BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
----------
PHAN TRỌNG ĐÔNG
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH NGHỆ AN
TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 9.14.01.14
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2023
Công trình được hoàn thành tại:
2
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Thị Hoàng Yến
TS. Nguyễn Thị Thanh
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án được bảo vệ tại hội đồng chấm Luận án Tiến sĩ
họp tại Học viện Quản lý giáo dục
Vào hồi giờ ngày tháng năm 202...
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Trung tâm Thông tin thư viện Học viện Quản lý giáo dục
3
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hoạt động xây dựng văn hóa luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với
bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, bởi VH giúp cho quốc gia đó phát triển có hiệu
quả và bền vững. Điều này được khẳng định trong các văn kiện của Đảng và Nhà
nước: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021) đã xác định: “Xây dựng con
người Việt Nam phát triển toàn diện, gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền
thống và giá trị hiện đại. Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực VH, môi
trường VH, đời sống VH phong phú, đa dạng, văn minh, lành mạnh; vừa phát huy
những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa VH của nhân loại để VH
thực sự là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực đột phá cho phát
triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế”. Hội nghị Trung ương 9 khóa XI đã ra
Nghị quyết số 33-NQ/TW đã chỉ rõ đối với ngành GD cần phải GD văn hoá tạo ra
những con người vừa có đức vừa có tài để phục vụ đất nước:“Xây dựng nền
văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ,
thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự
trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan
trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu
dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”[37]. Quản lý HĐXD VHNT
là tiến hành nâng cao các hoạt động giảng dạy, GD; xây dựng VH ứng xử văn
minh, lịch sự, thân thiện trong nhà trường; đầu tư cơ sở vật chất của nhà trường
hiện đại, tiện dụng, đảm bảo môi trường không bị ô nhiễm, không gian và cảnh
quan sạch đẹp.
Ở Việt Nam đang tiến hành CHN - HĐH đất nước, những năm gần đây sự
hội nhập quốc tế diễn ra sâu rộng đem lại nhiều tác động to lớn đến đời sống,
kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ
thông tin, truyền thông phần nào tác động tiêu cực đến các hoạt động GD – đào
tạo của nhà trường. Các biểu hiện như chất lượng GD còn hạn chế; cơ sở vật
chất của nhiều nhà trường còn nghèo nàn, lạc hậu; đạo đức của một bộ phận HS
và GV xuống cấp (như các hành vi chơi cờ bạc, nghiện hút, vi phạm nội quy học
tập của nhà trường, bạo lực học đường như học trò tấn công thầy giáo, hiện
tượng phụ huynh đánh GV ngay trong trường học; GV thô bạo với HS bằng lời
nói, hành động; hành vi công kích, tẩy chay, gây áp lực tâm lý trong môi trường
hiện thực và cả không gian mạng xã hội,…) phần nào đã thể hiện VHNT còn
nhiều bất cập cần được giải quyết.
Hội thảo quốc gia “Xây dựng môi trường văn hóa học đường góp phần nâng
cao chất lượng GD trên địa bàn tỉnh Nghệ An”, tổ chức đã chỉ ra thực trạng khi
khảo sát sơ bộ và thống kê trên địa bàn tỉnh Nghệ An với 22 trường, 43 lớp, trực
tiếp lấy ý kiến qua phiếu khảo sát đối với 295 GV và 1.494 HS từ lớp 3 đến lớp
12 cho thấy: Đang có sự suy giảm về đạo đức trong HS phổ thông theo thời gian,
cấp học. Càng lên cấp học trên, tỉ lệ HS hạnh kiểm tốt giảm xuống, thay vào đó là
tỉ lệ hạnh kiểm trung bình và yếu tăng. Nhận thức của GV về vấn đề học đường
cũng chưa được đầy đủ. Nhiều GV khi được hỏi về VH học đường tỏ ra lúng
túng, chưa nhận thức sâu sắc về vấn đề này, điều đó làm ảnh hưởng đến việc
4
tuyên truyền GD học đường cho HS tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh
hiện nay. Trong hội thảo có 08 ý kiến phát biểu trực tiếp và 25 ý kiến gửi bằng văn
bản về cho Công đoàn ngành GD Nghệ An của các nhà khoa học, các đại biểu
xoay quanh vấn đề cần "Xây dựng môi trường văn hóa học đường góp phần nâng
cao chất lượng GD trên địa bàn tỉnh Nghệ An”.
Hiện nay, công tác xây dựng VHNT nói chung và nhà trường THPT nói riêng
tại tỉnh Nghệ An chưa có nhiều nghiên cứu đề cập đến. Đặc biệt là kể từ năm
2018 đến nay khi Việt Nam áp dụng Chương trình GD phổ thông mới thì nội dung,
hình thức GD đã có sự thay đổi, kéo theo đó VHNT cũng cần thay đổi cho phù
hợp với mục tiêu GD chung của nhà trường, của đất nước. Hơn nữa, đại dịch
Covid vừa qua làm cho HS được tiếp cận GD trên nền công nghệ thông tin nhiều,
ảnh hướng của hành vi ứng xử văn hóa trên không gian mạng là rất lớn. Trong
khoảng thời gian gần đây, hầu như chưa có công trình nghiên cứu nào tại tỉnh
Nghệ An về quản lý xây dựng, phát triển văn hóa phù hợp với bối cảnh GD hiện
nay. Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên cứu quản lý HĐXD văn hóa của
các trường THPT ở nước ta hiện nay cũng như tỉnh Nghệ An là hết sức cần thiết,
vì vậy đề tài “Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường trung học
phổ thông tỉnh Nghệ An trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” cần được
đặt ra để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và qua quá trình khảo
sát, đánh giá thực trạng quản lý HĐXD văn hóa nhà trường THPT trên địa bàn
tỉnh Nghệ An, luận án đề xuất một số giải pháp quản lý HĐXD văn hóa nhà
trường THPT tỉnh Nghệ An nhằm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý HĐXD văn
hóa nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng GD – đào tạo, đáp ứng yêu cầu
đổi mới GD hiện nay.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: HĐXD văn hóa nhà trường THPT trong bối
cảnh đổi mới GD hiện nay.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Quản lý HĐXD văn hóa nhà trường THPT tỉnh
Nghệ An trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay.
4. Câu hỏi nghiên cứu
4.1. Nghiên cứu quản lý HĐXD văn hóa nhà trường THPT dựa trên những
cách tiếp cận nào? Hiện nay, chương trình GD phổ thông mới có nhiều thay đổi,
bên cạnh đó là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông
làm ảnh hưởng mạnh mẽ đến văn hóa ứng xử của các thành viên trong nhà
trường, đặc biệt là HS, vì vậy cần những yêu cầu gì đối với quản lý hoạt xây dựng
VHNT THPT và các yếu tố nào có thể tác động đến quản lý HĐXD văn hóa nhà
trường THPT?
4.2. Trước bối cảnh đổi mới GD và sự phát triển của xã hội hiện nay thì văn
hóa nhà trường THPT ở tỉnh Nghệ An diễn ra như thế nào và thực trạng quản lý
các HĐXD văn hóa đó có những ưu điểm, hạn chế nào? Những yếu tố nào làm
ảnh hưởng đến quản lý HĐXD VHNT ở tỉnh Nghệ An.
4.3. Để nâng cao hiệu quả quản lý xây dựng văn hóa nhà trường THPT ở
tỉnh Nghệ An trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay thì các nhà quản lý GD cần áp
dụng những giải pháp nào?
5
5. Giả thuyết khoa học: Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 có tác động mạnh
mẽ đến lĩnh vực văn hóa xã hội nói chung và văn hóa tại các trường THPT nói
riêng. Các phương tiện truyền thông xã hội như Facebook, Youtube, Tiktok,...đã
trở thành hiện tượng văn hóa mới, chứa đựng nhiều thông tin, văn hóa đa dạng,
phong phú mang cả các giá trị tích cực lẫn giá trị tiêu cực và nó có ảnh hưởng
trực tiếp đến văn hóa của học sinh. Trong quản lý hoạt động xây dựng văn hóa
nhà trường THPT hiện nay hiệu quả cần xác định được vai trò chủ trì, phối hợp
của các bên tham gia trong quá trình thực hiện các nội dung quản lý như: Lập kế
hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá việc kế thừa, duy trì và phát triển các
giá trị văn hóa đã có; xây dựng các giá trị văn hóa mới đáp ứng những yêu cầu
đổi mới giáo dục hiện nay. Nếu đề xuất và thực hiện các giải pháp quản lý hoạt
động xây dựng văn hóa nhà trường THPT phù hợp với yêu cầu của ngành và
chính quyền, với đặc điểm của nhà trường và địa phương, với đội ngũ giáo viên
và học sinh thì sẽ xây dựng được văn hóa tích cực tại các trường THPT ở tỉnh
Nghệ An, góp phần giáo dục phẩm chất học sinh theo yêu cầu trong bối cảnh đổi
mới giáo dục hiện nay.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý HĐXD VHNT ở các trường THPT
trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay.
6.2. Khảo sát thực trạng VHNT và quản lý HĐXD văn hóa nhà trường THPT
ở tỉnh Nghệ An, làm rõ các kết quả đạt được cũng như những hạn chế, đồng thời
phân tích các nguyên nhân dẫn đến các hạn chế đó để có các giải pháp khắc
phục.
6.3. Đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý có hiệu quả HĐXD văn hóa
nhà trường THPT tại tỉnh Nghệ An trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay.
6.4. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất. Thử
nghiệm 01 giải pháp đã đề xuất.
7. Phạm vi nghiên cứu
7.1. Về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu quản lý HĐXD văn hóa nhà
trường THPT tỉnh Nghệ An trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay. Luận án xác
định chủ thể thực hiện các biện pháp là Hiệu trưởng các trường THPT để triển
khai các HĐXD văn hóa nhà trường.
7.2. Về đối tượng khảo sát: Khảo sát CBQL, GV, PHHS, HS tại các
trường THPT tỉnh Nghệ An. Hình thức khảo sát: Phiếu hỏi, Phỏng vấn sâu.
7.3. Về địa bàn nghiên cứu: Các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ
An: Trường THPT Diễn Châu II, Diễn Châu III, Diễn Châu V, Nghi Lộc III, Quỳ
Hợp II, Quỳnh Lưu I, Quỳnh Lưu IV, Nguyễn Xuân Ôn, Hà Huy Thập, Lê Viết
Thuật, Anh Sơn I, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Cảnh Chân,
Đô Lương I và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An.
7.4. Về thời gian nghiên cứu: Những tư liệu, số liệu sử dụng trong luận
án giới hạn chủ yếu trong 3 năm trở lại đây (từ 2019 – 2022).
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Các tiếp cận trong nghiên cứu: Tiếp cận hệ thống; Tiếp cận theo
chức năng quản lý; Tiếp cận theo mức độ biểu hiện của văn hóa tổ chức; Tiếp
cận lịch sử và giá trị truyền thống; Tiếp cận có sự tham gia.