Sáng kiến kinh nghiệm: Giáo dục thiên tai cho học sinh trung học phổ thông - Thực trạng và giải pháp

Chia sẻ: Vivi Vivi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:17

1
110
lượt xem
30
download

Sáng kiến kinh nghiệm: Giáo dục thiên tai cho học sinh trung học phổ thông - Thực trạng và giải pháp

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Sáng kiến kinh nghiệm "Giáo dục thiên tai cho học sinh trung học phổ thông - Thực trạng và giải pháp" được thực hiện với mong muốn đóng góp ý kiến nhỏ trong việc giảng dạy bộ môn Địa lý ở trường THPT và cung cấp những kiến thức cơ bản về thiên tai, với mục tiêu "giảm nhẹ thiên tai từ trường học". Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm: Giáo dục thiên tai cho học sinh trung học phổ thông - Thực trạng và giải pháp

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI<br /> TRƯỜNG THPT LONG KHÁNH<br /> <br /> SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM<br /> ĐỀ TÀI<br /> <br /> GIÁO DỤC THIÊN TAI CHO HỌC SINH<br /> TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – THỰC<br /> TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP<br /> <br /> GIÁO VIÊN THỰC HIỆN:<br /> NGUYỄN THỊ LINH<br /> TỔ SỬ – ĐỊA - GDCD<br /> <br /> LONG KHÁNH, THÁNG 5/2012<br /> <br /> PHẦN MỞ ĐẦU<br />  Lời nói đầu<br /> Việt Nam là một trong những quốc gia thường xuyên phải chịu tác động của thiên<br /> tai, đặc biệt là thiên tai liên quan đến nước, gây thiệt hại rất lớn đến người và của. Thế<br /> nhưng dường như chúng ta vẫn chưa tìm ra giải pháp thực sự hiệu quả để phòng chống và<br /> hạn chế thiệt hại do thiên tai gây ra.<br /> Theo chương trình hành động được phát động trong ngày thế giới phòng chống<br /> thiên tai năm 2010, thì nhiệm vụ giáo dục về thiên tai rất lớn, đó là “phòng chống thiên<br /> tai từ trường học”. Cả thế giới quan tâm và tích cực thực hiện chương trình này bằng rất<br /> nhiều biện pháp và đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Còn ở Việt Nam, vấn đề này đã<br /> thực hiện như thế nào và hiệu quả đến đâu, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục?<br /> Với đề tài nhỏ này, hi vọng sẽ góp phần nhắc nhở mọi người ý thức hơn nữa của<br /> việc giáo dục thiên tai cho học sinh, trước hết là đối tượng học sinh THPT. Đặc biệt hơn<br /> là 1 giáo viên Địa lý, chúng ta sẽ có nhiều thuận lợi khi đề cập tới đề tài này, góp phần<br /> quan trọng trong việc “giảm nhẹ thiên tai”.<br /> 1. Lý do chọn đề tài<br /> Như đã trình bày ở trên, đất nước Việt Nam thân yêu nằm trong vành đai khí hậu<br /> nhiệt đới gió mùa, hằng năm chịu ảnh hưởng của thiên tai khá nhiều. Trong chương trình<br /> Địa lý 10 và 12 chúng ta sẽ tiến hành lồng ghép, nhằm giáo dục học sinh nhận biết được<br /> thiên tai và cách phòng tránh, hạn chế những hậu quả đáng tiếc xảy ra.<br /> 2. Mục tiêu nghiên cứu<br /> Bài viết này mong muốn đóng góp ý kiến nhỏ trong việc giảng dạy bộ môn Địa lý<br /> ở trường THPT và cung cấp những kiến thức cơ bản về thiên tai, với mục tiêu “giảm nhẹ<br /> thiên tai từ trường học”<br /> 3. Đối tượng nghiên cứu<br /> Học sinh THPT 1 số trường ở Thành phố Hồ Chí Minh và học sinh trường THPT<br /> Long Khánh – tỉnh Đồng Nai.<br /> 4. Phương pháp nghiên cứu<br />  Sưu tầm, tổng hợp tài liệu, nghiên cứu sách giáo khoa địa lý THPT và một số tài<br /> liệu liên quan.<br />  Liên hệ thực tế, tìm ra các giải pháp nâng cao giáo dục thiên tai trong trường học.<br />  Thực nghiệm: tiến hành giảng dạy, kiểm tra mức độ so sánh sự hứng thú tiếp thu<br /> bài và tìm hiểu vấn đề của học sinh. Hướng dẫn một số giải pháp nêu ra khi học sinh gặp<br /> phải biết cách phòng tránh.<br />  Trong đề tài có sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, tổng hợp tài liệu, điều tra<br /> thực tế…<br /> 5. Phạm vi nghiên cứu và ứng dụng<br />  Chương trình địa lí phổ thông 10, 11, 12.<br />  Ứng dụng vào giáo dục thiên tai, lồng ghép vào các bài học trong chương trình địa<br /> lí phổ thông và các hoạt động sinh hoạt ngoại khóa trong trường học.<br /> ----1----<br /> <br />  Sáng kiến chỉ dừng lại ở mức khái quát, không đi sâu vào từng bài cụ thể, ở đây<br /> chỉ minh họa 1 bài trong chương trình địa lí phổ thông: Bài 15 – Bảo vệ môi trường và<br /> phòng chống thiên tai (Địa lí 12 - ban cơ bản).<br /> 6. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu<br /> <br /> Hướng tiếp cận: giáo dục thiên tai cho học sinh trung học phổ thông ngay trong<br /> các bài học và liên hệ thực tiễn địa phương.<br /> <br /> Tổng hợp và đưa ra các giải pháp giáo dục thiên tai cho học sinh trung học phổ<br /> thông.<br /> 7. Cấu trúc của đề tài<br /> Đề tài gồm 3 phần<br /> Phần mở đầu<br /> Phần nội dung<br /> Phần kết luận<br /> Tài liệu tham khảo<br /> <br /> PHẦN NỘI DUNG<br /> 1. Cơ sở lí luận<br /> a. Khái quát về thiên tai<br /> Thiên tai là những thảm họa bất ngờ do thiên nhiên gây ra cho con người ở một<br /> địa phương, một vùng, một đất nước, một khu vực hay toàn thế giới. Thiên tai là một bộ<br /> phận vật chất của thiên nhiên, vận động theo phương thức đặc biệt, thường gọi là biến đổi<br /> của tự nhiên.<br /> Thiên tai có nguồn gốc khác nhau và nhiều biểu hiện khác nhau. Thiên tai có thể<br /> đến từ lòng đất với hoạt động núi lửa, động đất, lũ bùn, đất trượt, núi lửa…Thiên tai có<br /> thể đến từ không trung, đến từ bầu trời xanh như bão, giông tố, sấm sét, mưa đá và tuyết.<br /> ----2----<br /> <br /> Thiên tai cũng có thể là những trận dịch do tác nhân sinh vật gây ra. Đặc biệt phổ biến<br /> nhất là các thiên tai có nguồn gốc từ nước. Lũ lụt, hạn hán, sóng thần, vòi rồng…đều là<br /> những thiên tai liên quan đến nước.<br /> Thiên tai dù ở hình thức nào cũng gây ảnh hưởng đến vật chất và thậm chí cả sinh<br /> mạng con người ở nhiều mức độ khác nhau. Có những lần chỉ gây hậu quả rất nhẹ, tuy<br /> nhiên, rất nhiều lần thiên tai đã gây hậu quả nặng nề cho con người.<br /> b. Giáo dục thiên tai là gì?<br /> Có thể hiểu đơn giản giáo dục thiên tai là giáo dục về những kiến thức và kỹ năng<br /> cơ bản trong việc dự đoán, ngăn chặn, phòng chống và khắc phục hậu quả của thiên tai.<br /> Ví dụ như những kiến thức về nguyên nhân, cơ chế hình thành, diễn biến, hậu quả, cách<br /> phòng tránh, cách hạn chế, cách khắc phục hậu quả thiên tai và cách tự bảo vệ mình và<br /> mọi người khi xảy ra thiên tai. Khi động đất, điều tối thiểu các em phải làm gì để có thể<br /> giữ cho mình được an toàn nhất? Các em có nên tắm mưa không? Các em sẽ làm gì để<br /> góp phần hạn chế thiên tai? Đó chính là những nội dung cơ bản mà chương trình giáo dục<br /> thiên tai cần đạt được. Kết quả mà chúng ta cần đạt đến không phải chỉ là sự hiểu biết của<br /> các em với những kiến thức khoa học trên sách vở. Các em cần được trang bị tốt những<br /> kỹ năng để đối phó khi xảy ra thiên tai cũng như có những thái độ, nhìn nhận đúng đắn<br /> khi thiên tai tàn phá ở khu vực nào đó. Làm sao để cho các em biết đồng cảm với nỗi đau<br /> của đồng bào bị ảnh hưởng của thiên tai. Làm sao để các em sẽ tự nguyện và tích cực làm<br /> một cái gì đó giúp đỡ đồng bào bị thiên tai…để các em đừng tỏ ra khó chịu khi quyên<br /> góp, đừng nhăn mặt khi nhà trường hay địa phương phát động quyên góp!<br /> 2. Thực trạng<br /> Để tìm hiểu thực tế, tôi đã tiến hành khảo sát cả ba khối lớp tại trường THPT<br /> Nguyễn Trãi – Q4, trường THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa –Q1 tại TP Hồ Chí Minh và<br /> học sinh THPT Long Khánh – Đồng Nai với 1 số câu hỏi trắc nghiệm và tự luận. Kết quả<br /> thu được như sau:<br /> Phần lớn học sinh (65%) có hứng thú tìm hiểu về các hiện tượng thiên tai trên Trái<br /> Đất và các em khá tích cực trong việc tìm hiểu thông tin, kiến thức về lĩnh vực này. Đây<br /> cũng chính là một thuận lợi lớn trong việc chúng ta nâng cao chất lượng giáo dục thiên<br /> tai. Có khoảng 24% số học sinh được khảo sát thừa nhận giáo viên thường xuyên cung<br /> cấp những kiến thức này cho học sinh thông qua những bài giảng trên lớp, 22% qua hoạt<br /> động ngoại khóa, tuy nhiên có đến 26% số học sinh cho rằng không được nhà trường<br /> cung cấp thông tin về thiên tai và ảnh hưởng của chúng. Như vậy, giáo dục thiên tai của<br /> nhà trường diễn ra như thế nào để có hơn ¼ số học sinh không biết mình đã được trang<br /> bị những kiến thức đó. Có thể là trong quá trình học tập, học sinh không chú ý, thế nhưng<br /> chúng ta phải làm thế nào để học sinh quan tâm hơn, hay có lẽ chúng ta chưa thể làm<br /> được công việc ấy? Đó chính lý do khiến tỷ lệ học sinh tự tin ứng phó với thiên tai của<br /> mình chỉ đạt 12.4%, 27% nghĩ là mình không tự tin lắm. Còn hơn 50% nghĩ là mình<br /> không làm được. Với hai câu hỏi liên hệ thực tế để kiểm tra kỹ năng của các em, chỉ có<br /> 23% biết cách tự bảo vệ mình khi có động đất (chui xuống gầm bàn, gầm giường… nếu<br /> đang ở trong phòng), 15% học sinh khảo sát biết rằng khi đang đi dưới trời mưa, cách tốt<br /> nhất để tránh sét là dừng lại ở những chỗ càng trống trải càng tốt. Số còn lại không biết<br /> mình phải làm gì? Trong cả hai trường hợp, giải pháp các em chọn nhiều nhất là nhanh<br /> chóng rời khỏi đó, nhưng các em đâu biết rằng, chính thái độ hoảng loạn và bỏ chạy lại<br /> làm cho các em nguy hiểm nhất? Ở Việt Nam, mưa bão là chuyện bình thường, 70% dân<br /> số Việt Nam bị đe dọa bởi những thiên tai có liên quan đến nước. Vậy mà những kiến<br /> thức cơ bản nhất các em cũng không có. Điều này thực sự rất nguy hiểm.<br /> ----3----<br /> <br /> Trong khi công tác tại trường THPT Long Khánh, khi tôi đang đứng lớp thì ngay<br /> bên cạnh lớp tôi có công trình xây dựng đang tiến hành đào móng và khoan sâu xuống<br /> mặt đất, làm cho lớp tôi bị dao động nhẹ, các em hoảng loạn và cho rằng đó chính là<br /> động đất. Tôi đã giải thích và trấn an các em lại, đó không phải là động đất và hướng dẫn<br /> cho các em hình thành khái niệm động đất, biểu hiện và cách phòng tránh.<br /> Vậy chúng ta nên làm gì khi có động đất xảy ra?<br /> Khi thấy mặt đất chao đảo thì việc đầu tiên của bạn là chui xuống gầm bàn gần<br /> nhất và ôm lấy đầu. Chiếc bàn mỏng manh bằng gỗ kia có thể che chở cho bạn khỏi các<br /> mảng trần vỡ rơi trúng và chống đỡ cho bạn khỏi bị trần, tường bê tông đè, có đủ khoảng<br /> trống để thở và chờ đợi đội cứu hộ đến. Khi biết cơn chấn động tạm ngưng thì bạn nhanh<br /> chóng chạy ra khỏi ngôi nhà, đến một khoảng trống và ở tạm đó (có thể đến vài ba ngày)<br /> cho đến khi không còn dư chấn , lúc đó bạn có thể trở về nhà.<br /> Nếu chẳng may bạn bị chôn vùi trong đống đổ nát thì cần phải nằm im, ít cử động<br /> để tránh mất nước, mất sức. Chỉ nên lên tiếng kêu cứu khi nghe tiếng đội cứu hộ đến gần<br /> sát mình để họ có thể nghe thấy tiếng kêu cứu. Khi tiếp xúc với đội cứu hộ, cần thông<br /> báo cho họ biết tình trạng chôn vùi và sức khỏe của mình để họ có thể cấp cứu nhanh<br /> chóng, kịp thời hoặc tiếp nước uống, thức ăn, dụng cụ sơ cấp cứu trong khi chờ đợi đưa<br /> ra đống đổ nát.<br /> Có thể nói gần như cả xã hội ta đều chưa chú trọng đến việc giáo dục nội dung<br /> này. Chẳng hạn như, trong tác phẩm “Hướng về trẻ em năm 2000” của Ủy ban chăm sóc<br /> và bảo vệ trẻ em Thành phố Hồ Chí Minh – NXB TPHCM 2000, có đoạn viết “nhà<br /> trường cần có kế hoạch, biện pháp để đảm bảo an toàn và kịp thời đóng cửa trường học<br /> khi xảy ra thiên tai” – nhà trường là môi trường nâng cao sức khỏe cho học sinh – PGS<br /> TS Nguyễn Võ Kỳ Anh. Năm 2006, để hạn chế thiệt hại do mưa gây ra, trường tiểu học<br /> Hòa Thành – xã Hòa Thành – Thành phố Cà Mau – Tỉnh Cà Mau đã đóng cửa 2 tuần chờ<br /> nước rút. Tận mắt chứng kiến cảnh trường học bị đóng cửa, nước ngập đầy đường mà tôi<br /> có thể hình dung được hậu quả do thiên tai gây ra, that đau lòng…Như vậy, hình như<br /> trong quan niệm của chúng ta hạn chế những thiệt hại của thiên tai chỉ là những giải pháp<br /> thế thôi sao? Chỉ là để giải quyết phần “ngọn” chứ chưa chú trọng làm tận phần “gốc”.<br /> Giải pháp chỉ là đóng cửa trường học khi gặp thiên tai, như vậy đã đủ đảm bảo an toàn<br /> cho thầy và trò chưa?<br /> Giáo dục thiên tai cho học sinh không chỉ giáo dục cho các em hiểu nó như thế<br /> nào? Thông qua những tri thức đó, giáo viên còn phải giúp chop học sinh có những thái<br /> độ ứng xử đúng đắn, phải giúp các em thực sự quan tâm đến vấn đề này trên mọi khía<br /> cạnh. Nhưng dường như chúng ta chưa làm được điều đó. Trong quá trình khảo sát, tôi có<br /> đưa ra câu hỏi “bạn có muốn làm một nghề nào đó liên quan đến phòng chống, khắc phục<br /> hậu quả của thiên tai không?” Vẫn biết đó là câu hỏi khó đánh giá về việc giáo dục thiên<br /> tai cho các em học sinh bởi lẽ các em quan tâm không có nghĩa là phải làm một nghề gì<br /> đó liên quan đến nó. Tuy nhiên, chỉ có 11% các em mong muốn được làm công việc đó.<br /> Khi trò chuyện về chủ đề tài, rất nhiều em cho rằng “ở nước mình mà làm những nghề đó<br /> thì lấy đâu ra tiền nếu không tham nhũng tiền cứu trợ?”. Thật buồn và xót xa với những<br /> câu trả lời đó, mặc dù tôi không hề trách các em, chỉ buồn là chúng ta đã giáo dục các em<br /> về vấn đề này quá ít.<br /> Một vấn đề nữa cũng rất quan trọng mà tôi rất muốn tìm hiểu thái độ của các em<br /> với những đồng bào bị thiên tai. Theo trả lời của các em, chỉ có 25.5% số học sinh thấy<br /> buồn và thương họ. Phần lớn các em thờ ơ “vì đó không phải là chuyện của mình” và<br /> “chuyện đó bình thường mà năm nào chẳng có”. Vô tâm và ích kỷ hơn là suy nghĩ “trời<br /> ơi lại chuẩn bị bắt đóng quyên góp”. Dù số người nghĩ như thế không nhiều, chỉ khoảng<br /> ----4----<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản