intTypePromotion=1
ADSENSE

Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Đối chiếu cấu trúc – ngữ nghĩa tục ngữ tiếng Hán hiện đại và tiếng Việt

Chia sẻ: Lavie Lavie | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:237

132
lượt xem
26
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Dưới đây là luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Đối chiếu cấu trúc – ngữ nghĩa tục ngữ tiếng Hán hiện đại và tiếng Việt. Luận án trình bày về cơ sở lý luận, đối chiếu đặc điểm ngữ nghĩa và cấu trúc cú pháp tục ngữ tiếng Hán hiện đại và tiếng Việt.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Đối chiếu cấu trúc – ngữ nghĩa tục ngữ tiếng Hán hiện đại và tiếng Việt

  1. THƯ VIỆN BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHẠM THANH HẰNG ĐỐI CHIẾU CẤU TRÚC – NGỮ NGHĨA TỤC NGỮ TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ TIẾNG VIỆT CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN NGÔN NGỮ Mã số: 62.22.01.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: 1. GS.TS. Nguyễn Đức Dân 2. PGS. Chu Xuân Diên NĂM 2010
  2. LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan raèng luaän aùn naøy laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Caùc soá lieäu vaø daãn chöùng ñöa ra trong luaän aùn laø hoaøn toaøn trung thöïc vaø khoâng sao cheùp töø baát kì moät coâng trình naøo. Taùc giaû luaän aùn
  3. iii QUY ƯỚC TRÌNH BÀY 1. Trong luận án, các ví dụ về tục ngữ từ tiếng Hán hiện đại được trình bày gồm: nguyên văn chữ Hán (hình thức giản thể), phần phiên âm Hán Việt, và phần dịch nghĩa. Trong đó, phần nguyên văn không cho trong ngoặc, phần phiên âm Hán Việt cho trong ngoặc nháy (‘’), phần dịch nghĩa viết hình thức chữ thường. Trong trường hợp trích dẫn dài (không phải tục ngữ), luận án không phiên âm Hán Việt mà trực tiếp dịch nghĩa sang tiếng Việt (đôi chỗ dùng: Tạm dịch). 2. Số lượng ví dụ quá nhiều, vì thế luận án không đánh số thứ tự. 3. Các bảng được đánh số theo thứ tự trong chương, chẳng hạn: bảng thứ 2 trong chương 1 được viết là bảng 1.2.
  4. DAÃN NHAÄP 1. ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU VAØ LYÙ DO CHỌN ÑEÀ TAØI Ngaøy nay vieäc nghieân cöùu tuïc ngöõ trong giôùi ngoân ngöõ hoïc cuûa hai nöôùc Vieät Nam vaø Trung Quoác raát ñöôïc coi troïng. Soá löôïng hoïc giaû cuõng nhö nhöõng thaønh quaû trong vieäc nghieân cöùu tuïc ngöõ ngaøy caøng nhieàu. Heä quaû cuûa ñieàu naøy laø söï xuaát hieän raát ña daïng caùc chuyeân khaûo cuõng nhö caùc töø ñieån veà tuïc ngöõ. Veà caùc töø ñieån tuïc ngöõ Haùn coù theå keå ra moät soá coâng trình tieâu bieåu nhö “Haùn ngöõ tuïc ngöõ ñaïi töø ñieån” do OÂn Đoan Chính chuû bieân [132], “Tuïc ngöõ töø ñieån” cuûa Töø Toâng Taøi, ÖÙng Tuaán Linh [142], v.v. ÔÛ Vieät Nam coù “Tuïc ngöõ, ca dao, daân ca Vieät Nam” cuûa Vuõ Ngoïc Phan [89], “Tuïc ngöõ Vieät Nam” cuûa nhoùm Chu Xuaân Dieân, Löu Vaên Ñang, Phöông Tri [27], “Töø ñieån thaønh ngöõ – tuïc ngöõ Vieät Nam” cuûa Nguyeãn Laân [69], “Töø ñieån thaønh ngöõ - tuïc ngöõ - ca dao Vieät Nam” cuûa Vieät Chöông [16], v.v. So vôùi söï xuaát hieän raát ña daïng, phong phuù caùc töø ñieån tuïc ngöõ, nhöõng coâng trình chuyeân veà nghieân cöùu tuïc ngöõ noùi chung cuõng nhö caùc coâng trình ñoái chieáu tuïc ngöõ Haùn - Vieät, Vieät - Haùn coøn raát ít. Ngoaøi moät soá baøi vieát vaø luaän aùn tieán só coù ñeà caäp ñeán vieäc so saùnh tuïc ngöõ, chaúng haïn, luaän aùn tieán só “Caáu truùc cuù phaùp – ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ Vieät trong söï so saùnh vôùi tuïc ngöõ cuûa moät soá daân toäc khaùc” (2001) cuûa Nguyeãn Quí Thaønh, chöa coù coâng trình naøo nghieân cöùu chuyeân saâu vaø so saùnh ngöõ nghóa cuõng nhö caáu truùc giöõa tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät. Chính vì vaäy, chuùng toâi cho raèng tieán haønh nghieân cöùu, ñoái chieáu tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät laø vieäc laøm coù yù nghóa vaø coù giaù trò nhaát ñònh. Ngoân ngöõ vaø vaên hoaù coù quan heä maät thieát vôùi nhau. Heä thoáng ngoân ngöõ cuûa
  5. 2 moät daân toäc, trong ñoù tuïc ngöõ laø moät boä phaän caáu thaønh, khoâng nhöõng truyeàn taûi vaên hoaù cuûa daân toäc ñoù, xeùt veà goùc ñoä lòch söû, coøn laø tinh hoa veà vaên hoaù cuûa daân toäc. Tuïc ngöõ Haùn cuõng nhö tuïc ngöõ Vieät ñeàu mang ñaäm tính nhaân vaên. Noù phaûn aùnh moät caùch saâu saéc vaø toaøn dieän cuoäc soáng vaên hoaù xaõ hoäi cuûa daân toäc Haùn vaø daân toäc Vieät. Tuïc ngöõ laø keát tinh trí tueä cuûa quaàn chuùng nhaân daân qua nhieàu theá heä, laø söï toång keát kinh nghieäm saûn xuaát vaø cuoäc soáng xaõ hoäi cuûa quaûng ñaïi quaàn chuùng, vaø coøn laø söï theå hieän saâu saéc, sinh ñoäng vaên hoaù daân toäc Vieät vaø Haùn. Vò trí ñòa lí vaø lòch söû giao löu vaên hoaù laâu ñôøi cuûa nhaân daân hai nöôùc Vieät –Trung khieán cho tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät trong söï phaùt trieån vaø hình thaønh cuûa mình ñaõ coù söï aûnh höôûng, thuùc ñaåy laãn nhau. Do ñoù nghieân cöùu tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät laø vieäc laøm coù yù nghóa ñoái vôùi vieäc nghieân cöùu vaên hoaù daân toäc hai nöôùc, vieäc ñoái chieáu tuïc ngöõ Haùn vaø Vieät coù giaù trò tham khaûo quan troïng. Vieäc nghieân cöùu tuïc ngöõ Haùn cuõng nhö tuïc ngöõ Vieät ñaõ ñöôïc giôùi nghieân cöùu tieán haønh töø laâu vaø caøng ngaøy caøng nhaän ñöôïc nhieàu quan taâm. Vôùi noäi dung phong phuù, bao quaùt nhieàu lónh vöïc, vôùi caáu truùc ñaëc thuø, nhieàu loaïi hình, tuïc ngöõ khoâng chæ laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa ngaønh vaên hoïc daân gian, nhö quan nieäm cuûa moät soá taùc giaû tröôùc ñaây, maø trôû thaønh ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa nhieàu ngaønh khoa hoïc khaùc nhö trieát hoïc, daân toäc hoïc, taâm lyù hoïc, xaõ hoäi hoïc, ñaëc bieät laø ngoân ngöõ hoïc. Tuïc ngöõ khoâng chæ ñöôïc tìm hieåu ôû phöông dieän giaù trò phaûn aùnh ñôøi soáng, nhaän thöùc; ôû nhöõng ñuùc keát kinh nghieäm veà töï nhieân, veà xaõ hoäi maø coøn ñöôïc khai thaùc ôû nhieàu goùc ñoä khaùc. Ñöùng töø phöông dieän ngoân ngöõ hoïc, luaän aùn naøy xaùc ñònh ñoái töôïng nghieân cöùu laø phöông dieän ngoân ngöõ cuûa tuïc ngöõ vaø nhöõng vaán ñeà lieân quan maät thieát
  6. 3 vôùi phöông dieän naøy. Nhöõng vaán ñeà cô baûn veà tuïc ngöõ nhö caáu truùc cuù phaùp, caùc moâ hình ngöõ nghóa, nghóa bieåu tröng trong tuïc ngöõ ñöôïc ñaëc bieät chuù yù. Vì nhieàu lí do, luaän aùn chæ taäp trung tìm hieåu nhöõng phöông dieän treân theå hieän trong tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät. Thoâng qua luaän aùn naøy, chuùng toâi mong muoán ñöôïc goùp moät phaàn söùc löïc vaøo vieäc so saùnh ñoái chieáu, tìm ra nhöõng neùt töông ñoàng, dò bieät giöõa tuïc ngöõ hai nöôùc Vieät – Trung. Chuùng toâi hy voïng ñaây seõ laø moät taøi lieäu tham khaûo tin caäây, coù giaù trò cho nhöõng ngöôøi muoán nghieân cöùu, tìm hieåu tuïc ngöõ Haùn. Nhöõng noäi dung cuûa luaän aùn cuõng seõ goùp phaàn nhaát ñònh vaøo vieäc gìn giöõ söï trong saùng cuûa tieáng Vieät. 2. LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ 2.1. Tình hình nghieân cöùu tuïc ngöõ ôû Trung Quoác Theo chuyeân khaûo nghieân cöùu tuïc ngöõ tieáng Haùn ôû theá kæ XX [135], töø “tuïc ngöõ” xuaát hieän sôùm nhaát trong “Söû kí” cuûa Tö Maõ Thieân. Neáu töø “tuïc ngöõ” trong “Söû kí” laø töø thoâng thöôøng, chæ caùch noùi löu truyeàn trong daân gian, thì töø “tuïc ngöõ” trong “Thuyeát uyeån” cuûa Löu Höôùng ñaõ mang tính thuaät ngöõ, chæ nhöõng ngöõ coá ñònh löu truyeàn trong daân gian. Vaøo thôøi Tieân Taàn vaø thôøi nhaø Haùn, tuïc ngöõ vaø ngaïn ngöõ thuoäc veà cuøng moät khaùi nieäm, cho neân sau naøy coøn coù teân goïi laø “tuïc ngaïn”. Neáu tính töø theá kæ XVIII, coù theå noùi laø vieäc söu taàm vaø chuù thích tuïc ngöõ ôû Trung Quoác cuõng khaù raàm roä vaø ñaït ñöôïc nhöõng keát quaû nhaát ñònh. Nhöõng ñaàu saùch tieâu bieåu laø “Thoâng tuïc bieân”, “Haèng ngoân luïc”, “Coåâ dao ngaïn”, “Thöôøng ngöõ luïc nguyeân”, v.v. Tuy nhieân, nhöõng saùch veà tuïc ngöõ cuûa thôøi kì naøy chuû yeáu thieân veà söu taàm, thu thaäp caùc caâu tuïc ngöõ, khoâng mang tính chaát lí luaän, nghieân cöùu. Ngay caû nhaän thöùc veà vaán ñeà cô baûn nhaát “tuïc ngöõ laø
  7. 4 gì” cuõng raát mô hoà. Nhaän ñònh veà vieäc nghieân cöùu tuïc ngöõ trong giai ñoaïn naøy, taùc giaû cho raèng: “我国古代的俗语研究虽然取得了不少成就,但总的来说,还 是处在不自觉的朦胧状态 (nghieân cöùu tuïc ngöõ thôøi coå cuûa nöôùc ta tuy ñaït ñöôïc moät soá thaønh töïu, nhöng toùm laïi vaãn ôû trong tình traïng moâng lung, khoâng roõ raøng)” [135, tr.32]. Sau khi nöôùc Coäng hoaø Nhaân daân Trung Hoa ra ñôøi (1949), coâng vieäc nghieân cöùu vaø thu thaäp, chænh lí tuïc ngöõ ñaït ñöôïc raát nhieàu thaønh quaû vaø coù nhöõng böôùc phaùt trieån môùi. Nhöõng chuyeân khaûo nghieân cöùu lí luaän veà tuïc ngöõ ñöôïc trieån khai toaøn dieän. Coù theå keå ñeán “Ngaïn ngöõ” cuûa OÂn Ñoan Chính [134]; “Tuïc ngöõ” cuûa Maõ Quoác Phaøm, Maõ Thuùc Tuaán [127]; “Trung Hoa ngaïn dao nghieân cöùu” cuûa Vuõ Chieâm Khoân [138]; “Tuïc ngöõ” cuûa Töø Toâng Taøi [141] vaø nhieàu baøi nghieân cöùu khaùc ñaêng treân taïp chí khoa hoïc. Nhìn chung, phaïm vi nghieân cöùu tuïc ngöõ ngaøy nay töông ñoái saâu, roäng. Caùc taùc giaû khoâng nhöõng chæ chuù yù ñeán tính chaát, noäi dung vaø hình thöùc cuûa tuïc ngöõ maø coøn chuù yù nghieân cöùu phöông dieän ngöõ duïng nöõa. 2.1.1. Nghieân cöùu tuïc ngöõ töø goùc ñoä caáu truùc cuù phaùp Nhö treân ñaõ noùi, caùc saùch nghieân cöùu tuïc ngöõ Haùn hieän nay ña soá ñeàu ñeà caäp ñeán nhieàu khía caïnh cuûa tuïc ngöõ. Nhöng cuõng coù theå nhaän thaáy khuynh höôùng ñi saâu nghieân cöùu tuïc ngöõ ôû moät soá lónh vöïc cuûa moät soá taùc giaû. Chuù yù phaân tích caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ coù Maõ Quoác Phaøm, Maõ Thuùc Tuaán [127], Vuõ Chieâm Khoân [138]. Ñoàng tình vôùi quan ñieåm chung cuûa caùc nhaø Haùn hoïc, cho raèng tuïc ngöõ töông ñöông vôùi ñôn vò caâu, taùc giaû Maõ vaø Vuõ ñeàu phaân tích tuïc ngöõ theo quan ñieåm ngöõ phaùp truyeàn thoáng cuûa tieáng Haùn [x. chöông 2]. Theo hoï, caáu truùc
  8. 5 cuù phaùp tuïc ngöõ cuõng coù caùc kieåu caâu ñôn, caâu gheùp vaø moät soá caáu truùc ñaëc thuø. Trong caùc taøi lieäu chuùng toâi khaûo saùt khoâng thaáy coù yù kieán khaùc bieät, khoâng thaáy khuynh höôùng nghieân cöùu khaùc veà caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ, caùc nhaø nghieân cöùu hoaëc khoâng phaân tích saâu, hoaëc ñeàu phaân tích chuùng theo caáu truùc cuù phaùp truyeàn thoáng. 2.1.2. Nghieân cöùu tuïc ngöõ töø goùc ñoä ngöõ nghóa Caùc nhaø Haùn hoïc nhaán maïnh taàm quan troïng cuûa vieäc naém vöõng ngöõ nghóa tuïc ngöõ vì noù lieân quan tröïc tieáp ñeán vieäc lí giaûi vaø vaän duïng tuïc ngöõ moät caùch chính xaùc. Ngoaøi ra hoï coøn ñeà caäp cuï theå ñeán nhöõng vaán ñeà nhö: nghóa maët chöõ vaø nghóa thöïc teá cuûa tuïc ngöõ; tính ñôn nghóa vaø tính ña nghóa cuûa tuïc ngöõ; tuïc ngöõ ñoàng nghóa vaø tuïc ngöõ phaûn nghóa. Theo OÂn Ñoan Chính [134], nghóa maët chöõ (字面意义 töï dieän yù nghóa) cuûa tuïc ngöõ laø nghóa ñöôïc suy ra tröïc tieáp töø nhöõng töø vaø quan heä ngöõ phaùp bao haøm trong tuïc ngöõ. Nghóa thöïc teá (实际意义 thöïc teá yù nghóa)cuûa tuïc ngöõ chæ nghóa ñöôïc söû duïng trong thöïc teá cuûa tuïc ngöõ. Sau khi phaân tích moái quan heä giöõa nghóa maët chöõ vaø nghóa thöïc teá, taùc giaû phaân chuùng thaønh ba nhoùm sau: (1) Nghóa maët chöõ vaø nghóa thöïc teá gioáng nhau, nghóa maët chöõ laø nghóa ñen. (2) Nghóa maët chöõ vaø nghóa thöïc teá khoâng gioáng nhau. Nghóa maët chöõ khoâng coù taùc duïng bieåu yù, nghóa thöïc teá trong caâu môùi laø nghóa ñöôïc söû duïng. (3) Coù hai nghóa thöïc teá, moät nghóa gioáng nghóa maët chöõ, coøn moät nghóa laø nghóa phaùi sinh. Veà tính ñôn nghóa vaø ña nghóa cuûa tuïc ngöõ, taùc giaû OÂn cho raèng tuïc ngöõ ñôn nghóa laø moät caâu tuïc ngöõ chæ truyeàn thuï tri thöùc ôû moät lónh vöïc naøo ñoù, nhöõng tri
  9. 6 thöùc ñoù ñöôïc xaùc nhaän vaø chæ coù moät caùch giaûi thích. Tuïc ngöõ ña nghóa laø tuïc ngöõ coù töø hai yù nghóa trôû leân. Trong tuïc ngöõ khoâng hieám hieän töôïng “nhaát ngöõ ña ngoân”, coù tuïc ngöõ coù hai nghóa thöïc teá – nghóa ñen vaø nghóa phaùi sinh, töø ñoù hình thaønh hieän töôïng cuøng toàn taïi taàng nghóa beà maët (浅层义 thieån taàng nghóa) vaø taàng nghóa beân trong (深层义 thaâm taàng nghóa). Tuy coù theå ña nghóa, nhöng khi söû duïng trong ngöõ caûnh cuï theå, moãi caâu tuïc ngöõ thöôøng cuõng chæ mang moät nghóa nhaát ñònh. Cuøng quan ñieåm treân coøn coù Töø Toâng Taøi [141], ngoaøi vieäc ñeà caäp tôùi tính ñôn nghóa vaø ña nghóa cuûa tuïc ngöõ, oâng coøn ñöa ra moät loaïi nöõa laø tính thieân nghóa (偏义性). Tuïc ngöõ thieân nghóa laø daïng thöùc tuïc ngöõ do hai boä phaän taïo thaønh, trong ñoù moät boä phaän laø chính, moät boä phaän laø phuï. Boä phaän chính bieåu thò nghóa chính cuûa tuïc ngöõ, boä phaän phuï bieåu thò nghóa phuï, noù coù taùc duïng so saùnh vaø laøm roõ nghóa maø tuïc ngöõ muoán bieåu ñaït. Caâu tuïc ngöõ “饭多伤胃,话多 伤人 phaïn ña thöông vò, thoaïi ña thöông nhaân” (côm nhieàu haïi daï daøy, lôøi nhieàu haïi ngöôøi), trong ñoù côm nhieàu haïi daï daøy laø nghóa phuï ñeå nhaán maïnh, laøm noåi roõ nghóa chính lôøi nhieàu haïi ngöôøi. Thöïc ra, nghóa maët chöõ hay nghóa thöïc teá (duøng theo thuaät ngöõ caùc nhaø Haùn hoïc) cuõng töông ñöông vôùi nghóa ñen hay nghóa boùng hoaëc nghóa bieåu tröng trong tuïc ngöõ Vieät (x. 2.2). Thieát nghó, ñoù cuõng laø nhöõng ñaëc ñieåm chung veà maët ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ nhieàu daân toäc. 2.2. Tình hình nghieân cöùu tuïc ngöõ ôû Vieät Nam Vieäc söu taàm bieân soaïn tuïc ngöõ ôû Vieät Nam cuõng xuaát hieän töø raát sôùm. Chæ
  10. 7 tính trong khoaûng 40 naêm nöûa ñaàu theá kæ XX, khaù nhieàu saùch veà tuïc ngöõ ñöôïc bieân soaïn, xuaát baûn. Cuoán saùch bieân soaïn tuïc ngöõ in baèng chöõ quoác ngöõ ñaàu tieân laø “Tuïc ngöõ coå ngöõ gia ngoân”, taùc giaû laø Huyønh Tònh Cuûa, xuaát baûn naêm 1896 [daãn theo 68, tr.28]. Ngoaøi ra coù theå keå ñeán moät soá saùch khaùc nhö “Nam ngaïn chích caåm” cuûa Phaïm Quang Saùn (1918), “Vieät Nam ngaïn ngöõ phöông ngoân thö” cuûa Nguyeãn Vaên Leã (1931), v.v. Nhöõng saùch naøy chuû yeáu döøng laïi ôû möùc thu thaäp, bieân soaïn, cuøng laém laø coù theâm phaàn chuù giaûi tuïc ngöõ. Tuy nhieân, nhöõng tö lieäu thu thaäp tuïc ngöõ ñoù raát coù giaù trò veà phöông dieän baûo toàn phong tuïc taäp quaùn, noùi roäng hôn laø baûo toàn vaø giöõ gìn baûn saéc vaên hoaù daân toäc Vieät. Chuùng ta coù theå nhaän thaáy ñieàu naøy trong lôøi töïa cuûa “Nam aâm söï loaïi”: “Nöôùc Nam ta phöông ngoân tuïc ngöõ cuøng laø lôøi ca, caâu dôû, caâu hay cuõng ñeàu truyeàn caû. Caâu hay ñeå cho ngöôøi baét chöôùc, caâu dôû ñeå cho ngöôøi raên chöøa, khoâng maát tieàn mua, ñaùng traêm quan quyù” [daãn theo 74, tr. 509]. Naêm 1975, mieàn Nam giaûi phoùng, ñaát nöôùc thoáng nhaát. Trang söû môùi cuûa nöôùc nhaø taïo cô hoäi toát cho söï phaùt trieån cuûa caùc ngaønh khoa hoïc töï nhieân cuõng nhö xaõ hoäi. Nhieàu nhaø Vieät ngöõ hoïc quan taâm nghieân cöùu tuïc ngöõ vaø moät soá coâng trình chuyeân khaûo veà tuïc ngöõ ñöôïc ra ñôøi. Nhöõng chuyeân khaûo naøy khoâng ñôn thuaàn chæ laø söu taàm vaø chuù giaûi tuïc ngöõ, maø coøn tìm hieåu tuïc ngöõ töø nhieàu khía caïnh, trong ñoù caáu truùc vaø ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ ñöôïc caùc taùc giaû ñi saâu khai thaùc, nghieân cöùu. Chuùng ta coù theå keå ñeán nhöõng coâng trình nghieân cöùu veà tuïc ngöõ nhö: “Tuïc ngöõ Vieät Nam” cuûa nhoùm Chu Xuaân Dieân, Löông Vaên Ñang, Phöông Tri [27]; “Tuïc ngöõ Vieät Nam, caáu truùc & thi phaùp” cuûa Nguyeãn Thaùi Hoøa [59], “Tìm hieåu thi phaùp tuïc ngöõ Vieät Nam” cuûa taùc giaû Phan Thò Ñaøo [35] vaø haøng loaït caùc baøi
  11. 8 nghieân cöùu tuïc ngöõ ñaêng trong caùc taïp chí: Ngoân ngöõ, Vaên hoaù daân gian, Vaên hoïc cuøng moät soá luaän aùn tieán só nghieân cöùu veà tuïc ngöõ trong maáy naêm gaàn ñaây. ÔÛ Vieät Nam, coù theå thaáy caùch tieáp caän nghieân cöùu tuïc ngöõ theo caùc khuynh höôùng sau: 2.2.1. Tieáp caän caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ theo quan ñieåm ngöõ phaùp chöùc naêng Theo quan ñieåm ngöõ phaùp chöùc naêng, caáu truùc caâu laø moâ hình Ñeà –Thuyeát. Quan ñieåm phaân tích cuù phaùp tuïc ngöõ theo moâ hình ñeà thuyeát ñaàu tieân coù theå keå ñeán taùc giaû Cao Xuaân Haïo trong Ngöõ phaùp chöùc naêng tieáng Vieät [54]. Theo oâng, moâ hình ñeà thuyeát coù theå phaân nhoû thaønh caâu moät baäc (kieåu caâu maø caû Ñeà laãn Thuyeát ñeàu khoâng theå chia tieáp thaønh hai phaàn ñeà vaø thuyeát ôû baäc thaáp hôn) vaø caâu nhieàu baäc (kieåu caâu maø Ñeà hoaëc/ vaø Thuyeát baäc treân ñöôïc caáu taïo baèng moät caáu truùc ñeà thuyeát baäc döôùi). OÂng duøng bieåu ñoà hình caây bieåu dieãn caáu truùc cuù phaùp tieáng Vieät trong ñoù bao goàm caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ Vieät [54, tr.72,73]. Ngoaøi ra ñeå coù theå deã daøng phaân ñònh ranh giôùi giöõa Ñeà vaø Thuyeát, caùc taùc giaû coøn ñöa ra moät soá töø giöõ vai troø laø phöông tieän phaân giôùi Ñeà – Thuyeát. Ñoù chuû yeáu laø caùc töø “thì”, “laø”, “maø”. Nguyeãn Ñöùc Döông trong “Tìm veà linh hoàn tieáng Vieät” [32] cuøng moät quan ñieåm veà moâ hình ñeà-thuyeát. OÂng ñaõ söû duïng caùch bieåu dieãn caáu truùc cuù phaùp baèng bieåu ñoà hình caây cuûa Cao Xuaân Haïo ñeå tieán haønh phaân tích caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ. Theo oâng, vaän duïng moâ hình ñeà-thuyeát giuùp nhaän dieän caáu truùc cuù phaùp cuûa moïi ñôn vò tuïc ngöõ deã daøng, mau leï. Coù theå tìm thaáy cuøng chung caùch tieáp caän tuïc ngöõ töø goùc ñoä ngöõ phaùp chöùc naêng trong luaän aùn tieán só “So saùnh caáu truùc – chöùc naêng cuûa thaønh ngöõ vaø tuïc ngöõ tieáng Vieät” cuûa Hoaøng Dieäu Minh [79]. Theo taùc giaû trong tieáng Vieät, caâu coù
  12. 9 caáu truùc ñeà-thuyeát, tuïc ngöõ cuõng vaäy. Hoaøng Dieäu Minh duøng caùch phaân tích caâu vaø döïa vaøo caùc daáu hieäu hình thöùc vaø caùc taùc töû phaân giôùi thì, laø, maø ñeå phaân tích vaø phaân loaïi tuïc ngöõ theo caáu truùc caâu ñôn, caâu gheùp. Vaán ñeà ñöôïc nghieân cöùu trong luaän aùn veà ngöõ phaùp chöùc naêng ñoái vôùi cuù phaùp tuïc ngöõ laø söï tieáp thu nhöõng thaønh töïu caùc coâng trình ñi tröôùc. Baèng caùch nhìn cuûa phöông phaùp nghieân cöùu ngoân ngöõ hoïc hieän ñaïi, lieân quan chaët cheõ vôùi lí thuyeát ngöõ phaùp chöùc naêng, luaän aùn giuùp chuùng ta coù theå nhaän roõ moái quan heä taát yeáu giöõa ba bình dieän: Keát hoïc, Nghóa hoïc vaø Duïng hoïc. Ñoù laø moái quan heä giöõa noäi dung vaø hình thöùc, muïc ñích vaø phöông tieän. Caùch tieáp caän caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ Vieät theo quan ñieåm ngöõ phaùp chöùc naêng coù nhieàu thuaän lôïi vaø cuõng coù nhöõng cô sôû thuyeát phuïc (nhö caùc taùc giaû ñaõ chöùng minh), nhaát laø ñoái vôùi nhöõng kieåu chuoãi caâu ruùt goïn thöôøng xuaát hieän trong tuïc ngöõ nhö: Choù treo meøo ñaäy; Nhaát vôï, nhì trôøi; Boá gaäy tre, meï gaäy voâng, v.v. 2.2.2. Tieáp caän cuù phaùp tuïc ngöõ töø goùc ñoä caáu truùc loâgích - ngöõ nghóa Ñi theo höôùng khaûo saùt, phaân tích tuïc ngöõ töø goùc ñoä loâgích, Nguyeãn Ñöùc Daân [25] gôïi môû höôùng nghieân cöùu caáu truùc tuïc ngöõ theo quan ñieåm loâ gích – ngöõ nghóa. Taùc giaû ñöa ra nhöõng daãn chöùng cuï theå cho thaáy raèng tuïc ngöõ coù nhöõng caáu truùc ñaëc thuø ít thaáy ôû caâu thoâng thöôøng. Baèng nhöõng caáu truùc loâ gích - ngöõ nghóa khaùi quaùt, taùc giaû chöùng minh raèng moät soá caâu tuïc ngöõ tuy duøng nhöõng phöông thöùc bieåu ñaït ngoân ngöõ khaùc nhau nhöng laïi coù caáu truùc loâ gích nhö nhau. Giaûi maõ nghóa tuïc ngöõ theo kieåu naøy töông ñoái chaët cheõ vaø chuaån xaùc. Chuùng ta coù theå hieåu raèng caáu truùc loâ gích laø baát bieán ngöõ nghóa cuûa hai hay nhieàu caâu tuïc ngöõ. Ñaëc tröng cuûa moái quan heä giöõa caùc quan heä vaø thuoäc tính cuûa chuùng ñaõ taïo ra nghóa cô baûn cuûa tuïc ngöõ. Thöïc teá cho thaáy moät soá caâu tuïc
  13. 10 ngöõ laø nhöõng bieán theå ngoân ngöõ cuûa moät baát bieán ngöõ nghóa, baát bieán ngöõ nghóa chính laø nghóa khaùi quaùt hay nghóa bieåu tröng cuûa tuïc ngöõ. Gaàn ñaây, Nguyeãn Quí Thaønh trong luaän aùn tieán só Caáu truùc cuù phaùp – ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ Vieät trong söï so saùnh vôùi tuïc ngöõ cuûa moät soá daân toäc khaùc [95] taäp trung nghieân cöùu caáu truùc cuù phaùp tuïc ngöõ xuaát phaùt töø ñaëc ñieåm noäi dung khaùi quaùt nhaát cuûa tuïc ngöõ ñeå tìm hieåu caùc caáu truùc ñaëc thuø moät caùch coù heä thoáng. Töø vieäc phaân tích noäi dung, hình thöùc cuûa töøng caâu tuïc ngöõ Vieät, tieáp thu quan ñieåm cuûa caáu truùc loâgích – ngöõ nghóa, taùc giaû ruùt ra ba caëp meänh ñeà ngöõ nghóa khaùi quaùt nhaát phaûn aùnh nhaän thöùc chung cuûa daân gian veà theá giôùi. Ñoù laø: (1) Caùi naøy thì coù/ khoâng coù ñaëc ñieåm naøy; (2) Caùi naøy thì töông ñöông/ khoâng töông ñöông caùi kia; (3) Caùi naøy thì daãn tôùi caùi kia töông hôïp/ khoâng töông hôïp. Theo taùc giaû, ba caëp meänh ñeà ngöõ nghóa khaùi quaùt naøy coù theå goïi laø caáu truùc cuù phaùp – ngöõ nghóa (caáu truùc nghóa loâ gích trong moái quan heä vôùi caáu truùc cuù phaùp cuûa tuïc ngöõ). Moãi caáu truùc nghóa khaùi quaùt laïi bao goàm caùc meänh ñeà loâ gích ngöõ nghóa cuï theå hôn. Caùc meänh ñeà ngöõ nghóa khaùi quaùt ñöôïc theå hieän trong caùc hình thöùc cuù phaùp chöùa ñöïng tín hieäu ñònh höôùng nghóa, coù theå goïi laø nhöõng caáu truùc ngöõ nghóa – cuù phaùp cuûa tuïc ngöõ. Taùc giaû trình baøy trong luaän aùn cuûa mình 116 moâ hình ngöõ nghóa - cuù phaùp cuûa tuïc ngöõ Vieät. Luaän aùn cuûa taùc giaû ñaõ ñöa ra moät höôùng tieáp caän môùi, coù tính khaû thi ñoái vôùi vieäc phaân tích caáu truùc ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ. 2.2.3. Tieáp caän cuù phaùp tuïc ngöõ töø caùc kieåu khuoân hình tuïc ngöõ Nguyeãn Thaùi Hoøa trong “Tuïc ngöõ Vieät Nam – caáu truùc & thi phaùp” [59] phaân tích cuù phaùp tuïc ngöõ theo nhöõng yeáu toá hình thöùc cuûa tuïc ngöõ: vaàn, nhòp, kieán truùc soùng ñoâi. Veà ngöõ nghóa tuïc ngöõ, taùc giaû cho raèng moät phaàn gaén vôùi quan heä
  14. 11 cuù phaùp vaø phaàn khaùc gaén lieàn vôùi caûnh huoáng giao tieáp cuï theå, töông ñöông vôùi keát caáu vöøa beà maët, vöøa beà saâu thöôøng thaáy cuûa moät caâu tuïc ngöõ. Treân cô sôû phaân tích cô caáu ngöõ nghóa – cuù phaùp, keát hôïp vôùi caáu truùc ñaëc thuø cuûa tuïc ngöõ, Nguyeãn Thaùi Hoaø ñi saâu phaân loaïi tuïc ngöõ theo caùc kieåu khuoân hình tuïc ngöõ, cuï theå laø ba kieåu caâu cô baûn cuûa nhöõng khuoân hình tuïc ngöõ: kieåu caâu coù quan heä haïn ñònh tröïc tieáp; kieåu caâu so saùnh; kieåu caâu phoái thuoäc. Trong moãi kieåu laïi coøn coù theå chia thaønh nhöõng kieåu nhoû hôn. Tuy nghieân cöùu cuù phaùp tuïc ngöõ theo nhöõng khuoân hình cô baûn rieâng, nhöng taùc giaû vaãn phaàn naøo gaén keát caùc kieåu caâu vôùi caáu truùc cuù phaùp truyeàn thoáng (caáu truùc C - V). Phöông phaùp moâ hình hoaù caáu truùc tuïc ngöõ cuûa taùc giaû cho thaáy caùc caâu tuïc ngöõ ña soá ñöôïc trieån khai theo caùc khuoân hình saün coù, töø giaûn ñôn ñeán phöùc hôïp. Höôùng nghieân cöùu naøy vöøa coù tính vó moâ vöøa coù tính vi moâ, töø nhöõng moâ hình khaùi quaùt, töôøng taän ñeán caû nhöõng moâ hình mang tính chaát caù bieät. Tuïc ngöõ gaén lieàn vôùi lôøi aên tieáng noùi cuûa quaàn chuùng nhaân daân, ñeå thoáng keâ ñaày ñuû kho taøng tuïc ngöõ daân toäc vaø qui naïp theo töøng moâ hình thöù, baäc laø moät vieäc laøm heát söùc coâng phu vaø ñoøi hoûi nhieàu thôøi gian môùi coù theå chu ñaùo ñöôïc. 2.2.4. Tieáp caän nghieân cöùu tuïc ngöõ töø goùc ñoä ngöõ nghóa Tuïc ngöõ ñaëc bieät phong phuù trong lónh vöïc ñuùc keát kinh nghieäm soáng, kinh nghieäm saûn xuaát. Nhieàu caâu tuïc ngöõ coù tính khaùi quaùt cao, mang ñaäm neùt trieát lí, thaäm chí coù nhöõng caâu tuïc ngöõ coøn ñöôïc coi nhö chaân lí, laø kim chæ nam soi roïi vaø daãn daét con ngöôøi trong lónh vöïc ñoái nhaân xöû theá. Chu Xuaân Dieân trong cuoán “Tuïc ngöõ Vieät Nam” [27, tr.149] khaúng ñònh: “Moãi caâu tuïc ngöõ laø noäi dung cuûa moät kinh nghieäm nhaát ñònh”. Song khoâng phaûi trong baát cöù tröôøng hôïp naøo, noäi dung kinh nghieäm cuûa moät caâu tuïc ngöõ cuõng ñöôïc hieåu moät caùch baát bieán. Trong
  15. 12 quaù trình vaän duïng, nhöõng noäi dung maø tuïc ngöõ bieåu ñaït thöôøng ñöôïc môû roäng “khieán cho yù nghóa cuûa kinh nghieäm aáy coù khaû naêng bao haøm ñöôïc caû nhaän thöùc veà baûn chaát vaø tính qui luaät cuûa nhieàu hieän töôïng trong theá giôùi khaùch quan” [27, tr.142]. “Noäi dung nhaát ñònh” maø taùc giaû ñeà caäp ñeán coù theå hieåu ñoù chính laø nghóa ñen cuûa tuïc ngöõ, coøn “kinh nghieäm coù khaû naêng bao haøm ñöôïc caû nhaän thöùc veà baûn chaát vaø tính qui luaät cuûa nhieàu hieän töôïng trong theá giôùi khaùch quan” coù theå hieåu ñoù laø nghóa boùng cuûa tuïc ngöõ. Taùc giaû keát luaän: “Trong voán tuïc ngöõ cuûa ngöôøi Vieät, beân caïnh nhöõng caâu coù moät nghóa – nghóa ñen, coøn coù raát nhieàu caâu coù hai nghóa – nghóa ñen vaø nghóa boùng” [27, tr.142]. Töø goùc ñoä ngöõ nghóa hoïc, Hoaøng Vaên Haønh [50, tr.59] nhaän ñònh raèng trong moãi caâu tuïc ngöõ khoâng chæ coù caáu truùc ngöõ phaùp, maø coøn coù caáu truùc ngöõ nghóa. Caáu truùc naøy bao goàm caû nhöõng yeáu toá thuoäc veà noäi dung mieâu taû hieän thöïc (chöùc naêng ñònh danh) cuõng nhö duïng yù thoâng baùo (chöùc naêng thoâng tin). Theo taùc giaû, caáu truùc ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ gioáng vôùi caáu truùc ngöõ nghóa cuûa moïi caâu noùi thoâng thöôøng vì vôùi nghóa ñen noù cuõng bieåu thò moät caûnh huoáng (caùc söï vaät hay hieän töôïng trong nhöõng moái quan heä vôùi nhau), söï khaùc nhau giöõa chuùng laø nghóa ñen cuûa tuïc ngöõ thöôøng chæ döøng laïi ôû söï ñuùc keát kinh nghieäm trong lónh vöïc saûn xuaát, thieân vaên, v.v. Nhöng ôû nhieàu tröôøng hôïp, ngöõ nghóa tuïc ngöõ seõ ñöôïc chuyeån hoùa trong nhöõng caâu tuïc ngöõ coù khaû naêng aån duï, ngöõ nghóa nhöõng caâu tuïc ngöõ thuoäc loaïi naøy ñaõ khoâng chæ döøng laïi ôû taàng nghóa cô sôû (taàng nghóa ñen) maø coøn ñöôïc hieåu theo nghóa boùng. Cuõng theo Hoaøng vaên Haønh “tuïc ngöõ naøo caøng mieâu taû ñuùng nhöõng chi tieát, nhöõng söï kieän vaø hoaøn caûnh ñieån hình, thì giaù trò toång keát cuûa noù caøng cao vaø phaïm vi öùng duïng cuûa noù caøng roäng. Bôûi vì chi tieát vaø hoaøn caûnh ñieån hình do tuïc ngöõ mieâu taû ôû taàng nghóa cô sôû trong
  16. 13 tröôøng hôïp ñoù ñaõ taïo tieàn ñeà cho nhöõng moái lieân hoäi ngöõ nghóa veà sau,. .. khieán ngöôøi ta lieân hoäi töø nhöõng moái quan heä taát yeáu giöõa caùc söï kieän cuï theå trong thieân nhieân ñeán nhöõng moái quan heä töông töï trong ñôøi soáng xaõ hoäi” [50, tr.59]. ÔÛ ñaây chuùng ta coù theå thaáy, tuy khoâng bieåu ñaït moät caùch cuï theå nhöng taùc giaû cuõng ñaõ giaùn tieáp thöøa nhaän tính nhieàu nghóa cuûa tuïc ngöõ, chí ít cuõng laø nghóa ñen (taàng nghóa cô sôû) vaø nghóa boùng (nghóa lieân hoäi). Baøn veà nghóa cuûa tuïc ngöõ, xuaát phaùt töø nhöõng tieâu chí khaùc nhau, caùc nhaø nghieân cöùu cuõng ñöa ra keát quaû phaân loaïi nghóa tuïc ngöõ theo quan ñieåm cuûa rieâng mình. Song töïu trung laïi, ña soá ñeàu thoáng nhaát veà tính hai taàng nghóa cuûa tuïc ngöõ. Theo hoï, nghóa caùc caâu caâu tuïc ngöõ phaàn lôùn mang hai taàng nghóa: nghóa ñen vaø nghóa boùng, cuõng coù hoïc giaû coøn chæ ra nghóa khaùi quaùt, nghóa bieåu tröng cuûa tuïc ngöõ. Traàn Maïnh Thöôøng trong “Tuïc ngöõ ca dao Vieät Nam choïn loïc” nhaän ñònh: “Veà hình thöùc, tuïc ngöõ thöôøng duøng hình aûnh, söï vieäc, hieän töôïng cuï theå coù thöïc trong ñôøi soáng xaõ hoäi vaø thieân nhieân ñeå khaùi quaùt thaønh yù nieäm tröøu töôïng. Noùi khaùc ñi, tuïc ngöõ thöôøng duøng caùi rieâng leû, caù bieät ñeå noùi leân caùi phoå bieán. Do ñoù moãi caâu tuïc ngöõ bao giôø cuõng bao haøm hai nghóa: nghóa ñen vaø nghóa boùng. Caùi cuï theå rieâng leû seõ taïo thaønh nghóa ñen, caùi tröøu töôïng, phoå bieán taïo thaønh nghóa boùng” [98, tr. 5]. Cuøng quan ñieåm vôùi Traàn Maïnh Thöôøng, Hoaøng Tieán Töïu vaø Buøi Maïnh Nhò nhaán maïnh ñeán tính ña nghóa cuûa tuïc ngöõ. Hoaøng Tieán Töïu, trong “Vaên hoïc daân gian Vieät Nam” [104, tr.132], vieát: “Coù nhöõng caâu tuïc ngöõ chæ coù moät nghóa, [...] nhöng boä phaän tuïc ngöõ ña nghóa chieám tæ leä khaù lôùn, chaát löôïng khaù cao vaø laø boä phaän tieâu bieåu nhaát cuûa theå loaïi naøy”. Theo oâng, coù loaïi tuïc ngöõ ñöôïc duøng vôùi
  17. 14 caû hai nghóa song song (nghóa ñen – nghóa tröïc tieáp vaø nghóa boùng – nghóa giaùn tieáp). Moät soá khoâng nhieàu caâu tuïc ngöõ coù theå luùc ñaàu chæ mang nghóa ñen, nhöng veà sau laïi chuû yeáu ñöôïc duøng vôùi nghóa boùng. OÂng cho raèng loaïi tuïc ngöõ noùi veà caùc hieän töôïng vaø qui luaät töï nhieân coù tính khaùi quaùt cao, phaàn lôùn ñeàu coù theå ñöôïc duøng theo nghóa boùng ñeå noùi veà nhöõng hieän töôïng vaø qui luaät xaõ hoäi, ñeán ñaây taùc giaû cuõng coù nhöõng gôïi yù veà nghóa ngöõ duïng cuûa tuïc ngöõ “[...] Noùi chung tính chaát nguï yù khoâng naèm trong duïng yù saùng taùc ban ñaàu cuûa taùc giaû daân gian, maø naûy sinh veà sau trong caùch hieåu cuûa ngöôøi söû duïng”, “Noäi dung yù nghóa cuûa moãi caâu tuïc ngöõ khoâng chæ leä thuoäc vaøo caùch hieåu cuûa nhöõng ngöôøi saùng taùc ban ñaàu, maø coøn leä thuoäc raát nhieàu vaøo quan nieäm vaø caùch duøng cuûa nhöõng ngöôøi söû duïng veà sau”, nhöng oâng cuõng chuù thích theâm raèng “hieän töôïng naøy chæ coù theå dieãn ra ñoái vôùi nhöõng caâu coù tieàm aån khaû naêng môû roäng nghóa”. “Tieàm aån khaû naêng môû roäng nghóa” maø oâng noùi ôû ñaây chính laø noùi ñeán nghóa khaùi quaùt (nghóa boùng) cuûa tuïc ngöõ, coù theå ñöôïc söû duïng trong nhieàu hoaøn caûnh cuï theå khaùc nhau. Chia seû vôùi quan ñieåm cuûa Hoaøng Tieán Töïu, Buøi Maïnh Nhò [86, tr.243] ñöa ra yù kieán cuûa mình: “Nghóa boùng ñaõ taïo cho tuïc ngöõ khaû naêng vaän duïng naêng ñoäng vaøo caùc tröôøng hôïp, vaø cöù moãi laàn ñöôïc söû duïng ôû nhöõng vaên caûnh khaùc nhau thì noäi dung, yù nghóa, kinh nghieäm, nhöõng lôùp nghóa naèm beân trong vaø beân ngoaøi töø ngöõ cuûa noù laïi giaøu theâm...”. Cuõng theo oâng, moät caâu tuïc ngöõ coù theå öùng duïng trong haøng ngaøn tröôøng hôïp cuï theå khaùc nhau. Quaù trình vaän duïng tuïc ngöõ laø quaù trình taïo nghóa khoâng ngöøng. Phan Thò Ñaøo trong “Tìm hieåu thi phaùp tuïc ngöõ Vieät Nam” [35, tr.117] khi baøn veà nghóa cuûa tuïc ngöõ cuõng khaúng ñònh “Moãi caâu tuïc ngöõ coù ít nhaát laø moät nghóa. Nhöõng caâu coù moät nghóa thì haàu heát laø nghóa ñen [...] Phaàn coøn laïi cuûa tuïc
  18. 15 ngöõ laø nhöõng caâu ña nghóa [...] trong quaù trình giao tieáp, nghóa ñöôïc söû duïng cuûa chuùng laø nghóa boùng [...] nghóa ñen chæ laø neàn ñeå naåy sinh nghóa boùng, ñeå hieåu nghóa boùng maø thoâi”, taùc giaû cuõng nhaán maïnh yù nghóa khaùi quaùt cuûa tuïc ngöõ. Ñöông nhieân tuïc ngöõ khoâng chæ mang yù nghóa khaùi quaùt khoâ khan, sôû dó tuïc ngöõ ñi vaøo loøng ngöôøi vaø coù söùc soáng maõnh lieät qua caùc thôøi ñaïi coøn bôûi ngoân ngöõ giaøu hình töôïng vaø tính nhaân vaên saâu saéc cuûa noù. Khoâng ñoàng yù vôùi quan ñieåm tuïc ngöõ nhieàu nghóa hoaëc ña nghóa nhö haàu heát caùc nhaø nghieân cöùu tuïc ngöõ neâu treân, Nguyeãn Xuaân Ñöùc trong moät soá baøi vieát ñaêng trong Taïp chí Vaên hoùa daân gian [34, 35, 36] ñaõ kieân trì quan ñieåm cuûa mình laø neân coi tuïc ngöõ chæ coù moät nghóa (nghóa gaén lieàn vôùi moâi tröôøng öùng duïng). Tieáp caän tuïc ngöõ töø bình dieän ngöõ duïng hoïc, taùc giaû cho raèng tuïc ngöõ laø moät hieän töôïng ñaëc bieät xeùt töø tính öùng duïng. Qua phaân tích nghieân cöùu cuûa moät soá hoïc giaû oâng cho raèng tuy noùi tuïc ngöõ mang nhieàu nghóa (ña nghóa) nhöng nhöõng taùc giaû naøy cuõng chæ ñöa ra ñöôïc hai nghóa maø thoâi (nghóa ñen vaø nghóa boùng). Cuõng theo oâng vieäc xaùc ñònh nghóa cuûa caâu tuïc ngöõ treân vaên baûn khoâng phaûi bao giôø cuõng ñaït ñöôïc keát quaû chính xaùc vaø ñaày ñuû bôûi nghóa tuïc ngöõ coøn gaén lieàn vôùi ngöõ caûnh luùc phaùt ngoân, tuïc ngöõ gaàn vôùi lôøi aên tieáng noùi haøng ngaøy cuûa nhaân daân hôn caû, tuy nhieân nghóa tuïc ngöõ cuûa moãi laàn söû duïng chæ laø moät trong toång theå nghóa cuûa nhieàu laàn phaùt ngoân, nhö vaäy moät tuïc ngöõ coù theå ñöôïc öùng duïng trong haøng ngaøn tröôøng hôïp khaùc nhau, quaù trình vaän duïng tuïc ngöõ laø quaù trình taïo nghóa khoâng ngöøng. OÂng keát luaän: “Khoâng neân noùi tuïc ngöõ coù nhieàu nghóa, laïi caøng khoâng neân noùi tuïc ngöõ ña nghóa [...]. Tuïc ngöõ treân vaên baûn coù töø moät ñeán hai nghóa, nhöng xeùt trong moâi tröôøng öùng duïng, töùc laø trong moâi tröôøng löu truyeàn vaø toàn taïi ñích thöïc thì vôùi moãi laàn phaùt ngoân chæ coù moät nghóa (coù theå laø
  19. 16 nghóa ñen hay nghóa boùng) – töùc laø nghóa ñang ñöôïc öùng duïng theo muïc ñích phaùt ngoân”. Veà vieäc tính moät nghóa cuûa tuïc ngöõ gaén vôùi töøng hoaøn caûnh phaùt ngoân cuï theå nhö quan ñieåm cuûa Nguyeãn Xuaân Ñöùc khoâng phaûi laø khoâng coù lí. Buøi Maïnh Nhò [86, tr.246] ñaõ töøng khaúng ñònh nhieàu hình aûnh trong tuïc ngöõ laø nhöõng quan saùt khoa hoïc, nhöng nhöõng hình aûnh naøy coøn môû ra yù nghóa veà söï töông xöùng, phuø hôïp giöõa hieän töôïng vôùi hoaøn caûnh, moâi tröôøng vaø yù nghóa naøy seõ ñöôïc ngöôøi söû duïng tuïc ngöõ duøng ñeå noùi veà nhieàu tröôøng hôïp trong caùc vaên caûnh khaùc nhau. Caùi thöïc cuï theå ban ñaàu ñaõ uyeån chuyeån ñi tôùi nhöõng caùi thöïc töông ñoàng khaùc. Hoaøng Tieán Töïu [104, tr.133] cuõng ñaõ chæ ra: Haàu heát nhöõng caâu tuïc ngöõ nhieàu nghóa ñeàu coù phaàn “yù taïi ngoân ngoaïi” (yù ôû ngoaøi lôøi). Maø caùi phaàn “yù ôû ngoaøi lôøi” laïi laø phaàn chính thöùc cuûa nhöõng caâu tuïc ngöõ aáy. “YÙ nghóa môû phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh” cuûa Buøi Maïnh Nhò, hoaëc “yù ôû ngoaøi lôøi” cuûa Hoaøng Tieán Töïu xeùt cho cuøng cuõng chính laø nghóa ngöõ duïng maø Nguyeãn Xuaân Ñöùc ñeà caäp. ÔÛ ñaây coù theå hieåu raèng caùc nhaø nghieân cöùu ñaõ tieáp caän tuïc ngöõ töø caùc goùc ñoä, caùc bình dieän khaùc nhau. Nguyeãn Vaên Nôû vôùi luaän aùn tieán só Bieåu tröng trong tuïc ngöõ Vieät Nam [88] ñaõ tieáp caän nghóa tuïc ngöõ töø goùc ñoä nghóa bieåu tröng. Taùc giaû ñi saâu nghieân cöùu veà nghóa vaø caùc bieän phaùp taïo nghóa bieåu tröng thöôøng duøng trong tuïc ngöõ qua caùc chaát lieäu duøng laøm tín hieäu bieåu tröng trong tuïc ngöõ Vieät. Vôùi höôùng nghieân cöùu naøy, taùc giaû ñaõ tieán haønh khaûo saùt moät caùch coù heä thoáng nhöõng loaïi hình aûnh thöôøng ñöôïc duøng laøm tín hieäu bieåu tröng trong tuïc ngöõ. Ñoùng goùp mang yù nghóa thöïc tieãn cuûa luaän aùn taäp trung ôû phaàn khaûo saùt bieåu tröng trong tuïc ngöõ qua moâi tröôøng vaän duïng, qua ñoù coøn thaáy ñöôïc söï môû roäng nghóa, nhöõng neùt nghóa bieåu tröng khaùc nhau cuûa tuïc ngöõ trong töøng tröôøng hôïp
  20. 17 vaän duïng cuï theå vaø cuï theå hoaù ñöôïc bieåu tröng cuûa tuïc ngöõ trong nhöõng tình huoáng giao tieáp nhaát ñònh. Rieâng veà lónh vöïc so saùnh, ñoái chieáu tuïc ngöõ Vieät vôùi tuïc ngöõ Haùn thì caùc coâng trình nghieân cöùu vaãn coøn khaù khieâm toán. Vieäc ñoái chieáu giöõa tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät coù theå thaáy ñöôïc chuû yeáu taäp trung ôû phaàn giôùi thieäu trong moät vaøi cuoán töø ñieån tuïc ngöõ Haùn - Vieät nhö “Töø ñieån thaønh ngöõ, tuïc ngöõ Hoa - Vieät” cuûa Leâ Khaùnh Tröôøng, Leâ Vieät Anh [103]; “Töø ñieån thaønh ngöõ, tuïc ngöõ Haùn - Vieät” cuûa Nguyeãn Bích Haèng, Traàn Thanh Lieâm [52]. Veà cô baûn, noäi dung caùc coâng trình naøy chuû yeáu laø dòch nghóa caùc caâu tuïc ngöõ, thaønh ngöõ töø tieáng Haùn sang tieáng Vieät, chöa chuyeân saâu nghieân cöùu caáu truùc cuù phaùp cuõng nhö ñaëc ñieåm ngöõ nghóa cuûa chuùng. Luaän aùn tieán só cuûa Nguyeãn Quyù Thaønh [95] nghieân cöùu veà caáu truùc, ngöõ nghóa cuûa tuïc ngöõ Vieät trong söï so saùnh vôùi tuïc ngöõ cuûa moät soá daân toäc, trong ñoù coù daân toäc Haùn. Maëc duø coù phaàn so saùnh vôùi tuïc ngöõ Haùn (Hoa), nhöng luaän aùn cuõng chæ döøng ôû möùc ñoä minh hoaï chöù chöa tieán haønh chuyeân saâu ñoái chieáu. Chuùng toâi hy voïng coâng trình nghieân cöùu cuûa mình seõ taïo theâm moät böôùc tieán môùi trong lónh vöïc ñoái chieáu caáu truùc – ngöõ nghóa giöõa tuïc ngöõ Haùn vôùi tuïc ngöõ Vieät, goùp phaàn tích cöïc vaøo coâng vieäc nghieân cöùu tuïc ngöõ noùi chung vaø coâng vieäc ñoái chieáu so saùnh tuïc ngöõ Haùn, tuïc ngöõ Vieät noùi rieâng. Hoaøn thaønh nhieäm vuï ñaët ra, luaän aùn seõ laø taøi lieäu tham khaûo coù giaù trò cho nhöõng coâng trình keá tieáp vaø nhöõng coâng trình nghieân cöùu höõu quan khaùc. 3. NHIEÄM VUÏ LUAÄN AÙN Sau khi xaùc ñònh roõ ñoái töôïng nghieân cöùu, vôùi tinh thaàn keá thöøa caùc thaønh töïu nghieân cöùu veà tuïc ngöõ Haùn vaø tuïc ngöõ Vieät ñoàng thôøi treân cô sôû vaän duïng líù
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2