nhập” làm đề tài nghiên cứu. 3. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá thực trạng, mức độ  bền vững của kinh tế biển Việt Nam trong thời   kỳ hội nhập. Xác định nguyên nhân và đề xuất những kiến nghị và giải pháp. 4. Đối tượng nghiên cứu 3
  10. Những lý luận về  kinh tế  biển và phát triển bền vững kinh tế  biển  ở  Việt   Nam. 5. Phạm vi nghiên cứu Không gian: kinh tế  biển là một phạm vi rộng bao gồm: chính sách của nhà  nước, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế biển, chính vì vậy phạm   vi nghiên cứu của đề tài chỉ tập trung nghiên cứu ở tầm vĩ mô tổng thể cho toàn bộ  kinh tế biển Việt Nam. Thời gian: Đề tài sử dụng số liệu từ năm 2010 đến 2015. 6. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng các phương pháp cơ bản được trong việc nghiên cứu khoa học   xã hội nói chung cũng như  trong kinh tế  học nói riêng như  phương pháp duy vật  biện chứng, phương pháp logic lịch sử, phương pháp trừu tượng hoá khoa học, đề  tài còn sử dụng phương pháp thống kê, phân tích ­ tổng hợp, so sánh, dự báo để làm   rõ hơn nội dung nghiên cứu. Về  số liệu, đề  tài sử  dụng nguồn dữ  liệu thứ  cấp là các nghiên cứu đáng tin  cậy của các học giả và các tổ chức uy tín.  7. Kết cấu của đề tài Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo đề tài được kết  cấu thành 3 chương CHƯƠNG 1: CƠ  SỞ  LÝ LUẬN VỀ  KINH TẾ  BIỂN VÀ PHÁT TRIỂN  BỀN VỮNG KINH TẾ BIỂN THỜI KỲ HỘI NHẬP CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ BIỂN   VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO MỨC ĐỘ BỀN VỮNG CỦA KINH   TẾ BIỂN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP 4
  11. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ BIỂN VÀ PHÁT TRIỂN  BỀN VỮNG KINH TẾ BIỂN THỜI KỲ HỘI NHẬP 1.1. Tổng quan về kinh tế biển: 1.1.1. Khái niệm và nội dung của kinh tế biển: Hiện nay, việc xác định nội dung của kinh tế biển vẫn còn đang là vấn đề để  ngỏ. Tuy nhiên, trên thực tế, trong phân tích và thống kê kinh tế, việc quy  ước về  nội dung kinh tế  biển lại không phải là vấn đề  gây nhiều tranh cãi về  mặt học   thuật. Về cơ bản, kinh tế biển là khái niệm mang tính thực tiễn, nghĩa là người ta   có thể  không tranh cãi nhiều về  bản thân các ngành nghề  thuộc kinh tế  biển, mà  phần phải bàn luận nhiều hơn lại thuộc về  các lĩnh vực liên quan và không phải  diễn ra trên biển. Do tính đặc thù của môi trường biển, mọi hoạt động kinh tế biển  đều liên quan mật thiết và được quyết định từ trong đất liền, nên không thể  nói về  kinh tế biển mà không tính tới những hoạt động kinh tế liên quan đến biển.  Để  có một khái niệm mang tính quy  ước, có thể  định nghĩa kinh tế  biển như  sau: Kinh tế  biển là toàn bộ  các hoạt động kinh tế  diễn ra trên biển và các hoạt   động kinh tế diễn ra trên đất liền nhưng trực tiếp liên quan đến khai thác biển.  Từ đó kinh tế biển bao gồm:  ­ Các hoạt động kinh diễn ra trên biển: 1.Kinh tế Hàng hải (Vận tải biển và  dịch vụ cảng biển); 2. Hải s ản (đánh bắt và nuôi trồng hải sản); 3. khai thác dầu   khí ngoài khơi; 4. Du lịch bi ển; 5. Làm muối; 6. Dịch vụ tìm kiếm , cứu hộ, cứu   nạn; 7. Kinh tế đảo.  ­ Các hoạt động kinh tế trực tiếp liên quan đến khai thác biển, tuy không phải   diễn ra trên biển nhưng những hoạt động kinh tế  này nhờ  vào yếu tố  biển hoặc   trực tiếp phục vụ cho các hoạt động kinh tế biển ở dải đất liền ven biển, bao gồm:  1. Đóng và sửa chữa tàu biển; 2. Công nghiệp chế  biến dầu, khí; 3. Công nghiệp   chế  biến thuỷ, hải sản; 4. Cung cấp dịch vụ  biển; 5. Thông tin liên lạc biển; 6.   Nghiên cứu khoa học – công nghệ biển; 7. Đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh   tế biển; 8. Điều tra cơ bản về tài nguyên – môi trường biển.  5
  12.   Từ  định nghĩa về  kinh tế  biển như  đã nêu cho chúng ta thấy đặc điểm của   kinh tế biển khác so với một số ngành kinh tế khác đó là: ­ Kinh tế  biển là một lĩnh vực kinh tế  đa ngành, đa lĩnh vực. Bao gồm nhiều   ngành, nghề khác nhau, có quan hệ và tác động lẫn nhau.   ­ Quá trình phát triển của kinh tế biển phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện về vị  trí địa lý, tiềm năng tài nguyên biển và vùng ven biển, thời tiết và khí hậu… Kinh tế  biển chịu sự tác động rất lớn của thiên nhiên, bão lũ.  ­ Kinh tế  biển là ngành kinh tế  chủ  yếu nhờ  vào việc khai thác tài nguyên,  khoáng sản là chính. Thí dụ như: khai thác dầu khí, đánh bắt thuỷ sản, du lịch…  ­ Kinh tế  biển là ngành kinh tế  mà  ở  đó mọi hoạt động chủ  yếu diễn ra trên  biển và ven biển. Do vậy, tác động rất lớn đến môi trường sinh thái biển.  ­ Trong kinh tế biển doanh nghiệp nhà nước giữ  vai trò đầu tàu trong một số  ngành trọng yếu của kinh tế biển như: tìm kiếm, khai thác, chế biến dầu khí; khai  thác khoáng sản biển và ven biển; cảng biển...Với vốn đầu tư  lớn, sử  dụng lao   động và công nghệ chất lượng cao, đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước, nhiệm vụ  mở đường, hỗ trợ cho các ngành kinh tế phát triển, khai thác có hiệu quả tài nguyên  biển. ­ Hoạt động kinh tế  biển mang tính liên vùng, biểu hiện thông qua vận tải  biển, khai thác đánh bắt thuỷ sản... không chỉ dừng lại trong phạm vi vùng biển của   địa phương mà diễn ra trên phạm vi thềm lục địa thuộc chủ quyền Việt Nam.  Việt Nam là một quốc gia biển có những ưu thế và vị  trí chiến lược đặc biệt  quan trọng đối với khu vực và trên thế giới. Cùng với xu hướng gia tăng tốc độ tăng  trưởng kinh tế và dân số hiện nay, nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là tài nguyên   không tái tạo được trên đất liền, sẽ  bị  cạn kiệt trong vài ba thập kỉ  tới. Để  đảm   bảo tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, các lĩnh vực kinh tế liên quan đến biển   sẽ ngày càng có vai trò quan trọng. Hơn nữa, hướng phát triển ra biển còn là đòi hỏi  bức thiết của chiến lược mở cửa và hội nhập kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn   hiện nay. Vấn đề đặt ra là, trong tình hình phát triển kinh tế biển của nước ta chậm   như  hiện nay, nếu không bắt kịp xu thế chung của thế giới, thì không chỉ  hạn chế  6
  13. trong việc bảo vệ và khai thác lợi thế  của biển mà còn lại càng hạn chế  khi vươn  ra biển quốc tế. Việt Nam là một quốc gia có biển, một nhân tố  mà thế  giới luôn   xem như một yếu tố địa lợi, chúng ta phải cần tăng cường hơn nữa những khả năng   vươn ra biển và xác định đây là động lực quan trọng thúc đẩy các vùng khác trong   đất liền phát triển. 1.1.2. Vai trò của kinh tế biển Kinh tế biển là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân. Nền kinh tế  của một quốc gia được cấu thành bởi tất cả  các hoạt động sản  xuất và thương mại tạo ra ba khu vực kinh tế  chủ  yếu là: Nông nghiệp, công   nghiệp và dịch vụ  với nhiều ngành nghề  và lĩnh vực khác nhau. Đối với những  quốc gia giáp biển, việc khai thác tiềm năng kinh tế từ biển bằng các hoạt động ở  ba khu vực kinh tế trên như: du lịch, khai thác tài nguyên, đánh bắt nuôi trồng thủy   hải sản, hằng hải, đóng tàu đã tạo ra một ngành kinh tế biển trong nền kinh tế của  quốc gia. Chính vì vậy có thể nói kinh tế biển là một bộ phận của nền kinh tế quốc   dân. Kinh tế  biển luôn đóng góp hơn 50% giá trị  vào GDP của các quốc gia phát  triển về kinh tế biển như Trung Quốc, Malaysia, Singapore, Việt Nam... Không chỉ  tạo ra giá trị  cho nền kinh tế quốc dân kinh tế  biển còn đóng góp   vào chiến lược phát triển kinh tế  của quốc gia, giải quyết công ăn việc làm cho   nhiều lao động và thực hiện được nhiều chức năng khác của kinh tế. Phát triển kinh tế  biển sẽ  khai thác những tiềm năng tài nguyên thiên   nhiên để phát triển kinh tế. Do đặc trưng của kinh tế biển là dựa vào điều kiện tự nhiên để hoạt động nên   việc khai thác được các tài nguyên từ  biển tạo ra những hoạt động kinh tế  khác   nhau sẽ giúp thức đẩy nền kinh tế quốc gia phát và có những ưu thế vượt trội hơn   so với các quốc gia không có biển. Ví dụ như: Phát triển ngành năng lượng: Trong số  các nguồn năng lượng biển phải kể  đến nguồn năng lượng dầu và khí. Do đó ngành dầu khí đã trở thành một ngành kinh  tế  chủ  lực của kinh tế biển. Ngoài ra còn nhiều tài nguyên khác để  phục vụ  phát  7
  14. triển năng lượng từ  biển như: than, dầu mỏ, khí đốt, thủy điện, điện mặt trời,  phong điện,..  Phát triển ngành cảng ­ hằng hải :   Biển và đại dương cung cấp các tuyến giao thông đường biển (hằng hải) lý  tưởng cho các hoạt động kinh tế. Hằng hải có hàng loạt các  ưu điểm so với các   tuyến giao thông khác trên đất liền, đặc biệt không đồi hỏi những chi phí cơ  bản  ban đầu và các phí tổn để khai thác bảo dưỡng định kỳ. Các tuyến đường hằng hải   bằng phẳng và không phải trèo đèo, lội suối như các tuyến đường bộ trên đất liền.   Không gian hoạt động của hằng hải rộng và bán kính quay tàu linh hoạt hơn. Tàu   biển không cần tốn năng lượng bổ  sung để  khởi động hoặc dừng lại. Khả  năng   vận chuyển của đường biển thường không bị  hạn chế: có thể  vận chuyển nhiều  hàng hóa theo các tuyến chính. Đường biển không bị  hạn chế  danh mục và chủng   loại hàng hóa có thể  vận chuyển bất kỳ  kích cỡ  và chủng loại bất kỳ  như  dạng   lỏng, dạng rời… Điểm yếu của hằng hải là thời gian vận chuyển lâu, hàng hóa dễ bị  hư  hỏng   do không được bảo quản  ở  điều kiện tốt nhất và vận chuyển bằng hằng hải chịu  ảnh hưởng rất lớn bởi thời tiết, chuyển trở  bằng đường biển không đi sâu được  vào các vùng sâu vùng xa  ở đất liền. Để  khắc phục tình trạng này người ta đã xây   dựng những cảng biển ven biển hoặc ven đảo. Những cảng biển này cũng là những   hoạt động kinh tế  mạng lại những lợi ích cho nền kinh tế  của một quốc gia ven   biển và nằm trên những tuyến hằng hải quan trọng của thế giới như tuyến đường   Bắc Cực, tuyến nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương… Ngành du lịch biển:  Đây là một ngành mang lại rất nhiều nguồn lợi kinh tế  cho các quốc gia có biển và có nhiều danh lam, thắng cảnh đề  phát triển du lịch,   ngày nay người ta có thể tạo ra các khu du lịch nhân tạo, các khu sinh thái biển để  khai thác nguồn lợi kinh tế này. Ngành đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản: Nguồn thủy hải sản từ biển luôn  phong phú và đa dạng. Đánh bắt và nuôi trồng các loài thủy sản nước mặn, nước lợ  tạo ra giá trị kinh tế và giúp cho ngành công nghiệp chế biến thủy hải sản phát triển  giúp khai thác triệt để nguồn lợi kinh tế này. 8
  15. Phát triển kinh tế  biển sẽ  khai thác được nguồn lực lao động tại địa   phương    Kinh tế  biển càng phát triển thì nhu cầu sử  dụng lao động sẽ  tăng lên giúp  giảm tỷ lệ thất nghiệp, giải quyết được các vấn đề về công ăn việc làm của quốc  gia. Các ngành kinh tế  thuộc ngành kinh tế  biển có thể  tận dụng nguồn lao động   ngay tại địa phương để  sản xuất kinh doanh, tiết kiệm chi phí tìm kiếm lao động,  và tăng thu nhập thực tế  của người lao động.  Ở  Việt Nam có khoảng 1/3 dân số  sinh sống ven biển, trong đó 40% các hoạt động kinh tế  liên quan đến biển. Các  cộng đồng dân cư ven biển là một tiềm năng lao động dồi dào của đất nước. Đánh   bắt hải sản đã tạo việc làm cho hơn 5 vạn lao động đánh cá trực tiếp và 10 vạn lao   động dịch vụ nghề cá. Du lịch biển đã tạo việc làm gián tiếp cho 60 vạn lao động là   các dân cư ven biển. Nghề muối củng tạo việc làm hơn 90 nghìn lao động. Phát triển kinh tế  biển sẽ  góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng, giữ   vững chủ quyền quốc gia   Biển là một không gian chiến lược đặc biệt quan trọng đối với quốc phòng an   ninh của một đất nước. Ngày nay trong phát triển kinh tế xây dựng nước, vùng này  gắn liền với vùng thềm lục địa đang triển khai mạnh công nghiệp, thăm dò và khai   thác dầu khí cùng với vùng đặc quyền kinh tế biển rộng lớn, chứa đựng nhiều nguy  cơ tranh chấp quốc tế và âm mưu xâm phạm chủ quyền lãnh thổ và đặc quyền kinh  tế biển. Vì thế, việc kết hợp kinh tế với an ninh quốc phòng trên vùng này trở  nên  vô cùng thiết yếu, một "điểm nóng" trong chiến lược kinh tế biển của các quốc gia   là tất yếu khách quan để  tồn tại và phát triển. Phải có quan điểm toàn diện về  an  ninh ­ quốc phòng bao gồm: an ninh chính trị, kinh tế, tài chính, thương mại, văn hóa   ­ xã hội, môi trường sinh thái; chống diễn biến hòa bình và chiến tranh kinh tế  tài   chính, chống xâm lược, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.  Phát triển kinh tế biển là điều kiện để  đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc   tế Lĩnh vực kinh tế  biển luôn là lĩnh vực có tính quốc tế  cao nhất, bởi vì vùng  biển tiếp giáp với nhiều nước, với đường hàng hải quốc tế. Kinh tế biển gắn liền   9
  16. với giao lưu, thương mại nhất là hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa giữa các quốc   gia. Các quyết định về kinh tế biển  thông qua việc điều chỉnh các thủ tục hải quan   ở  các cảng biển, biểu thuế  xuất nhập… khẩu  ảnh hưởng vô cùng lớn đến việc   giao lưu kinh tế giữa các nước. Giảm thiểu các thủ  tục rườm rà và giảm thuế  cho   hàng hóa của các quốc gia sẽ tạo được mối quan hệ tốt đẹp và thu được nhiều lợi   ích sau này. Mặt khác, các lĩnh vực dầu khí, hải sản, du lịch, các hải cảng lớn nổi tiếng   đều có liên quan đến quan hệ quốc tế. Việc chú trọng phát triển các hoạt động kinh  tế  này sẽ  giúp các quốc gia mở  rộng được mối quan hệ  với các nước. Tận dụng  được lợi thế  này sẽ  giúp cho hàng hóa sản xuất trong nước thuận lợi hơn khi đến  với các thị trường quốc tế. 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến kinh tế biển Mặc dù tiềm năng phát triển kinh tế từ biển là vô cùng lớn nhưng không phải   quốc gia nào có lợi thế  về biển cũng có thể  tận dụng được hết những lợi thế  đó.  Có rất nhiều yếu tố để quyết định kinh tế biển của một quốc gia có thể  phát triển   mạnh và phát huy được hết những vai trò của mình hay không. Cũng như kinh tế nói  chung và các ngành kinh tế khác nói riêng kinh tế biển cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc  của các yếu tố: Vốn và công nghệ, nguồn nhân lực, thị  trường, cơ chế  chính sách,   pháp luật và hoạt động của các thành phần kinh tế trong kinh tế  biển. Các yếu tố  này có vững chắc thì mới có thể làm cơ sở, nền tảng để thức đẩy kinh tế biển phát  huy được hết tiềm năng của mình. Ngược lại, chúng sẽ  trở  thành những nguyên  nhân kìm hãm sự phát triển đó. Ngoài ra,  do đặc thù kinh tế biển còn chịu sự tác động của yếu tố tài nguyên  biển: Sự  đa dạng, phong phú, số  lượng các tài nguyên, khoáng sản từ  biển  ảnh   hưởng một cách trực tiếp đế sự phát triển của kinh tế biển. Lượng khoáng sản lớn,  có giá trị, nhiều loài thủy sản phong phú sẽ mang lại nhiều lợi thế cho quốc gia sở  hữu. Ngược lại vùng biển mà quốc gia sở  hữu lại nghèo nàn ít khoáng sản hoặc   nhiều nhưng số  lượng ít không đủ  khai thác, hay không có giá trị  cao, vùng biển  hiểm trở, gây khó khăn cho việc khai thác sẽ cản trở cho việc phát triển kinh tế. 10
  17. 1.2.Khái quát chung về phát triển bền vững: 1.2.1. Khái niệm và một số vấn đề về phát triển bền vững: Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế. Nó  bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể  chế kinh tế, chất lượng cuộc sống....Đây là xu thế tự nhiên tất yếu của thế giới vật   chất nói chung và xã hội loài người nói riêng. Phát triển kinh tế­xã hội là quá trình   nâng cao chất lượng cuộc sống cả về vật chất và tinh thần bằng cách phát triển lực   lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng cuộc   sống, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá. Để phán ánh đúng thực chất và khách  quan về phát triển, ngoài các chỉ tiêu về kinh tế như GNP (Gross National Product­ Tổng sản phẩm quốc dân), GDP (Gross Domestic Product­Tổng sản phẩm quốc   nội), thu nhập bình quân đầu người (GDP per capita)...cần phải bổ sung các chỉ  số  khác   như   HDI   (Human   Development   Index­Chỉ   số   phát   triển   con   người),   HFI  (Human Freedom Index­Chỉ số tự do của con người)...  Cùng với việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cộng đồng dân cư,  hoạt động phát triển đã và đang làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, gây ra   những tác động tiêu cực làm suy thoái môi trường, sinh thái. Một thực tế  không thể  phủ  nhận được là nguồn tài nguyên thiên nhiên của Trái đất không thể  là vô hạn và   trong khi việc khai thác bừa bãi, không kiểm soát được sẽ  không chỉ  làm cạn kiệt   nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn gây hậu quả  nghiêm trọng về  môi trường, làm   mất cân bằng về sinh thái; gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của xã hội   loài người trong tương lai. Chính tế nhận thức này đã xuất hiện một khái niệm mới về  phát triển và xu thế phát triển này đang được tất cả các nước trên thế giới, kể cả các  nước phát triển cũng như các nước đang phát triển đều quan tâm; đó là "Phát triển bền  vững".  Khái niệm bền vững áp dụng cho phát triển là một khái niệm tương đối mới.   Những vấn đề môi trường nảy sinh từu sự phát triển của xã hội tiêu dùng đã được   thế giới thừa nhận. Tuy nhiên, mãi đến năm 1987 vấn đề môi trường phát triển mới   chính thức được nêu lên. Tại Hội nghị của Uỷ ban Thế giới về Môi trường và Phát  11
  18. triển (WCED), Brundtland ­ một nhà chính trị và nhà kinh tế học hiện đại đã đưa ra   Báo cáo Brundtland "Tương lai chung của chúng ta". Báo cáo này đã đưa ra nhận   thức đầy đủ rằng môi trường cũng có thể gây trở ngại đối với phát triển và phúc lợi  xã hội. Cũng từ  đó, phát triển bền vững nổi lên thành mô hình mới cho chính sách  toàn cầu, khu vực, quốc gia và từng địa phương; đã được nêu tại Chương trình 21   Hội nghị Thế giới của Liên hợp quốc (Hội nghị Thượng đỉnh Rio, 1992).  Hiện nay, vẫn còn nhiều tranh luận dưới những góc độ  khác nhau về  khái  niệm "Phát triển bền vững". Theo quan điểm của Tổ  chức Bảo tồn Thiên nhiên  Quốc tế (IUCN) đưa ra năm 1980 thì "Phát triển bền vững phải cân nhắc đến hiện  trạng khai thác các nguồn tài nguyên tái tạo và không tái tạo, đến các điều kiện  thuận lợi cũng như khó khăn trong việc tổ chức các kế hoạch hành động ngắn hạn   và dài hạn đan xen nhau". Định nghĩa này chú trọng đến việc sử dụng các nguồn tài  nguyên chứ chưa đưa ra một bức tranh toàn diện về phát triển bền vững. Một định  nghĩa khác được các nhà khoa học trên thế  giới đề  cập một cách tổng quát hơn,  trong đ? chú trọng đến trách nhiệm của mỗi một chúng ta: "Phát triển bền vững là   các hoạt động phát triển của con người nhằm phát triển và duy trì trách nhiệm của  cộng đồng đối với lịch sử hình thành và hoàn thiện các sự sống trên Trái đất". Tuy  nhiên, khái niệm do Uỷ  ban Liên hợp quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED)  đưa ra năm 1987 được sử  dụng rộng rãi hơn cả. Theo UNCED, "Phát triển bền   vững thoả mãn những nhu cầu của hiện tại những không làm giảm khả năng thoả  mãn nhu cầu của các thế  hệ  mai sau". Nhưu vậy, nếu một hoạt động có tính bền  vững, xét về mặt lý thuyết nó có thể được thực hiện mãi mãi.  Tại Hội nghị  về  Môi trường toàn cầu RIO 92 và RIO 92ax5, quan niệm về  phát triển bền vững được các nhà khoa học bổ sung. Theo đó, "Phát triển bền vững  được hình thành trong sự hoà nhập, đan xen và thoả hiệp của 3 hệ thống tương tác  là hệ tự nhiên, hệ kinh tế và hệ văn hoá­xã hội" (Hình 1) Hình 1: Phát triển bền vững 12
  19. Hệ xã hội Hệ sinh  Hệ kinh tế thái    Phát triển bền  vững Nguồn: Unesco) Theo quan điểm này, phát triển bền vững là sự tương tác qua lại và phụ thuộc   lẫn nhau của ba hệ  thống nói trên. Như  thế, phát triển bền vững không cho phép   con người vì sự ưu tiên phát triển của hệ này mà gây ra sự suy thoái, tàn phá đối với   hệ khác. Thông điệp ở đây thật đơn giản: Phát triển bền vững không chỉ nhằm mục  đích tăng trưởng kinh tế. Hiện nay, phát triển phải dựa trên tính bền vững cả  về  môi trường­sinh thái, văn hoá­xã hội và kinh tế. Phát triển bền vững mang tính ba  chiều, giống chiếc kiềng 3 chân. Nếu một chân bị gãy, cả hệ thống sẽ bị sụp đổ dài   hạn. Cần phải nhận thức được rằng, ba chiều này phụ  thuộc nhau về  rất nhiều   mặt, c? thể hỗ trợ lẫn nhau hoặc cạnh tranh với nhau. Nói đến phát triển bền vững   có nghĩa là tạo được sự cân bằng giữa ba chiều (ba trụ cột). Cụ thể là:  ­ Sự  bền vững về kinh tế: Tạo nên sự  thịnh vượng cho cộng đồng dân cư  và  đạt hiệu quả cho mọi hoạt động kinh tế. Điều cốt lõi là sức sống và sự  phát triển   của doanh nghiệp và các hoạt động của doanh nghiệp phải được duy trì một cách  lâu dài.  ­ Sự  bền vững xã hội: Tôn trọng nhân quyền và sự  bình đẳng cho tất cả mọi   người. Đòi hỏi phân chia lợi ích công bằng, chú trọng công tác xoá đói giảm nghèo.  Thừa nhận và tôn trọng các nền văn hoá khác nhau, tránh mọi hình thức bóc lột.  13
  20. ­ Sự bền vững về môi trường: Bảo vệ, quản lý các nguồn tài nguyên; hạn chế  đến mức tối thiểu sự ô nhiễm môi trường, bảo tồn sự đan dạng sinh học và các tài  sản thiên nhiên khác.  Chiền lược phát triển bền vững  ở  Việt Nam (Chương trình nghị  sự  21 của  Việt Nam) đã đưa ra mục tiêu tổng quát của phát triển bền vững là đạt được sự đầy  đủ về vật chất, sự giàu có về tinh thần và văn hoá, sự bình đẳng của các công dân   và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hoà giữa con người và tự nhiên; phát triển phải   kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà được ba mặt là phát triển kinh tế (nhất là tăng  trưởng kinh tế), phát triển xã hội (nhất là thực hiện tiền bộ, công bằng xã hội; xóa   đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) và bảo vệ môi trường (nhất là xử  lý, khắc   phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; phòng chống cháy và  chặt phá rừng; khai thác hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên). Chương trình  nghị  sự  21 của Việt Nam còn đưa ra 8 nguyên tắc chính trong quá trình phát triển  sau:  ­ Con người là trung tâm của sự phát triển bền vững. Đáp ứng ngày càng đầy  đủ hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân; xây dựng đất nước giàu mạnh,   xã hội công bằng, dân chủ và văn minh là nguyên tắc quán triệt nhất quán trong mọi   giai đoạn phát triển.  ­ Phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, đảm bảo an ninh lương thực, năng   lượng, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm; kết hợp chặt chẽ hợp lý và hài hòa với  phát triển xã hội và bảo vệ môi trường; tiến bước thực hiện nguyên tắc "mọi mặt:   kinh tế, xã hội và môi trường đều có lợi".  ­ Bảo vệ và cải thiện môi trường phải được coi là một yếu tố không thể tách   rời của quá trình phát triển. Coi yêu cầu về bảo vệ môi trường là một trong những  tiêu chí quan trọng nhất trong đánh giá phát triển bền vững. Xây dựng hệ  thống   pháp luật đồng bộ và có hiệu lực về bảo vệ môi trường, giữ gìn sinh thái.  ­ Phát triển phải đảm bảo đáp  ứng một cách công bằng nhu cầu của thế  hệ  hiện tại và không gây trở  ngại tới cuộc sống của các thế  hệ  mai sau; tạo lập mọi   điều kiện để  mọi người trong xã hội có cơ  hội bình đẳng để  phát triển; xây dựng  lối sống lành mạnh, hài hoà, gần gũi và yêu quý thiên nhiên.  14

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

AMBIENT
Đồng bộ tài khoản