intTypePromotion=1

Sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”

Chia sẻ: Thanhbinh225p Thanhbinh225p | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:33

0
142
lượt xem
49
download

Sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Một trong những biện pháp quan trọng đối với giáo viên và học sinh khi dạy và học Địa lí là phải đổi mới phương pháp dạy học bài thực hành, trong đó có bài thực hành Địa lí 12. Vậy đổi mới như thế nào để phương pháp dạy đạt hiệu quả mời các bạn cùng tham khảo tài liệu Sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”

  1. SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI Đơn vị trường THPT Xuân Mỹ Mã số: ................................ (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi) SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI THỰC HÀNH ĐỊA LÍ LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH” Người thực hiện: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh Lĩnh vực nghiên cứu: - Quản lý giáo dục  - Phương pháp dạy học bộ môn: ....................... - Lĩnh vực khác: ..................................................  Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN  Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác (các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm) Năm học: 2014 - 2015 -1-
  2. SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN 1. Họ và tên: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh 2. Năm sinh: 06 - 07 -1979 3. Nam, nữ: Nữ 4. Địa chỉ: Long Giao - Cẩm Mỹ - Đồng Nai 5. Điện thoại: (CQ)/0613 790113, ĐTDĐ: 0914218081 6. Fax: E-mail: khanh_quynh79@yahoo.com 7. Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn 8. Đơn vị công tác: Trường THPT Xuân Mỹ II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO - Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sỹ - Năm nhận bằng: 2009 - Chuyên ngành đào tạo: Thạc sỹ Lí luận và phương pháp dạy học Địa lí. III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC - Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy. - Số năm có kinh nghiệm: 13 năm - Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây: Phương pháp sử dụng bảng kiến thức trong dạy học Địa lí 10. -2-
  3. MỤC LỤC Trang Tên đề tài 4 I. LÝ DO CHỌN Đề TÀI 4 II. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 5 1. Khái niệm năng lực……………………………………………..5 2. Bài thực hành Địa lí.....................................................................5 3. Ý nghĩa của bài thực hành Địa lí ................................................5 3.1. Hình thành, rèn luyện kĩ năng Địa lí.........................................5 3.2. Củng cố và vận dụng kiến thức.................................................6 4. Lịch sử nghiên cứu ......................................................................6 5. Tình hình thực tế của việc dạy học..............................................6 6. Nhận thức của giáo viên về dạy học............................................7 7. Thực trạng sử dụng phương pháp của giáo viên về dạy học.......7 III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP .........................8 3.1. HỆ THỐNG CÁC BÀI THỰC HÀNH …………………………….8 3.2 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI THỰC HÀNH …………………14 3.3 GIÁO ÁN MINH HỌA ………………………………………. ….. 23 IV. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI 28 V. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ.................................................... 28 TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................30 PHỤ LỤC…………………………………………………………………… 31 -3-
  4. TÊN ĐỀ TÀI: “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI THỰC HÀNH ĐỊA LÍ LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH” I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Cuộc cách mạng đổi mới phương pháp dạy học đã và đang thu hút được sự quan tâm, nhiệt tình hưởng ứng của đội ngũ giáo viên và cán bộ ngành giáo dục, bước đầu đã thu được những kết quả nhất định. Theo như Luật giáo dục đã ghi mục đích của đổi mới là: “phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, tự rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn…”. Với phương hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học Địa lí nói riêng, đòi hỏi người giáo viên không chỉ chú ý đến việc truyền thụ tri thức mà còn phải giúp người học có kĩ năng, năng lực hoạt động trong thực tiễn. Một trong những biện pháp quan trọng đối với giáo viên và học sinh khi dạy và học Địa lí là phải đổi mới phương pháp dạy học bài thực hành, trong đó có bài thực hành Địa lí 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Bài học thực hành Địa lí có vai trò quan trọng đối với việc giúp học sinh tiếp thu hoàn chỉnh và củng cố lại kiến thức lí thuyết. Đặc biệt là hình thành cũng như rèn luyện kĩ năng địa lí cho học sinh, giúp các em phát triển tư duy tốt. Ngoài ra còn giúp hình thành ở người học các đức tính tốt của người lao động mới như: tính khoa học, chủ đông, sáng tạo. Chương trình và sách giáo khoa Địa lí lớp 12 THPT (ban cơ bản) gồm 4 phần: Địa lí Tự nhiên Việt Nam, Địa lí Dân cư, Địa lí Kinh tế Việt Nam và Địa lí địa phương. Với số lượng bài thực hành tương đối nhiều, nội dung các bài thực hành phong phú. Vì vậy, việc dạy học bài thực hành như thế nào để đem lại hiệu quả cao đó là vấn đề cấp thiết. Thực tế, việc dạy học các bài thực hành Địa lí ở các trường phổ thông hiện nay đã bắt đầu có sự chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng nhiều giáo viên biến bài thực hành thành bài dạy lí thuyết suông, nhiều giáo viên khi tiến hành dạy các bài thực hành còn nhiều lúng túng, thậm chí có giáo viên còn chưa chú trọng vai trò của bài thực hành… Vì vậy, hiệu quả trong các bài thực hành chưa cao. Việc tìm ra phương pháp dạy học bài thực hành như thế nào cho có hiệu quả, tạo điều kiện phát huy năng lực của học sinh, đó là nhiệm vụ quan trọng của giáo viên địa -4-
  5. lí. Vì vậy, “Phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh” là đề tài nghiên cứu của tôi. II. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI THỰC HÀNH ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 1. Khái niệm năng lực Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của việc học tập và cuộc sống. 2. Bài thực hành Địa lí Bài thực hành Địa lí là loại bài học giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nhằm hình thành và rèn luyện các kĩ năng địa lí như kĩ năng làm việc với biểu đồ, kĩ năng khai thác kiến thức địa lí tang trữ trong bản đồ, kĩ năng khảo sát các hiện tượng địa lí ngoài thực địa, kĩ năng nghiên cứu làm việc với các tài liệu địa lí. 3. Ý nghĩa của bài thực hành Địa lí 3.1 Hình thành, rèn luyện kĩ năng Địa lí và kĩ năng vận dụng kiến thức của học sinh Trong nhà trường phổ thông hiện nay có 3 hình thức rèn luyện kĩ năng cho học sinh, đó là: Thông qua các bài thực hành, thông qua các bài tập cho học sinh tự làm ở nhà, thông qua việc quan sát, giáo viên thực hiện mẫu trong khi giảng dạy trên lớp. ba hình thức này có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho nhau trong quá trình hình thành kĩ năng. Nhưng hình thức chính, quan trọng và thuận lợi nhất là dạy kĩ năng thông qua các bài thực hành trên lớp. Với hình thức này, giáo viên có thời gian dạy các kiến thức một cách chủ động. Học sinh được nắm kĩ tương đối đầy đủ và có hệ thống. Các kĩ năng địa lí cần hình thành, củng cố và phát triển ở học sinh, đó là: Kĩ năng quan sát, nhận xét, phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá các sự vật, hiện tượng địa lí; sử dụng bản đồ, biểu đồ, đồ thị, lát cắt, số liệu thống kê, kĩ năng thu thập, xử lí, trình bày các thông tin địa lí; kĩ năng vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng, các sự vật địa lí và giải quyết một số vấn đề của cuộc sống, sản xuất gần gũi -5-
  6. với học sinh trên cơ sở tư duy kinh tế, sinh thái, tư duy phê phán. Kĩ năng là một trong những phương tiện học sinh sử dụng để làm giàu thêm tri thức của mình. Nhờ có kĩ năng mà học sinh có thể khai thác các nguồn tri thức để làm phong phú thêm kiến thức. 3.2 Củng cố hoặc vận dụng kiến thức Kiến thức của các bài thực hành cùng với kiến thức lí thuyết đã được học từ trước sẽ giúp cho người học nắm bài chắc chắn, hoàn chỉnh và có hệ thống. Từ đó tạo cho các em sự hoàn thiện về kiến thức của bài học. 4. Lịch sử nghiên cứu Trên thực tế đã có những đề tài nghiên cứu về phương pháp dạy và học bài thực hành: Nguyễn Đức Vũ, Lê Văn Dược ( 2008), Dạy và học bài thực hành Địa lí 12, Nhà xuất bản giáo dục Trần Thị Kim Oanh ( 2008), Các dạng bài tập thực hành Địa lí 12, Nhà xuất bản giáo dục. Hoàng Kim Mỹ: Phương pháp giảng dạy bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 10 Nguyễn Thị Sửu: Phương pháp giảng dạy bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 10 Các đề tài trên đã đề cập đến những vấn đề chung về dạy và học các bài thực hành Địa lí. Có sách đã hướng dẫn cụ thể dạy và học các bài thực hành Địa lí lớp 10, 11, 12. Các đề tài nghiên cứu khoa học đã đi sâu vào nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của dạy bài thực hành Địa lí. Song trong lĩnh vực phương pháp dạy bài thực hành Địa lí 12 còn ít được đề cập đến, hoặc đề cập chung chung, chưa xác định được cách giảng dạy các dạng bài thực hành cụ thể của Địa lí 12. 5. Tình hình thực tế của việc dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh Để đảm bảo cho việc đánh giá, chúng tôi tiến hành khảo sát điều tra các giáo viên trong trường THPT Xuân Mỹ và học sinh trường THPT Xuân Mỹ, Cẩm Mỹ, Đồng Nai. Thời gian khảo sát điều tra: trong năm học 2014 – 2015. Phương pháp điều tra: -6-
  7. - Điều tra bằng phiếu: lập mẫu phiếu điều tra nhằm thu thập ý kiến của giáo viên và học sinh về những vấn đề cần khảo sát. - Quan sát, dự giờ một số giờ dạy trên lớp của giáo viên kết hợp với kết quả điều tra và kiểm tra chất lượng học tập của học sinh nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh. - Phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với một số giáo viên giảng dạy địa lí ở các trường THPT. 6. Nhận thức của giáo viên về dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh Nhìn chung các giáo viên Địa lí hiện nay đã nhận thức được tầm quan trọng của việc giảng dạy bài thực hành. Vì vậy mà đa số giáo viên đã xác định được mục đích quan trọng nhất khi dạy các bài thực hành Địa lí đó là: Hình thành, rèn luyện kĩ năng địa lí và kĩ năng vận dụng kiến thức của học sinh. Qua điều tra giáo viên ở trường THPT Xuân Mỹ, có 3/4 giáo viên ( 75%) đã xác đinh được cụ thể mục đích của bài thực hành Địa lí là một bài học riêng cung cấp hoặc rèn luyện kĩ năng. Đối với số lượng và nội dung các bài thực hành Địa lí lớp 12 có 4/4 giáo viên (100%) khẳng định nội dung bài thực hành Địa lí đã bao quát tương đối đầy đủ các kĩ năng cần hình thành, rèn luyện cho học sinh và phù hợp với trình độ, năng lực của học sinh. 7. Thực trạng sử dụng phương pháp của giáo viên về dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh Qua phiếu điều tra giáo viên khi giảng dạy các bài thực hành, đa số giáo viên đã xác định được qui trình tiến hành của một bài dạy học thực hành. Có 2/4 giáo viên (50%) khi được điều tra đã xác định qui trình thực hiện một bài thực hành gồm 5 bước. Như vậy, còn 50% số giáo viên được điều tra vẫn còn lúng túng trong việc xác định cách thức thực hiện của bài thực hành Địa lí. Theo khảo sát điều tra cho thấy hình thức tổ chức dạy học với phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh được giáo viên thường hay sử dụng là theo nhóm và toàn lớp. Các giáo viên cho rằng: dạy học -7-
  8. theo nhóm sẽ phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh, phát triển năng lực, giúp học sinh có tinh thần hợp tác và phát triển tư duy. Còn đối với hình thức dạy học toàn lớp thì giáo viên có thời gian hướng dẫn học sinh phương pháp dạy học bài thực hành Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh chi tiết hơn, giáo viên dễ dàng quan sát và điều khiển lớp học, chủ động được thời gian trong các bước của quá trình lên lớp. III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP 3.1. HỆ THỐNG CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỊA LÍ 12 3.1.1. Số lượng, nội dung và phân bố các bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 12 Các bài thực hành được phân bố thành mọt tiết riêng và thường là tiết cuối của mỗi phần hay mỗi vấn đề. Nội dung các bài thực hành phong phú nhằm rèn luyện các kĩ năng địa lí cho học sinh. Trong sách giáo khoa Địa lí 12 có tổng số 10 bài thực hành. Trong đó: phần Địa lí tự nhiên có 2 bài, phần Địa lí dân cư có 1 bài, phần Địa lí kinh tế có 5 bài, phần Địa lí địa phương có 2 bài. Bảng 2.1. Nội dung các bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 12 Phần Bài Nội dung thực hành A. Địa lí tự nhiên Việt Bài 3. Vẽ lược đồ Việt 1. Vẽ lược đồ Việt Nam với Nam Nam đường biên giới, đường bờ biển, một số sông lớn, một số đảo và quần đảo. 2. Điền vào lược đồ một số địa danh quan trọng. Bài 13. Đọc bản đồ địa 1. Xác định vị trí của các hình, điền vào lược đồ dãy núi, đỉnh núi và dòng trống một số dãy núi và song trên bản đồ Địa lí tự đỉnh núi. nhiên Việt Nam (hoặc Atlat Địa lí tự nhiên Việt Nam). -8-
  9. 2. Vẽ lược đồ trống Việt Nam, điền tên các dãy núi, đỉnh núi theo yêu cầu. B. Địa lí dân cư Bài 19. Vẽ biểu đồ và 1. Vẽ biểu đồ thể hiện thu phân tích sự phân hóa về nhập bình quân đầu thu nhập bình quân theo người/tháng giữa các vùng đầu người giữa các vùng nước ta (2004). 2. So sánh và nhận xét thu nhập bình quân đầu người/tháng giữa các vùng qua các năm. C. Đia lí kinh tế Bài 23. Phân tích sự 1. Cho bảng số liệu 23.1 chuyển dịch cơ cấu ngành a. Hãy tính tốc độ tăng trồng trọt trưởng giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo từng nhóm cây trồng. b. Dựa vào số liệu vừa tính, hãy vẽ biểu đồ thể hiện tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của các nhóm cây trồng. c. Nhận xét về mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng và sự thay đổi cơ cấu giá trị sản xuất của ngành trồng trọt. 2. Qua bảng số liệu 23.2. a. Phân tích xu hướng biến động diện tích gieo trồng cây công nghiệp lâu -9-
  10. năm và cây công nghiệp hang năm trong thời gian từ 1975 – 2005. b. Nhận xét mối quan hệ giữa sự thay đổi cơ cấu diện tích cây công nghiệp và sự thay đổi phân bố sản xuất cây công nghiệp. Bài 29. Vẽ biểu đồ, nhận 1. Vẽ biểu đồ thích hợp nhất xét và giải thích sự thể hiện cơ cấu giá trị sản chuyển dịch cơ cấu công xuất công nghiệp phân theo nghiệp thành phần kinh tế nước ta năm 1996 và 2005. Nhận xét. 2. Cho bảng số liệu 29.2, nhận xét sự chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo vùng lãnh thổ nước ta năm 1996 và 2005. 3. Dựa vào hình 26.2 (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam) và kiến thức đã học, giải thích tại sao Đông Nam Bộ là vùng có tỉ trọng giá trị sản xuất công nghiệp lớn nhất cả nước? Bài 34. Phân tích mối Cho bảng số liệu 34.1 quan hệ giữa dân số với 1. Tính tốc độ tăng trưởng việc sản xuất lương thực của các chỉ số trong bảng số ở Đồng bằng sông Hồng. liệu. So sánh tốc độ tăng - 10 -
  11. trưởng của các chỉ số trên giữa Đồng bằng sông Hồng với cả nước. 2. Tính tỉ trọng của Đồng bằng sông Hồng so với cả nước theo các chỉ số và nhận xét. 3. Phân tích mối quan hệ giữa dân số với việc sản xuất lương thực ở Đồng bằng sông Hồng. 4. Dựa vào kết quả phân tích, thử đề xuất các phương hướng giải quyết. Bài 38. So sánh về cây 1. Cho bảng số liệu 38.1 công nghiệp lâu năm và a. Vẽ biểu đồ thích hợp thể chăn nuôi gia súc lớn hiện diện tích gieo trồng cây giữa vùng trung du và công nghiệp lâu năm của cả miền núi Bắc Bộ với Tây nước, trung du và miền núi Nguyên. Bắc Bộ, Tây Nguyên năm 2005. b. Nhận xét và giải thích sự giống nhau và khác nhau trong sản xuất cây công nghiệp giữa 2 vùng này. 2. Cho bảng số liệu 38.2 a. Hãy tính tỉ trọng đàn trâu, bò trong tổng số đàn trâu, bò của cả nước trung du và miền núi Bắc Bộ, Tây Nguyên. - 11 -
  12. b. Dựa vào bản đồ giáo khoa treo tường về nông – lâm – thủy sản (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam) và kiến thức đã học, hãy giải thích các vấn đề theo yêu cầu. Bài 40. Phân tích tình 1. Dựa vào bảng số liệu 40.1 hình phát triển công và các tài liệu hãy viết báo nghiệp ở Đông Nam Bộ cáo ngắn về sự phát triển dầu khí ở Đông Nam Bộ. 2. Cho bảng số liệu 40.2, vẽ biểu đồ thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế của Đông Nam Bộ năm 1995 và 2000. Nhận xét. D. Địa lí địa phương Bài 44. Tìm hiểu địa lí Viết báo cáo về địa lí tỉnh, tỉnh, thành phố thành phố theo các chủ đề. Bài 45. Tìm hiểu địa lí Xây dựng bản tổng hợp về tỉnh, thành phố (tiếp) địa lí tỉnh, thành phố theo các nội dung yêu cầu. 3.1.2 Phân loại các bài thực hành Địa lí lớp 12 Dựa vào mục đích, yêu cầu và nội dung của các bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí lớp 12, phân ra thành các dạng sau: Dạng 1: Dạng bài thực hành làm việc với bảng số liệu thống kê bao gồm: Chuyển bảng số liệu thành biểu đồ, tính toán , phân tích bảng số liệu theo một chủ đề và rút - 12 -
  13. ra các nhận xét. + Bài 19. Vẽ biểu đồ và phân tích sự phân hóa về thu nhập bình quân theo đầu người giữa các vùng + Bài 23. Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu ngành trồng trọt + Bài 29. Vẽ biểu đồ, nhận xét và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp Bài tập 1, 2 + Bài 34. Phân tích mối quan hệ giữa dân số với việc sản xuất lương thực ở Đồng bằng sông Hồng + Bài 38. So sánh về cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi gia súc lớn giữa vùng trung du và miền núi Bắc Bộ với Tây Nguyên. Bài tập 1a, 2a. + Bài 40. Phân tích tình hình phát triển công nghiệp ở Đông Nam Bộ Bài tập 2. Dạng 2: Dạng bài thực hành tìm vị trí, chỉ tên và giải thích sự phân bố đối tượng địa lí thông qua bản đồ và Atlat Địa lí Việt Nam + Bài 13. Đọc bản đồ địa hình, điền vào lược đồ trống một số dãy núi và đỉnh núi. Bài tập 1. + Bài 29. Vẽ biểu đồ, nhận xét và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp Bài tập 3. + Bài 38. So sánh về cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi gia súc lớn giữa vùng trung du và miền núi Bắc Bộ với Tây Nguyên. Bài tập 2. Dạng 3: Dạng bài thực hành viết báo cáo về một vấn đề Địa lí kinh tế - xã hội Việt Nam , Địa lí tỉnh hoặc thành phố + Bài 40. Phân tích tình hình phát triển công nghiệp ở Đông Nam Bộ Bài tập 1. + Bài 44. Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố + Bài 45. Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố (tiếp) Dạng 4: Dạng bài thực hành nhận xét và giải thích về một vấn đề Địa lí kinh tế xã hội Việt Nam - 13 -
  14. + Bài 38. So sánh về cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi gia súc lớn giữa vùng trung du và miền núi Bắc Bộ với Tây Nguyên. Bài tập 1b. Dạng 5: Dạng bài thực hành vẽ lược đồ lãnh thổ Việt Nam và điền vào lược đồ một số đối tượng địa lí theo yêu cầu + Bài 3. Vẽ lược đồ Việt Nam + Bài 13. Đọc bản đồ địa hình, điền vào lược đồ trống một số dãy núi và đỉnh núi. Bài tập 2. 3.2. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI THỰC HÀNH ĐỊA LÍ 12 3.2.1 Phương pháp dạy học dạng bài thực hành vẽ biểu đồ từ bảng số liệu thống kê, tính toán, phân tích bảng số liệu theo một chủ đề và rút ra các nhận xét - Phương pháp dạy học dạng bài thực hành chuyển bảng số liệu thành biểu đồ và nhận xét: + Bước 1: Học sinh nghiên cứu đầu bài, xác định mục tiêu, yêu cầu của bài thực. + Bước 2: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh lựa chọn biểu đồ thích hợp với nội dung bài thực hành. Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định xem với yêu cầu của bài thì sử dụng loại biểu đồ nào là thích hợp nhất. + Bước 3: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc bảng số liệu, xử lí số liệu cho phù hợp với cách biểu thị nội dung của biểu đồ. + Bước 4: Giáo viên trình bày cách vẽ biểu đồ. + Bước 5: Giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành vẽ biểu đồ: chính xác, đẹp. Gọi 1, 2 học sinh lên bảng vẽ mẫu. + Bước 6: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh dựa vào biểu đồ vừa vẽ kết hợp bảng số liệu rút ra nhận xét. + Bước 7: Giáo viên kiểm tra nhận xét, đánh giá sửa những lỗi sai cho học sinh dể các em rút kinh nghiệm. Ví dụ: Bài 29. Thực hành: Vẽ biểu đồ, nhận xét và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp. - 14 -
  15. Bài tập 1. Dựa vào bảng 29.1 trong sách giáo khoa, hãy vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế của nước ta năm 1996 và 2005. Nêu nhận xét. + Bước 1. Xác định mục tiêu yêu cầu Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế của nước ta năm 1996 và 2005. Nêu nhận xét. + Bước 2. Giáo viên hướng dẫn học sinh xử lí bảng số liệu và lựa chọn dạng biểu đồ thích hợp nhất. 1. Xử lí bảng số liệu: Do yêu cầu vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu nên cần chuyển bảng số liệu tuyệt đối sang tương đối (%): 2. Bảng 2.2. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế ( Đơn vị: %) Thành phần kinh tế 1996 2005 Nhà nước 50,3 25,1 Ngoài nhà nước 24,6 31,2 Khu vực có vốn đầu tư 25,1 43,7 nước ngoài - Hướng dẫn học sinh: Tìm các dạng biểu đồ có thể vẽ được theo bảng số liệu trên, chọn biểu đồ thích hợp nhất. Từ bảng số liệu đã xử lí, các dạng biểu đồ có thể vẽ được gồm: biểu đồ cột, biểu đồ ô vuông, biểu đồ tròn. Dạng thích hợp nhất là biểu đồ tròn. + Bước 3. Trình bày cách vẽ: vẽ biểu đồ hình tròn theo số liệu trên ( hai hình tròn có kích thước khác nhau thể hiện năm 1996 và 2005). + Bước 4. Giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành vẽ biểu đồ 1. Gọi 1 – 2 học sinh lên bảng vẽ mẫu. 2. Giáo viên lưu ý cho học sinh: biểu đồ hình tròn lấy tia 12 h làm gốc và chia theo chiều kim đồng hồ, cần có tên biểu đồ và bảng chú giải. - 15 -
  16. Biểu đồ 2.1. Biểu đồ cơ cấu giá sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế của nước ta năm 1996 và 2005 Năm 1996 Năm 1996 Năm 2005 Nhà nước Ngoài nhà nước Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài + Bước 5. Nhận xét Giáo viên hướng dẫn cho học sinh dựa vào biểu đồ vừa vẽ được kết hợp với bảng số liệu để nhận xét về sự thay đổi tỉ trọng của các thành phần kinh tế năm 2005 so với năm 1996: khu vực nào giảm, khu vực nào tăng? + Bước 6. Giáo viên kiểm tra đánh giá tiết học thực hành, nhận xét, sửa chữa chỗ sai, bổ sung. - Phương pháp dạy học dạng bài thực hành phân tích bảng số liệu theo một chủ đề và rút ra các nhận xét + Bước 1: Đọc và xác định mục tiêu, yêu cầu của bài thực hành. + Bước 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc bảng số liệu (mục đích, nội dung bảng nêu vấn đề gì?), giúp các em hiẻu được nội dung cột dọc, hang ngang, cách trình bày bảng, cách sắp xếp số liệu thống kê, hiểu được mối quan hệ giữa các số liệu trong bảng. + Bước 3: Nêu các câu hỏi gợi nhớ lại bảng kiến thức lí thuyết đã học phục vụ cho quá trình sử dụng bảng số liệu. + Bước 4: Từ các số liệu, học sinh phải nêu và giải thích được các nguyên nhân - 16 -
  17. dẫn đến các hiện tượng địa lí đó (tự nhiên, kinh tế xã hội). + Bước 5: Giáo viên làm mẫu, học sinh theo dõi và ghi trình tự cách làm vào vở. + Bước 6: Giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành làm bài thực hành. + Bước 7: Giáo viên kiểm tra, nhận xét, đánh giá tiết học thực hành của học sinh. Ví dụ: Bài 29. Thực hành: Vẽ biểu đồ, nhận xét và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp. Bài tập 2. Dựa vào bảng số liệu 29.2 sách giáo khoa Địa lí 12, hãy nhận xét về sự chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo vùng lãnh thổ nước ta năm 1996 và 2005. Bảng 2.3. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo vùng lãnh thổ (Đơn vị: %) Vùng 1996 2005 Đồng bằng sông Hồng 17.1 19.7 Trung du và miền núi Bắc Bộ 6.9 4.6 Bắc Trung Bộ 3.2 2.4 Duyên hải Nam Trung Bộ 5.3 4.7 Tây Nguyên 1.3 0.7 Đông Nam Bộ 4.6 5.6 Đồng bằng sông Cửu Long 11.2 8.8 Không xác định 5.4 3.5 + Bước 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định mục tiêu, yêu cầu của bài thực hành: nhận xét về sự chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo vùng lãnh thổ của nước ta năm 1996 và 2006. + Bước 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc bảng số liệu. Cột dọc là các vùng, cột ngang là các năm. Qua đó, giáo viên giúp cho học sinh thấy rõ: sự không đồng đều giữa các vùng về giá trị sản xuất công nghiệp sự thay đổi về tỉ trọng giữa năm 1996 và 2005 đối với từng vùng (tăng nhanh nhất ở vùng nào? Giảm nhanh nhất ở vùng nào?). + Bước 3: Giáo viên đặt các câu hỏi gợi nhớ lại kiến thức cho học sinh: Hoạt động công nghiệp nước ta tập trung chủ yếu ở khu vực nào? + Bước 4: Giáo viên giúp học sinh giải thích nguyên nhân của hiện tượng trên là - 17 -
  18. do sự khác nhau về điều kiện để phát triển sản xuất công nghiệp (bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội). Nơi nào hội tụ đầy đủ những điều kiện thuận lợi thì có tỉ trọng giá trị sản xuất công nghiệp cao và tăng nhanh và ngược lại. + Bước 5: Giáo viên làm mẫu, học sinh ghi trình tự cách làm vào vở 1. Sự không đồng đều giữa các vùng về tỉ trọng giá trị sản xuất công nghiệp ( các vùng có tỉ trọng lớn? các vùng có tỉ trọng nhỏ?) 2. Sự thay đổi về tỉ trọng giữa năm 1996 và 2005 đối với từng vùng: Tăng nhanh nhất ở vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Hồng còn các vùng khác đều giảm. + Bước 6: Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện bài thực hành. + Bước 7: Giáo viên kiểm tra, nhận xét, đánh giá cho học sinh. 3.2.2 Phương pháp dạy học dạng bài thực hành tìm vị trí, chỉ tên, giải thích sự phân bố của các đối tượng địa lí thông qua bản đồ (lược đồ) và Átlát Địa lí Việt Nam Trong dạy học địa lí nói chung và Địa lí lớp 12 nói riêng, bản đồ có vai trò quan trọng, nó giúp cho học sinh lĩnh hội tri thức một cách nhẹ nhàng, nhanh chóng và lâu bền hơn. Trong khi học tập gắn với bản đồ, học sinh phải luôn quan sát, tưởng tượng, phân tích, đối chiếu, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa, xác lập mối quan hệ địa lí, trong quá trình đó tư duy của các em luôn hoạt động và phát triển. Việc hình thành và rèn luyện kĩ năng bản đồ cho học sinh là một quá trình lâu dài, phức tạp. Do vậy, khi giảng dạy loại bài thực hành này, giáo viên cần thực hiện theo các bước sau: + Bước 1: Giáo viên nghiên cứu nội dung bài thực hành trong sách giáo khoa. Từ đó xác định các đơn vị kiến thức và các thành phần của các đơn vị kiến thức có chứa trong bài thực hành. + Bước 2: Nếu trường hợp không có bản đồ, giáo viên phải lập bản đồ để dạy. + Bước 3: Dựa vào bản đồ, giáo viên phải xây dựng các câu hỏi gắn với bản đồ. Đặt câu hỏi gắn với bản đồ bang cách: Hãy quan sát bản đồ. Các câu hỏi đặt ra kông quá nhỏ, không quá tổng hợp hoặc không rõ ràng. Giáo viên nên xây dựng các câu hỏi nhỏ (câu hỏi phụ) để gợi ý cho học sinh trả lời các câu hỏi chính, nhằm tiến hành bài thực hành được thuận lợi hơn. + Bước 4: Dự kiến các tình huống xảy ra khi lên lớp dạy bài thực hành như: giáo - 18 -
  19. viên xem xét nên đặt câu hỏi vào lúc nào, thời gian nào, dành bao nhiêu thời gian để học sinh nghiên cứu bản đồ, cách khai thác nội dung trên bản đồ như thế nào? + Bước 5: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh: Giáo viên nêu câu hỏi của bài thực hành gắn với bản đồ để học sinh tự nghiên cứu. Và xác định nội dung bài thực hành cần hoàn thành thông qua hệ thống bản đồ. + Bước 6: Tổ chức cho học sinh nghiên cứu các câu hỏi bài thực hành gắn với bản đồ. Bước này, giáo viên hướng dẫn cho học sinh thực hành theo các thao tác: Dựa vào các câu hỏi, bài thực hành xác định vị trí của các đối tượng biểu hiện trên bản đồ, xác định được đặc điểm, tính chất của các đối tượng biểu hiện trên bản đồ, phát hiện mối quan hệ của các đối tượng, phân tích, giải thích các đối tượng. + Bước 7: Tổ chức cho học sinh trong lớp trao đổi, thảo luận với nhau theo nhóm lớn hoặc nhóm nhỏ để tìm ra nội dung kiến thức và kĩ năng trong các bài thực hành. + Bước 8: Giáo viên kiểm tra, nhận xét, đánh giá. Giáo viên tổng kết những kiến thức và kĩ năng mà học sinh cần nắm được qua bài thực hành. Ví dụ: Bài 13. Thực hành: Đọc bản đồ địa hình, điền vào lược đồ trống một số dãy núi, đỉnh núi, dòng sông trên bản đồ Địa lí Tự nhiên Việt Nam ( hoặc Átlát Địa lí Việt Nam) + Bước 1: Giáo viên cho học sinh đọc kĩ đầu bài, xác định yêu cầu của bài thực hành: Xác định vị trí các dãy núi, đỉnh núi, dòng sông trên bản đồ Địa lí Tự nhiên Việt Nam ( hoặc Átlát Địa lí Việt Nam). + Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi gắn với bản đồ để học sinh nghiên cứu 1. Quan sát bản đồ Địa lí Tự nhiên Việt Nam ( hoặc Átlát Địa lí Việt Nam), tìm đọc các dãy núi, cao nguyên, đỉnh núi, các dòng sông. 2. Các dãy núi, cao nguyên, đỉnh núi, các dòng sông nêu trong bài trên bản đồ thuộc khu vực núi nào? Miền nào của nước ta? + Bước 3: Giáo viên tổ chức cho học sinh trao đổi, thảo luận với nhau theo cặp đôi. Định hướng cho học sinh xác định vị trí các dãy núi, cao nguyên: tuần tự theo các vùng núi Tây Bắc, Đông Bắc, Trường Sơn Bắc, Trường Sơn Nam. Xác định vị trí các đỉnh núi cũng tuần tự theo các vùng núi trên. Xác định các dòng sông theo thứ tự từ bắc - 19 -
  20. vào nam. + Bước 4: Gọi một số học sinh lên bảng chỉ trên bản đồ treo tường các địa danh dưới sự hướng dẫn của giáo viên. + Bước 5: Giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức. 3.2.3 Phương pháp dạy học dạng bài thực hành viết báo cáo về một vấn đề Địa lí kinh tế Việt Nam, viết báo cáo về địa lí tỉnh hoặc thành phố + Bước 1: Học sinh đọc kĩ đề bài, xác định mục tiêu, yêu cầu, giới hạn của bài thực hành. Cụ thể bài báo cáo nội dung gì? Phạm vi một địa phương, một nước hay một khu vực? + Bước 2: Giáo viên cung cấp, hướng dẫn học sinh thu thập số liệu, thông tin có nội dung liên quan đến bài báo cáo. + Bước 3: Giáo viên hướng dẫn học sinh xử lí thông tin, các số liệu thu thập được, sắp xếp chúng theo một trình tự mối qun hệ của nội dung, nhằm làm sang tỏ mục đích, yêu cầu của bài viết. + Bước 4: Lập dàn ý đề cương báo cáo. + Bước 5: Giáo viên làm mẫu, học sinh ghi quy trình vào vở để tiến hành làm. + Bước 6: Giáo viên tổ chức cho học sinh hoàn thành báo cáo. + Bước 7: Giáo viên kiểm tra, nhận xét, đánh giá, bổ sung. Ví dụ: Dựa vào bảng số liệu 40.1 sách giáo khoa, tài liệu do học sinh sưu tầm và giáo viên cung cấp, hãy viết báo cáo ngắn gọn về sự phát triển của công nghiệp dầu khí ở vùng Đông Nam Bộ theo dàn ý (bài 40 trang 183, sách giáo khoa Địa lí 12). + Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh xác định mục tiêu, yêu cầu: làm rõ sự phát triển của công nghiệp dầu khí ở vùng Đông Nam Bộ. + Bước 2: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bảng số liệu trong sách giáo khoa, các thông tin sưu tầm được hoặc giáo viên cung cấp liên quan đến đề tài. + Bước 3: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh xử lí các thông tin thu thập được, sắp xếp theo trình tự làm rõ các vấn đề sau: 1. Tiềm năng dầu khí của vùng. 2. Sự phát triển của công nghiệp khai thác dầu khí. 3. Tác động của công nghiệp khai thác dầu khí đến sự phát triển kinh tế ở - 20 -

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản