intTypePromotion=1
ADSENSE

Kỹ thuật chăn nuôi lợn - Chương 6 - Kỹ thuật chăn nuôi lợn thịt

Chia sẻ: Phan Thi Ngoc Giau | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:85

539
lượt xem
178
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Chăn nuôi lợn thịt l khâu cuối cùng trong dây chuyền sản xuất thịt lợn. Đó là một mắt xích quan trọng quuyết định không những về số lượng m còn về chất lượng sản phẩm thịt lợn cho tiêu dùng trong nước và cho xuất khẩu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Kỹ thuật chăn nuôi lợn - Chương 6 - Kỹ thuật chăn nuôi lợn thịt

  1. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT ViÖn Ch¨n nu«i TS. Ph¹m Sü TiÖp Kü Kü thuËt ch¨n nu«i lîn thÞt Nhµ xuÊt b¶n Lao ®éng - x· h«i 1
  2. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Lêi nãi ®Çu Ch¨n nu«i lîn thÞt l kh©u cuèi cïng trong d©y chuyÒn s¶n xuÊt thÞt lîn. §ã l mét m¾t xÝch quan träng quuyÕt ®Þnh kh«ng nh÷ng vÒ sè l−îng m cßn vÒ chÊt l−îng s¶n phÈm thÞt lîn cho tiªu dïng trong n−íc v cho xuÊt khÈu. Nu«i lîn thÞt cã tû lÖ n¹c cao, thÞt lîn s¹ch (lîn khoÎ m¹nh, thÞt kh«ng tån d− thuèc kh¸ng sinh, c¸c lo¹i kim lo¹i nÆng v hormone sinh tr−ëng v.v.) ®ang l yªu cÇu cña s¶n suÊt v tiªu dïng hiÖn nay. Do ®ã, ch¨n nu«i lîn thÞt ®óng quy tr×nh kü thuËt l mét viÖc hÕt søc cÇn thiÕt. Môc tiªu ch¨n nu«i lîn thÞt cÇn ph¶i ®¹t l : - Lîn t¨ng träng nhanh, tiªu tèn thøc ¨n thÊp, thêi gian nu«i ng¾n, gi¸ th nh h¹. - ThÞt lîn cã chÊt l−îng cao (nhiÒu n¹c, thÞt th¬m ngon v an to n søc khoÎ cho ng−êi tiªu dïng). §Ó ®¹t ®−îc môc tiªu trªn, ng−êi ch¨n nu«i lîn thÞt ph¶i cã nh÷ng kiÕn thøc nhÊt ®Þnh, ph¶i tu©n theo nh÷ng quy tr×nh kü thuËt ® ®−îc tæng kÕt tõ qu¸ tr×nh nghiªn cøu khoa häc v ®−îc kiÓm nghiÖm trong thùc 2
  3. RUMENASIA.ORG/VIETNAM tÕ s¶n xuÊt, bao gåm tõ kh©u chän gièng, chuÈn bÞ chuång tr¹i, thøc ¨n, ®Õn kü thuËt ch¨m sãc, nu«i d−ìng, qu¶n lý, vÖ sinh thó y, m«i tr−êng v ph−¬ng ph¸p h¹ch to¸n kinh tÕ trong ch¨n nu«i lîn thÞt. Cuèn s¸ch nhá "Kü thuËt ch¨n nu«i lîn thÞt" cña chóng t«i ra ®êi nh»m giíi thiÖu nh÷ng kinh nghiÖm quý b¸u vÒ ch¨n nu«i lîn thÞt cña nh©n d©n ta ®ång thêi ®−îc n©ng cao h¬n b»ng c¸c kü thuËt tiªn tiÕn phï hîp víi ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i n«ng hé hiÖn nay. Hy väng cuèn s¸ch sÏ mang ®Õn cho b¹n ®äc, ®Æc biÖt c¸c nh ch¨n nu«i lîn thÞt mét sè th«ng tin bæ Ých. MÆc dï ® cã nhiÒu cè g¾ng nh−ng ch¾c ch¾n cuèn s¸ch sÏ cßn nhiÒu vÊn ®Ò cÇn ®−îc bæ xung, rÊt mong nhËn ®−îc nhiÒu ý kiÕn gãp ý phª b×nh ®Ó cuèn s¸ch "Kü thuËt ch¨n nu«i lîn thÞt" ng y c ng ®−îc ho n thiÖn v thùc sù trë th nh ng−êi b¹n cña nh n«ng. T¸c gi¶. 3
  4. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Ch−¬ng I: ChuÈn bÞ lîn gièng nu«i thÞt I. C¸ch chän lîn nu«i thÞt 1.1. Con gièng: Trong ch¨n nu«i lîn, gièng l tiÒn ®Ò, thøc ¨n l c¬ së cho viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ. Do ®ã chän ®−îc lîn con gièng chuÈn cã kh¶ n¨ng sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt (nu«i mau lín) l mèi quan t©m h ng ®Çu cña ng−êi ch¨n nu«i. Mét sè gièng lîn nu«i thÞt phæ biÕn, cho n¨ng suÊt cao hiÖn nay l : - Lîn lai 1/2 m¸u ngo¹i: vÝ dô lîn F1 (§B x MC); F1 (LR x MC) ®ã l lîn F1 (bè ngo¹i x mÑ ®Þa ph−¬ng). - Lîn lai 3/4 m¸u ngo¹i: §ã l lîn F2 (bè ngo¹i x mÑ F1). VÝ dô lîn F2[LR x (§B x MC)] hoÆc F2[§B x (LR x MC)]. - Lîn lai 7/8 m¸u ngo¹i: vÝ dô con lai {LR x [§B x (LRx MC)]} - Lîn ngo¹i thuÇn: lîn Yorkshire , Landrace. - Lîn lai ngo¹i x ngo¹i (2; 3; 4; 5 m¸u ngo¹i). 4
  5. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Lîn lai c ng cã tû lÖ m¸u ngo¹i cao th× tèc ®é lín c ng nhanh h¬n, tiªu tèn thøc ¨n cho 1kg t¨ng träng c ng gi¶m v tû lÖ n¹c c ng cao. Tuy nhiªn, lîn lai cã tû lÖ m¸u ngo¹i cao ( ≥75%) th× ®ßi hái ®iÒu kiÖn dinh d−ìng cao h¬n so víi lîn lai cã tû lÖ m¸u ngo¹i thÊp (50%). Bªnh c¹nh ®ã ng−êi ch¨n nu«i còng cÇn biÕt r»ng lîn lai cã tû lÖ m¸u ngo¹i thÊp th× dï ®−îc nu«i víi chÕ ®é dinh d−ìng cao còng kh«ng ®¹t ®−îc tû lÖ n¹c cao nh− lîn lai cã nhiÒu m¸u ngo¹i v lîn ngo¹i. ViÖc lùa chän lîn con gièng nu«i thÞt phô thuéc v o kh¶ n¨ng kinh tÕ, ®iÒu kiÖn chuång tr¹i v tr×nh ®é kü thuËt cña ng−êi ch¨n nu«i. 1.2. Ngo¹i h×nh, thÓ chÊt: Ngo¹i h×nh v thÓ chÊt thÓ hiÖn t×nh h×nh søc khoÎ v phÈm gièng cña lîn. Khi chän lîn con gièng ®Ó nu«i thÞt, cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau ®©y: + Chän nh÷ng con m×nh d i, c©n ®èi, l−ng th¼ng, bông thon gän, m«ng vai në, gèc ®u«i to, ch©n thanh, th¼ng v ch¾c ch¾n, cã 12 vó trë lªn (thÓ hiÖn sù di truyÒn ®Çy ®ñ c¸c tÝnh tr¹ng tèt cña bè mÑ). Lîn con 5
  6. RUMENASIA.ORG/VIETNAM sau cai s÷a 60 ng y tuæi ph¶i ®¹t 14-16 kg (lîn lai), 18- 20kg (lîn ngo¹i). + Chän nh÷ng con cã thÓ chÊt khoÎ m¹nh, da dÎ hång h o, l«ng th−a ãng m−ît (nh÷ng con da sÇn sïi, l«ng dÇy l lîn cã bÖnh, nu«i sÏ chËm lín), m¾t tinh nhan, ®i l¹i ho¹t b¸t, nhanh nhÑn, ph m ¨n. + Kh«ng chän nh÷ng con cßi cäc cã khuyÕt tËt nh− khÌo ch©n, óng rèn, cã tËt ë miÖng, mòi. + Chän ® n lîn ® ®−îc tiªm phßng ®Çy ®ñ c¸c lo¹i bÖnh dÞch t¶, tô dÊu, phã th−¬ng h n v lë måm long mãng. + Lîn lai F1 (ngo¹i x néi) ph¸t dôc sím h¬n, khi ®−îc 60-70 kg ® xuÊt hiÖn ®éng dôc v ®ßi phèi gièng, nªn nu«i lîn F1 lÊy thÞt (®¹t 90-100kg) cÇn ph¶i thiÕn. Lîn ®ùc thiÕn lóc 20-21 ng y tuæi, lîn c¸i thiÕn lóc 3 th¸ng tuæi khi ®¹t khèi l−îng 25-30kg. + Lîn ngo¹i v lîn lai nhiÒu m¸u ngo¹i nu«i thÞt (c¶ ®ùc v c¸i) kh«ng cÇn thiÕn v× lîn sinh tr−ëng ph¸t triÓn nhanh h¬n, khi cã dÊu hiÖu ®éng dôc, lîn ® cã khèi l−îng giÕt thÞt (90-100kg) 6
  7. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Lîn thÞt, con lai F1 Lîn thÞt, con lai 50% m¸u ngo¹i 75% m¸u ngo¹i II. Giíi thiÖu mét sè gièng lîn tham gia s¶n xuÊt ra lîn lai nu«i thÞt (ngo¹i x néi): C¸c gièng lîn néi thuÇn ë n−íc ta nh− lîn Mãng c¸i, Ø,...cã n¨ng suÊt thÊp (10 th¸ng tuæi chØ ®¹t 65-70kg víi møc tiªu tèn thøc ¨n cao tõ 4-5,5kg thøc ¨n/1kg t¨ng träng, tû lÖ thÞt n¹c/ thÞt xÎ chØ ®¹t tõ 34-36%. Lîn n¸i Mãng c¸i 7
  8. RUMENASIA.ORG/VIETNAM C¸c gièng lîn Thuéc nhiªu, Ba xuyªn (ë phÝa Nam) n¨ng suÊt nu«i thÞt cã cao h¬n so víi lîn Mãng c¸i, Ø ... ë phÝa B¾c song vÉn thÊp h¬n so víi lîn ngo¹i. Lîn ®¹t t¨ng träng 350 - 450 g/ng y (ë 9-10 th¸ng tuæi ®¹t 70-80kg - lîn Ba xuyªn), ë lîn Thuéc nhiªu (9-10 th¸ng tuæi ®¹t 90- 100kg). Tû lÖ thÞt n¹c/thÞt xÎ ®¹t 41-44%. Lîn Ba xuyªn C¸c gièng lîn ngo¹i sö dông ®ùc gièng ®Ó s¶n xuÊt lîn th−¬ng phÈm trªn nÒn n¸i néi hoÆc n¸i lai (ngo¹i x néi): Lîn Yorkshire ®−îc t¹o ra ë n−íc Anh v c«ng nhËn gièng n¨m 1851. Lîn cã m u l«ng da tr¾ng, th©n h×nh ph¸t triÓn c©n ®èi, 4 ch©n v÷ng ch¾c. Lîn ®ùc tr−ëng th nh cã thÓ ®¹t 330-380 kg v lîn c¸i tr−ëng th nh ®¹t tõ 220- 280kg. Lîn n¸i ®¹t sè con s¬ sinh/æ 10-12con. Lîn nu«i thÞt ®¹t träng l−îng 90-100kg ë 160-180 ng y tuæi. Tû lÖ 8
  9. RUMENASIA.ORG/VIETNAM n¹c/thÞt xÎ ®¹t 52-54%. HiÖn nay ë n−íc ta cã lîn Yorkshire cã nguån gèc tõ nhiÒu n−íc kh¸c nhau nh− NhËt, Ph¸p, §øc, BØ, Anh, Mü, Canada... Lîn ®ùc Landrace Lîn ®ùc Yorkshire Lîn Landrace: gièng lîn n y ®−îc t¹o ra ë §an M¹ch, c«ng nhËn gièng v o n¨m 1890. Lîn cã m u l«ng da tr¾ng, lîn cã d¸ng h×nh thoi (m«ng ph¸t triÓn h¬n ngùc), tai to v rñ che 2 m¾t (trõ Landrace BØ). Lîn ®ùc tr−ëng th nh nÆng 350-400kg, lîn c¸i tr−ëng th nh nÆng 220-300kg. Lîn n¸i ®Î tõ 11-12con/æ . Lîn nu«i thÞt ®¹t khèi l−îng 90- 100kg ë 170-190 ng y tuæi. TØ lÖ n¹c/thÞt xÎ ®¹t 54-56%. HiÖn nay ë n−íc ta cã lîn Landrace víi nguån gèc xuÊt xø tõ c¸c n−íc nh− NhËt, BØ, Ph¸p, Mü, Anh, óc, Canada... III. Giíi thiÖu c¸c c«ng thøc lîn lai (ngo¹i x néi) s¶n xuÊt lîn th−¬ng phÈm. 9
  10. RUMENASIA.ORG/VIETNAM 1/ C¸c c«ng thøc lai, t¹o lîn nu«i thÞt cã 50% m¸u lîn ngo¹i v 50% m¸u lîn néi 1 §ùc Y x n¸i MC 9 §ùc D x n¸i MC 2 §ùc Y x n¸i Ø 10 §ùc D x n¸i I 3 §ùc Y x n¸i Lang 11 §ùc Coocvan x n¸i hång MC 4 §ùc L x n¸i MC 12 §ùc Coocvan x n¸i I 5 §ùc L x n¸i Ø 13 §ùc Y x n¸i TN 6 §ùc L x n¸i Lang hång 14 §ùc Y x n¸i BX 7 §ùc DE x n¸i MC 15 §ùc L x n¸i BX 8 §ùc DE x n¸i I 16 §ùc L x n¸i TN *Ghi chó: Y - Yorkshire . DE - lîn tr¾ng tai ®øng cã nguån gèc ë §øc L - Landrace. TN - lîn Thuéc nhiªu MC- lîn Mãng c¸i. BX- lîn Ba xuyªn D - lîn Duroc Sau ®©y l mét sè c«ng thøc lîn lai s¶n xuÊt lîn th−¬ng phÈm F1 cã 50% m¸u ngo¹i hiÖn ®ang ®−îc ¸p dông réng r i trong s¶n xuÊt ë c¸c tØnh phÝa B¾c: 10
  11. RUMENASIA.ORG/VIETNAM - Lîn ®ùc Yorkshire x n¸i MC. - Lîn ®ùc Landrace x n¸i MC. - Lîn ®ùc DE x n¸i MC. ë c¸c tØnh phÝa Nam (VÜnh long, Tr vinh, CÇn th¬, Sãc tr¨ng, Minh h¶i, Kiªn giang, TiÒn giang) s¶n xuÊt lîn F1 gi÷a lîn ®ùc L, ®ùc Y víi n¸i nÒn Thuéc nhiªu, Ba xuyªn. - Lîn lai F1 t¹o ra tõ ®ùc Y hoÆc L hoÆc DE víi n¸i Mãng c¸i cã m u l«ng da tr¾ng, thØnh tho¶ng cã bít ®en nhá trªn tr¸n, r¶i r¸c ë 1 sè c¸ thÓ cã bít ®en ë phÇn l−ng hoÆc m«ng. Lîn nu«i thÞt ®¹t träng l−îng 90-95kg lóc 220-240 ng y tuæi. Møc tiªu tèn thøc ¨n tõ 3,6-4,2kg. TØ lÖ n¹c /thÞt xÎ ®¹t tõ 36-43%. - Lîn F1 t¹o ra tõ ®ùc Y víi n¸i Thuéc nhiªu ®¹t t¨ng träng 500-520g/ng y (®¹t 90-100kg ë 8-9 th¸ng tuæi víi møc TTTA 3,1-3,5kg, tØ lÖ n¹c trung b×nh 51%. Lîn F1 t¹o ra tõ ®ùc L x n¸i Ba xuyªn ®¹t t¨ng träng thÊp 350-400g/ng y (®¹t träng l−îng 90-95kg lóc 10 th¸ng tuæi víi møc TTTA trung b×nh 3,23kg/kg t¨ng träng. TØ lÖ n¹c trung b×nh 50,6%. 11
  12. RUMENASIA.ORG/VIETNAM 2/ C¸c c«ng thøc lai, t¹o lîn lai nu«i thÞt cã 75% m¸u lîn ngo¹i v 25% m¸u lîn néi. 1. §ùc Y x n¸i F1(YMC) 5. §ùc DE x n¸i F1(CW. I) 2. §ùc L x n¸i F1(YMC) 6. §ùc L x n¸i F1(LMC) 3. §ùc L x n¸i F1(CWMC) 7. §ùc L x n¸i F1(TN.Y) 4. §ùc D x n¸i F1(CWMC) 8. §ùc L x n¸i F1(BX.Y) Lîn lai nu«i thÞt cã 75% m¸u lîn ngo¹i v 25% m¸u lîn néi ®¹t c¸c chØ tiªu kinh tÕ kÜ thuËt nh− sau: - §¹t träng l−îng 90-95kg lóc 200-210 ng y tuæi, tiªu tèn thøc ¨n tõ 3,4 - 3,7kg/1kg t¨ng träng, tØ lÖ n¹c/thÞt xÎ ®¹t 45,7 - 47%. (c¸c c«ng thøc 1,2,3,4 v 6) C¸c c«ng thøc lîn lai 3 m¸u phæ biÕn hiÖn nay ë phÝa B¾c l nu«i lîn lai 3 m¸u v c«ng thøc lai cô thÓ nh− sau: C«ng thøc 1: §ùc Y N¸i MC x C¸i §ùc x F1(YMC) §ùc L F1(YMC) 12
  13. RUMENASIA.ORG/VIETNAM tÊt c¶ nu«i thÞt chän lîn c¸i tèt l m gièng C¸i F2(YMC) §ùc F2L(YMC) Nu«i thÞt Phæ biÕn sau c«ng thøc lîn lai 3 m¸u ë trªn l c«ng thøc lîn lai 2 m¸u s¶n xuÊt lîn nu«i thÞt cã 75% m¸u ngo¹i v 25% m¸u néi nh− sau: C«ng thøc 2: §ùc Y1 N¸i x N¸i §ùc F1(Y1MC F1(Y1MC) §ùc Y2 tÊt c¶ nu«i thÞt chän c¸i g©y n¸i sinh s¶n §ùc F2 Y2(Y1MC) F2Y2(Y1MC) nu«i thÞt 13
  14. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Y1 v Y2 l 2 ®ùc cïng gièng Yorkshire kh«ng ®−îc cã quan hÖ vÒ huyÕt thèng. (nh− cha - con; anh - em; chó- ch¸u) v× nÕu Y1 v Y2 ®ång huyÕt th× lîn n¸i, lîn thÞt sÏ cho n¨ng suÊt thÊp do suy tho¸i cËn huyÕt. C«ng thøc lîn lai 3 m¸u t¹o lîn thÞt cã 75% m¸u ngo¹i phæ biÕn ë 1 sè tØnh ®ång b»ng s«ng cöu long nh− sau: C«ng thøc 1: §ùc Y x N¸i TN N¸i lai §ùc lai §ùc L (YTN) nu«i thÞt C¸i §ùc L(YTN) L(YT Nu«i thÞt 14
  15. RUMENASIA.ORG/VIETNAM C«ng thøc 2: §ùc Y x N¸i BX C¸i lai §ùc L §ùc (YBX) lai(YBX) C¸i §ùc L(YBX) L(YBX) Nu«i thÞt Ghi chó: TN - Lîn Thuéc nhiªu BX - Lîn Ba xuyªn 3. C¸c c«ng thøc lai s¶n xuÊt lîn th−¬ng phÈm cã 7/8 m¸u ngo¹i v 1/8 m¸u lîn néi. 15
  16. RUMENASIA.ORG/VIETNAM C«ng thøc 1: §ùc Y x N¸i MC §ùc L1 §ùc F1(YMC) N¸i F1(YMC) N¸i F2 §ùc L2 L1(YMC) ®ùc F2 L1(YMC) Lîn thÞt L2 (L1YMC) (75% m¸u L; 12,5% m¸u Y v 12,5% m¸u MC) Ghi chó: §ùc L1 v ®ùc L2 l ®ùc gièng Landrace nh−ng kh«ng ®−îc cã quan hÖ huyÕt thèng nh− cha - con ; anh - em; chó - ch¸u; b¸c - ch¸u. 16
  17. RUMENASIA.ORG/VIETNAM C«ng thøc 2: §ùc L1 x N¸i MC §ùc L2 N¸i F1 §ùc (LMC) (L1MC) §ùc L3 N¸i F2L2(L1MC) Lîn thÞt L3(L.2L1MC) (87,5% m¸u L v 12,5% m¸u MC) Ghi chó: §ùc L1, L2 v L3 l ®ùc gièng Landrace nh−ng kh«ng ®−îc cã quan hÖ huyÕt thèng nh− cha - con ; anh - em; chó - ch¸u; b¸c - ch¸u. 17
  18. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Lîn n¸i lai 75% m¸u ngo¹i v ® n con. 18
  19. RUMENASIA.ORG/VIETNAM Ch−¬ng II. Chuång tr¹i ch¨n nu«i lîn thÞt I-Yªu cÇu vÒ khu ®Êt x©y dùng: Khu ®Êt x©y dùng tr¹i lîn thÞt cÇn ph¶i: - Phï hîp víi quy ho¹ch tæng thÓ cña vïng, cao r¸o, tho¸ng m¸t, thuËn lîi cho tho¸t n−íc b»ng ph−¬ng ph¸p tù ch¶y. NÕu gÇn s«ng ngßi th× ph¶i cao h¬n mùc n−íc d©ng cao nhÊt hoÆc ®Ønh sãng cao nhÊt 0,5m. - ThuËn tiÖn cho cung cÊp ®iÖn, n−íc tõ m¹ng l−íi chung cña khu vùc hoÆc cã kh¶ n¨ng tù cung cÊp n−íc t¹i hå tõ m¹ch n−íc ngÇm. - ThuËn tiÖn cho viÖc tæ chøc ®−êng giao th«ng ®Ó ®¶m b¶o vËn chuyÓn lîn gièng, vËt t−, thøc ¨n v s¶n phÈm cña tr¹i. II. C¶nh quan m«i tr−êng v quan hÖ h ng xãm. - Khi thiÕt kÕ x©y dùng tr¹i lîn cÇn chó ý kho¶ng c¸ch hîp lý ®èi víi c¸c ®¬n vÞ xung quanh, nh ë v ®−êng giao th«ng. Kho¶ng c¸ch ly vÖ sinh tèi thiÓu tõ Tr¹i lîn 19
  20. RUMENASIA.ORG/VIETNAM ®Õn c¸c lo¹i c«ng tr×nh x©y dùng trong vïng STT §èi t−îng ph¶i c¸ch ly Kho¶ng c¸ch tèi thiÓu ®Õn Tr¹i lîn(m). 1 §−êng giao th«ng -§−êng « t« 200 - §−êng xe löa 100 2. Khu d©n c− 100 3. Khu c«ng nghiÖp 500 4. C«ng tr×nh phôc vô ch¨n nu«i - Tr¹m thó y 500 - Khu lîn c¸ch ly 200 - B i ch«n gia sóc 400 - Lß mæ 200 5. C¸c tr¹i ch¨n nu«i kh¸c 500 - ThiÕt kÕ chuång ph¶i ®¬n gi¶n ch¾c ch¾n, bÒn v gän g ng s¹ch sÏ, h×nh d¸ng v m u s¾c ph¶i ®Ñp. - Trong thiÕt kÕ x©y dùng ph¶i chó ý ®Õn phong c¶nh xung quanh tr¹i v ®iÒu kiÖn vÖ sinh thó y; qu¶n lý chÆt chÏ viÖc xö lý ph©n v n−íc th¶i, gi¶m tèi ®a mïi h«i ¶nh h−ëng ®Õn gia ®×nh m×nh v nh÷ng ng−êi xung quanh. - Ph¶i chó ý ®Õn nh÷ng quan hÖ x héi kh¸c: Th¨m v tiÕp thu ý kiÕn cña nh÷ng ng−êi xung quanh, ®em biÕu h ng xãm s¶n phÈm thÞt cña m×nh v nh÷ng dÞp thÝch hîp... 20
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2