intTypePromotion=1
ADSENSE

Câu hỏi ôn tập Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chia sẻ: Co Nguyen | Ngày: | Loại File: DOCX | Số trang:29

928
lượt xem
34
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu gồm 7 câu hỏi ôn tập Chủ nghĩa duy vật biện chứng nhằm giúp sinh viên củng cố kiến thức được học, chuẩn bị tốt cho kì thi của môn học. Tham khảo nội dung tài liệu để nắm bắt nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Câu hỏi ôn tập Chủ nghĩa duy vật biện chứng

  1.  TRIẾT HỌC –  C    NDV BI   ỆN CHỨNG  STT NỘI DUNG CÂU HỎI Câu 1 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức cuả triết học Mácxit. Vận dụng mối quan hệ đo để phân tích, phê phán bệnh   chủ quan duy ý trí và phân tích bài học kinh nghiệm nay của Đảng ta. Đảng ta phải luôn luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo qui luật khách quan. năng lực nhận   thức và hành động theo qui luật là điều kiện lảnh đạo của Đảng (VK. VI. Trang 20 )  BÀI 2 Câu 2 Nguyên lý về  mối liên hệ phổ biến của triết học Mác xit từ đó rút ra quan điểm toàn diện , quan điểm lịch sử  cụ  thể và vận dụng các quan điểm đó để phê phán các bệnh phiến diện, bảo thủ, trì trệ và giáo điều và phân phương  hướng đổi mới sau đây của Đảng ta : “Tiếp tục đổi mới toàn diện và đồng bộ, đưa công cuộc đổi mới vào chiều sâu với bước đi vững chắc, lấy   đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời thúc đẩy sự đổi mới các lỉnh vực khác (VK VI trang 61 ). BÀI 3 Câu 3 nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về  sự phát triển, từ đó rút ra các quan điểm toàn diện, quan điểm  lịch sử cụ thể , quan điểm phát triển và vận dụng các quan điểm đó để  phân tích phê phán các bệnh phiến diện ,   bảo thủ trì trệ , giáo điều và để phân tích phương hướng đổi mới sau đây của Đảng ta . BÀI 3 Câu 4 nguyên lý về sự phân tích của triết học Mácxít từ đó rút ra quan điểm phát triển và vận dụng quan điểm đó để phân   tích, phê phán bệnh bảo thủ trì trệ, giáo điều và để phân tích nhận định sau đây của Đảng ta: “Chủ  nghĩa xã hội hiện đứng trước nhiều khó khăn thử  thách, lịch sử  thế  giới đang trải qua những bước   quanh co, song loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội và đó là qui luật tiến hoá của lịch sử”(Cương lĩnh,   ĐH VII, trang 8).
  2.  BÀI 3 Câu 5 Phân tích nội dung quy luật chuyển hoá từ  những thay đổi về  lượng thành những thay đổi về  chất và ngược   lại.Những sai lầm có thể nếu không nhận thức và vận dụng đúng quy luật này trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta  hiện nay. BÀI 3 – NGUYÊN LÝ VỀ SỰ PHÁT TRIỂN  Câu 6 Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của triết học Maclê, từ đó rút ra quan điểm thực tiễn và vận dụng  quan điểm đó để phân tích phê phán bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều và để phân tích phương pháp đổi mới của   Đảng ta sau đây: BÀI 4 Câu 7 nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiển của triết học Mácxit từ đó rút ra quan điểm thực tiển và vận dụng   quan điểm đó để phân tích phê phán bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều và để phân tích luận điểm sau đây của chủ  tịch Hồ Chí Minh: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiển là một nguyên tắc căn bản của chủ  nghĩa Mác­Lênin. Thực tiễn mà  không có lý luận hướng dẩn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ  thực tiễn là lý luận suông”   (Hồ Chí Minh toàn tập, tập 8, trang 496  BÀI 4 Câu 1: Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức cuả triết học mãcxit. Vận dụng mối quan hệ đó để  phân tích, phê phán bệnh   chủ quan duy ý trí và phân tích bài học kinh nghiếm hiện nay của Đảng ta. Đảng ta phải luôn luôn xuất phát từ  thực tế , tôn trọngvà hành động theo qui luật khách quan. năng lực nhận thức   và hành động theo qui luật là điều kiện lãnh đạo của Đảng.(VB. VI. Trang 20) a. Mối quan hệ giữa vật chất va ý thức cuả triết học mãcxi *Định nghĩa vật chất  Lê ­ nin định nghĩa:”vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người   trong cảm giác, được cảm giác chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không phụ  thuộc vào cảm giác”. Trong đó,  vật  chất là 1 phạm trù triết học, khác quan niệm vật chất của khoa học cụ thể; nội hàm: Thực tại khách quan; ngoại diên: vô cùng, 
  3. vô tận, không sinh ra, không mất đi. Vận động là phương thức tồn tại của vật chất (Vận động cơ học – trong không gian, vật lý,  hóa học, sinh học, xã hội); Vật chất tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc ý thức; vật chất – cái gây nên cảm giác ở con người khi  bằng cách nào đó tác động lên giác quan của con người; vật chất – cái mà cảm giác, tư duy, ý thức chẳng qua chỉ là cái phản ánh   của nó. *Định nghĩa ý thức  Ý thức là hình thức phản ánh cao cấp, riêng có ở con người đối với thực tại khách quan; là toàn bộ các quá trình tâm lý tích  cực tham gia vào sự hiểu biết của con người đối với thế giới khách quan và sự tồn tại thực sự của nó. *Mối liên hệ Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là vấn đề cơ bản của triết học. Phạm trù vật chất và mối liên hệ giữa vật chất và ý  thức đã được các nhà triết học trước Mác quan tâm với nhiều quan điểm khác nhau và luôn diễn ra cuộc đấu tranh giữa chủ  nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trong suốt lịch sử của triết học . Quan điểm Mácxit cho rằng chỉ  có một thế  giới duy nhất và thống nhất là thế  giới vật chất . Thế  giới vật chất tồn tại  khách quan có trước và độc lập với ý thức con người . ­ Vật chất quyết đinh ý thức:  + Vật chất là nguồn gốc của ý thức ; + Quy định nội dung của ý thức; + Vật chất quy định mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức ; ­ Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất:  + Ý thức chỉ đạo hoạt động của con người; + Thúc đẩy kiềm hãm những qua trình phát triển của vật chất; + Có thể biến đổi hiện thực khách quan thông qua hoạt động thực tiễn;
  4. Thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác “tồn tại không lệ  thuộc vào cảm giác” . Điều đó khẳng định  “thực tại khách quan” (vật chất ) là cái có trước ( tính thứ nhất). Còn  “cảm giác” (ý thức ) là cái có sau ( tính thứ hai ) . Vật chất  tồn tại không lệ thuộc vào ý thức . “Thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, đươc cảm giác của chúng ta chép lại ,chụp lại, phản   ánh” .Điều đó nói lên “thực tại khách quan” (vật chất ) được biểu hiện thông qua các dạng cụ thể bằng “cảm giác” (ý thức ) con   người có thể nhận thức được . Và “thực tại khách quan” (vật chất ) chính là nguồn gốc nội dung của “cảm giác” (ý thức ). Khẳng định thế giới thực chất khách quan là vô cùng, vô tận luôn vận động và phát triển không ngừng nên đã có tác động   cổ vũ ,động viên các nhà khoa học đi nghiên cứu thế giới vật chất, tim ra những kết cấu mới , những thu ộc tính mới và những   qui luật hoạt động của vật chất để làm phong phú thêm kho tàng vật chất của nhân loại . Chủ nghĩa duy vật biên chứng khẳng định ý thức của con người là sản phẩm của quá trình phát triển tự nhiên và lịch sử xã  hội. Chủ  nghĩa duy vật biên chứng cho ý thức là sự  phản ánh thế  giới khách quan vào bộ  não người thông qua hoạt động thực  tiển , nên bản chất ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là sự phản ánh sáng tạo thế giới  vật chất . Y thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan . Điều đó có nghĩa là nội dung của ý thức là do thế giới khách quan  qui định , nhưng ý thức là hình ảnh chủ quan , là hình ảnh tinh thần chứ không phải là hình ảnh vật lý, vật chất như chủ nghĩa   duy vật bình thường quan niệm. Khi nói ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, củng có nghĩa là ý thức là sự phản ánh tư giác , sáng tạo thế  giới. Tính năng động sáng tạo của ý thức thể hiện ở việc con người thu nhận thông tin, cải biến thông tin trên cơ sở cái đã có ,ý   thức sẽ  tạo ra tri thức mới về vật chất . Ý thức có thể  tiên đoán, tiên liệu tương lai , có thể  tạo ra những  ảo tưởng , những   huyền thoại , những giả thiết khoa học …. Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan . Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người, song đây là sự phản ánh đặc biệt –phản ánh trong quá  trình con người cải tạo thế giới . Quá trình ấy diển ra ở 3 mặt :sự trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh , mô   hình hoá đối tượng trong tư duy hình ảnh tinh thần và chuyển vào mô hình hoá từ tư duy ra hiện thực khách quan hay gọi là hiện   thực hoá mô hình tư  duy­đây là giai đoạn cải tạo hiện thực khách quan . Chủ  nghĩa duy vật biện chứng còn cho rằng ý thức  không phải là hiện tượng tự nhiên thuần tuý mà còn gọi là hiện tượng xã hội ý thức bắt nguồn từ thực tiển lịch sử xã hội , phản  ánh những quan hệ xã hội khách quan . Đây chinh là bản chất xã hội của ý thức . Quan điểm Mác xit cho rằng vật chất quyết đinh ý thức, ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ  óc của con người . Bộ óc con người cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ óc –đó là nguồn gốc tự nhiên của ý thức .
  5. Nguồn gốc trực tiếp và quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức là lao động và thực tiển của xã hội . Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức thể hiện mấy quan điểm sau : Vật chất quyết định ý thức, vật chất quyết định nội dung ý thức. Cả ý thức thông thường và ý thức lý luận đều bắt nguồn   từ điều kiện tự nhiên và xã hội nhất định  Những ước mơ phong tục, tập quán, thói quen nầy nẩy sinh trên những điều kiện vật   chất nhất định đó là thực tiển xã hội –lịch sử . Chủ nghĩa xã hội khoa học đời củng dựa trên mảnh đất hiện thực là những tiên   đề  về  kinh tế  chính trị xã hội, về  khoa học tự nhiên và sự  kế  thừa tinh hoa tư  tưởng, văn hoá nhân loại cùng với thiên tài của  CácMác và Ăngghen . Do thưc tại khách quan luôn luôn biến động vận động nên nhận thức của nó củng luôn luôn biến đổi theo, nhưng xét đến   cùng thì vật chất bao giờ củng quyết định ý thức. Nhưng ý thức đã ra đời thì nó có tác động lại vật chất. Với tính độc lập tương   đối của mình ý thức tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiển của con người . Sự tác động trở lại theo hai hướng thúc đẩy hoặc kìm hảm thâm chí phá hoại sự phát triển bình thường của sự vật . Vai trò của ý thức là  ở  chổ  nó chỉ  đạo hoạt động của con người, hình thành mục tiêu , kế  hoạch , ý trí biện pháp hoạt   động của từng người . Cho nên trong điều kiên khách quan nhất định ý thức – tư tưởng trở thành nhân tố quan trọng có tác dụng   quyết định làm cho con người hoạt động đúng hay sai, thành công hay thất bại.  Sức mạnh của ý thức con người không phải ở trổ tách rời điều kiện vật chất thoát li điều kiện khách quan mà là biết dựa   vào điều kiện vật chất đã có phản ánh đúng qui luật khách quan để cải tạo thế giới một cách chủ động sáng tạo và có hiệu quả .   “Ý thức con người không chỉ phản ánh thế giới khách quan mà còn tạo ra thế giới khách quan” (Lênin). b.Liên hệ thực tiễn Quán triệt quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức của triết học Mác xit. Trong nhận thức và thực tiễn , chúng ta phải  xuất phát từ thực tế khách quan , lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động của mình . Đồng thời phát huy tính năng   động sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò nhân tố  của con người trong việc nhân thức ,tác động cải tạo thế  giới .Quan điểm  khách quan trên giúp ta ngăn ngừa và khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí. Bệnh chủ quan duy ý trí là xuất phát từ việc cường điệu tính sáng tạo của ý thức , tuyệt đối hoá vai trò nhân tố chủ quan  của ý chí ,bất chấp qui luật khách quan ,xa rời hiện thực , phủ nhận xem nhẹ điều kiện vật chất . Ở nước ta , trong thời kỳ trước đổi mới . Đảng ta đã nhận định rằng chúng ta mắc bệnh chủ quan duy ý chí trong việc xác   định mục tiêu và bước đi trong việc xây dựng vật chất kỹ thuật và cải tạo xã hội chủ  nghĩa ; về bố trí cơ  cấu kinh tế ;về việc  sử dụng các thành phần kinh tế …. Trong những năm 1976­1980 trên thực tế chúng ta chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hoá trong khi chưa có đủ các tiền đề  cần thiết đó là lực lượng sản xuất còn nhỏ bé , chưa phát triển , còn chủ yếu là sản xuất nhỏ , lạc hậu , kinh tế hàng hoá chưa  
  6. phát triển . Chúng ta chỉ muốn đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho Chủ Nghĩa Xã Hội mà không tính đến   điều kiện thực tế của đất nước .  Trong bố trí cơ cấu kinh tế ,trước hết  là cơ cấu sản xuất và đầu tư , thường chỉ xuất phát từ  mong muốn đi nhanh, không   tính đến điều kiện và khả năng thực tế đề ra những chỉ tiêu kế hoạch hoá cao về xây dựng cơ bản và phát triển sản xuất . Trong cải tạo xã hội chủ nghĩa ,sử dụng các thành phần kinh tế, đã có hiện tượng nóng vọi muốn xoá bỏ  ngay các thành  phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa , nhanh chống biến kinh tế tư bản tư nhân thành quốc doanh trong khi đúng ra là phải duy trì   thực hiện phát triển các thành phần kinh tế theo từng bước đi thích hợp , phù hợp với thời kỳ quá độ trong một thời gian tương   đối dài để phát triển lực lượng sản xuất. VK ĐH VI về cải tạo xã hội chủ nghĩa: “…Nhưng chúng ta chưa xác định rỏ ràng, nhất  quán những quan điểm, chủ trương và chính sách chỉ đạo công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa. Đã có những biểu hiện nóng vội  muốn xóa bỏ ngay các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa, nhanh chóng biến kinh tế tư bản tư nhân thành quốc doanh…”   Nguyên nhân của căn bệnh chủ quan duy ý chí trên là do sự lạc hậu ,yếu kém về  lý luận, lý luận mang tính giáo điều, do  tâm lý của người sản xuất nhỏ và do chúng ta kéo dài chế độ quan liêu bao cấp. Văn kiện Đại Hội VI Đảng ta đã nêu lên bài học: ”Đảng ta luôn luôn xuất phát từ thực tế ,tôn trọng và hành động theo qui  luật khách quan . Năng lực nhận thức và hành động theo qui luật là điều kiên đảm bảo sự lảnh đạo đúng đắn của Đảng ”            Chúng ta biết rằng quan điểm khách quan đòi hỏi trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ bản thân sự  vật hiện tượng, phải thừa nhận và tôn trọng tính khách quan của vật chất, của các qui luật tự nhiên và xã hội , không được xuất  phát từ ý muốn chủ quan . Bài học mà Đảng ta đã nêu ra , trước hết đòi hỏi Đảng nhận thức đúng đắn và hành động phù hợp với hệ  thống qui luật  khách quan. Tiếp tục đổi mới tư  duy lý luận , nhất là tư duy về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta   . Đó là xây dựng CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa cho nên phải trải qua một thời kỳ quá độ  lâu dài nhiều chặn đường ,   nhiều hình thức tổ chức kinh tế xã hội có tính chất quá độ. Lê ­ nin đa từng nói “tùy theo điều kiện của mỗi quốc gia mà thời kì   quá độ có thể sẽ diễn ra rất lâu”. Mỗi chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước phải xuất phát từ thực tế khách quan của đất nước và phù hợp qui luật.   Chúng ta biết rằng ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan trong quá trình con người cải tạo thế giới . Do đó càng nắm bắt   thông tin về thực tế khách quan chính xác , đầy đủ  trung thực và sử lý các thông tin ấy một cách khoa học thì quá trình cải tạo  thế giới càng hiệu quả .Đồng thời cần thấy rằng sức mạnh của ý thức là ở năng lực nhận thức và vận dụng tri thức củng như  các qui luật của thế giới khách quan . Xuất phát từ mối quan hệ biên chứng giữa vật chất và ý thức . Đảng ta xác định : “Đảng phải luôn luôn xuất phát từ thực   tế tôn trọng và hành động theo qui luật khách quan” là xác định vai trò quyết định của vật chất (thế giới khách quan ) : “Năng lực  
  7. nhận thức và hành động theo qui luật là điều kiện đảm bảo sự lảnh đạo đúng đắn của Đảng “là khẳng  định vai trò tích cực của   ý thức trong việc chỉ đạo hành động con người . Như vậy , từ chủ nghĩa Mác­Lênin về  mối quan hệ vật chất và ý thức , củng   như từ những kinh nghiệm thành công và thất bại trong quá trình lảnh đạo cách mạng nước ta , Đảng ta đả rút ra bài học trên. Bài học ấy có ý nghĩa thời sự nóng hổi trong quá trình đổi mới đất nước. Hiện nay , trong tình hình đổi mới của cục diện   thế giới và của cách mạng ở nước ta đòi hỏi Đảng ta không ngừng phát huy sự hiệu quả lảnh đạo của mình thông qua việc nhận   thức đúng , tranh thủ đươc thời cơ do cách mạng khoa học công nghệ ,do xu thế hội nhập và toàn cầu hoá đem lại ,đồng thời xác   định rỏ những thách thức mà cách  Tóm lại, khi nhận thức và hành động phải nhìn đúng sự  vật hiện tượng với bản chất vật chất thực sự tồn tại của nó và   phải tuân theo quy luật khách quan. Câu 2:  Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến của triết học Mác xit từ đó rút ra quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử cụ  thể  và vận dụng các quan điểm đó để  phê phán các bệnh phiến diện, bảo thủ, trì trệ  và giáo điều và phân phương   hướng đổi mới sau đây của Đảng ta : “Tiếp tục đổi mới toàn diện và đồng bộ, đưa công cuộc đổi mới vào chiều sâu với bước đi vững chắc, lấy đổi mới   kinh tế làm trọng tâm, đồng thời thúc đẩy sự đổi mới các lĩnh vực khác (VK VI trang 61 ). Khái niệm: mối liên hệ phổ biến là phạm trù triết học dùng để chỉ sự   tác động ràng buộc quy định và chuyển hóa lẫn  nhau trong quá trình tồn tại và phát triển của mọi sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan. Phép biện chứng duy vật khẳng định rằng mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng là khách quan trên cơ sở sự thống nhất   vật chất của thế giới. Do đó mối liên hệ ấy điều bị chi phối bởi những đặc điểm của vật chất. Mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật hiện tượng thể hiện ở các đặc tính sau: ­Tính khách quan sự liên hệ giữa các sự vật hiện tượng là vốn có, không phụ thuộc vào ý thức của con người.
  8. ­Tính phổ biến: mọi sự vật hiện tượng chỉ có thể tồn tại trong mối liên hệ. Các mối liên hệ đó có thể là liên hệ bên trong   hoặc liên hệ bên ngoài sự vật hiện tượng. Mối liên hệ đó tồn tại trên tất cả các lỉnh vực tự nhiên, xã hội, tư duy. ­Tính nhân quả: sự vật có thể là nguyên nhân và là kết quả của sự vật hiện tượng khác. Không có nguyên nhân đầu tiên,   củng không có kết quả cuối cùng. ­Tính đa dạng phong phú và nhiều vẽ  của các mối quan hệ  thể hiện cả về  hình thức và tính chất như  có sự  liên hệ  bên   trong, có sự liên hệ  bên ngoài; liên hệ bản chất, liên hệ  không bản chất, liên hệ  chung, liên hệ  riêng, liên hệ  tất nhiên, liên hệ  ngẩu nhiên.Mổi sự vật hiện tượng trong cùng một lúc nằm trong nhiều mối liên hệ khác nhau . ­Tính lịch sử cụ thể vì sự vật hiện tượng luôn luôn tồn tại trong không gian và thời gian cụ thể nên mối liên hệ giữa chúng  là lịch sử cụ thể . Từ những nguyên lý về  mối liên hệ phổ  biến chúng ta rút ra ý nghĩa phương pháp luận là trong nhận thức và hoạt động  thực tiễn đòi hỏi chủ thể phải có quan điểm toàn diện. Quan điểm toàn diên yêu cầu trước hết là để nhận thức được bản chất   sự  vật, hiện tượng, đòi hỏi chủ thể phải xem xét tất cả  các mối liên hệ  trong những điều kiện hoàn cảnh cụ  thể  của nó. Tuy  nhiên điều đó không có nghĩa là xem xét một cách dàn đều mà phải nắm lấy trọng tâm, trọng điểm. Trong thực tiển cần phải sử dụng đồng bộ nhiều biện pháp và phương tiện để làm biến đổi các mối liên hệ bên trong của   sự vật hiện tượng củng như các mối liên hệ giữa sự vật hiện tượng đó với các sự vật hiện tượng khác. Bên cạnh đó vì sự vật hiện tượng luôn tồn tại trong không gian và thời gian cụ thể nên dể nhận thức được bản chất của  chúng, phải có quan điểm lịch sử cụ thể. Quan điểm này đòi hỏi chủ thể khi xem xét sự vật phải tính đến điều kiện hoàn cảnh   cụ thể của nó . Quan điểm toàn diện đối lập với quan điểm phiến diện, một chiều, chỉ chú ý tới một mặt hoặc một vài mặt nào đó, một   mối liên hệ nào đó của sự vật hiện tượng. Quan điểm toàn diện đòi hỏi chúng ta phải đi từ tri thức về nhiều mặt, nhiều mối liên  hệ sự vật đến chổ khái quát để rút ra bản chất chi phối sự tồn tại và phát triển của sự vật hay hiện tượng đó . Quan điểm toàn diện và quan điểm lịch sử cụ thể với tư cách là nguyên tắc phương pháp luận để  nhận thức sự vật hoàn   toàn đối lập với quan điểm bảo thủ, trì trệ và bệnh giáo điều. Bảo thủ  trì trệ  thực chất là không thấy được mối liên hệ  bên trong sự  vật hiện tượng cũng như  giữa các sự  vật hiện   tượng với nhau ; không thấy được mối liên hệ  giữa lý luận và thực tiển . Biểu hiện của bệnh bảo thủ  trì trệ  là đề  cao kinh   nghiệm cảm tính , coi thường lý luận tri thức khoa học, chậm đổi mới, không chú ý phát huy vai trò nhân tố  chủ  quan để  tác   động tạo những bước nhảy vọt về chất trong các lỉnh vực xã hội và đời sống . Bảo thủ trì trệ  còn biểu hiện ở tư  tưởng cứng   nhắc, không thấy được sự vận động phát triển của sự vật hiện tượng và khi xem xét nhận thức sự vật không chú ý đến tính lịch   sử  cụ thể  . Tuyệt đối hoá một nhận thức nào đó về  sự  vật có được trong hoàn cảnh lịch sử  phát triển nhất định, ứng với giai 
  9. đoạn phát triển nhất định của nó và xem đó là nhận thức duy nhất đứng về toàn bộ sự vật trong quá trình phát triển tiếp theo của   nó, sẽ đưa chúng ta đến những sai lầm nghiêm trọng . Bệnh giáo điều là trạng thái sai lầm trong tư duy của chủ thể mang tính máy móc, rập khuôn, thiếu sáng tạo . Thực chất   bệnh giáo điều là tuyệt đối hoá tri thức lý luận, chi thức khoa học và coi đó là chân lý tuyệt đối , đồng thời vận dụng nó một   cách máy móc, không tính đến hoàn cảnh lịch sử cụ thể . Trong quá trình xây dựng đất nước trước đổi mới chúng ta đã nhận thức giáo điều mô hình xây dựng CNXH của  Liên Xô  bởi coi đó là kiểu mẩu duy nhất mà không tính đến điều kiện đặc thù của Việt Nam . Những căn bệnh trên thường gắn bó chặc chẽ nhau. Chúng là một trong những nguyên nhân đưa đất nước ta vào tình trạng  khủng hoản kinh tế xã hội trâm trọng trong những năm 80 của thế kỹ 20. Nguyên nhân của các căn bệnh trên không chỉ là do sự lạc hậu, yếu kém về tư duy lý luận, về trình độ nhận thức mà còn   là sản phẩm của một nền sản xuất nhỏ, lạc hậu , đồng thời do kéo dài cơ chế quan liêu bao cấp , không chú ý đúc kết thực tiển   làm phong phú cho lý luận, nhất là lý luận về con đường đi lên CNXH ở nước ta. Muốn ngăn ngừa, xoá bỏ  các bệnh trên, phải xoá bỏ  tình trạng yếu kém về  tư  duy lý luận, trước hết phải nắm vững   phương pháp lý luận biện chứng duy vật và thông qua đó không ngừng nâng cao trình độ lý luận năng lực vận dụng lý luận vào  thực tiển.  Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ 7 sau khi phân tích tình hình thế giới và những thuận lơi, khó khăn của đất nước  trong điều kiện cùng với những thành tựu và kinh nghiệm của hơn 4 năm đổi mới. Đảng ta đề  ra phương trâm chỉ  đạo là : tiếp   tục đổi mới toàn diện và đồng bộ  được công cuộc đổi mới đi vào chiều xâu với bước đi vững chắc , lấy đổi mới kinh tế  làm   trọng tâm, đồng thời thúc đẩy mạnh mẻ việc đổi mới các lỉnh vực khác… Để thực hiện mục tiêu là đưa đất nước vượt qua khó khăn thou thách ,ổn định và phát triển kinh tế xã hội, tăng cường ổn   định chính trị, nay lùi tiêu cực và bất công xã hội, đưa nước ta cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoản của những năm 90 của thế   kỷ 20 thì đây là một trong những phương châm chỉ  đạo có ý nghĩa về  lý luận và thực tiển mà Đảng ta đả  đề  ra thể  hiện quan   điểm toàn diện và lịch sử cụ thể . Để ổn định và phát triển đất nước trong tình hình lúc bay giờ là đất nước ta vẩn chưa ra khỏi khủng hoản kinh tế xã hội,   công cuộc đổi mới còn những hạn chế, thì đổi mới toàn diện đồng bộ và triệt để  nhưng phải có bước đi hình thức va cách làm   phù hợp là có ý nghĩa to lớn. Thực tiển cho thấy đổi mới là cuộc cách mang sâu săc trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trên từng lỉnh vực, nội   dung đổi mới củng bao gồm nhiều mặt: Từ đổi mới quan niệm đến đổi mới cơ chế, chính sách, tổ chức , cán bộ , phong cách và   lề lối làm việc .nếu chỉ đổi mới một lỉnh vực hoặc một khâu nào đó thì công cuộc đổi mới không thể đạt kết quả mong muốn .  
  10. Điều nầy phù hợp với nguyên lý về  mối quan hệ  phổ biến của phép biện chứng duy vật, đồng thời mổi bước đi lại phải xác   định đúng khâu then chốt để tập trung sức giải quyết để  làm cơ sở đổi mới các khâu và lỉnh vực khác.Điều nầy thể  hiện quan   điểm toàn diện nhưng có trọng tâm trọng điểm.Trong điều kiện đất nước ta lúc bấy giờ, Đảng ta lấy xác định đổi mới KT làm   trọng tâm,đồng thời thúc nay mạnh mẻ sự đổi mới các lỉnh vực khác là phù hợp với lý luận và thực tiển. Phải tập trung sức làm   tốt sự đổi mới KT, đáp ứng những đòi hỏi cấp bách của nhân dân về đời sống, việc làm và các nhà xã hội khác, xây dựng cơ sở   vật chất cho CNXH, coi đó là điều kiện quan trọng để tiến hành thuận lợi việc đổi mới trong các lỉnh vực khác. Thưc tiển hơn  10 năm đổi mới ở nước ta đã có chứng minh đúng đắn của những quan  Tóm lại, để xem xét ,đánh giá hoặc xây dựng nội dung, kế hoạch cần phải nhìn nhận một cách toàn diện, trên quan điểm   khách quan và thề giới quan khoa học. tức Muốn nhận thức được sự  vật ta phải chú ý lượng và chất của nó; muốn có sự  thay   đổi về chất phải có quá trình tích lũy về lượng; Khi lượng đã đủ cần lựa chọn và thực hiện bước nhảy và đồng thời phải chọn   đúng thời điểm thực hiện bước nhảy nhằm tạo động lực phát triển phù hợp với tất yếu của lịch sử.  Vận dụng thực tiễn đã   soạn Câu 3: Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển, từ đó rút ra các quan điểm toàn diện, quan điểm  lịch sử cụ thể , quan điểm phát triển và vận dụng các quan điểm đó để  phân tích phê phán các bệnh phiến diện , bảo   thủ trì trệ , giáo điều và để phân tích phương hướng đổi mới sau đây của Đảng ta . “đổi mới toàn diện đồng bộ có nguyên tắc và có bước đi vững chắc, đó là mệnh lệnh của cuộc sống là quá trình không thể  đảo ngược –(VK VII, trang 168) Nguyên lý về sự phát triển là một trong hai nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật. Phát triển là một phạm trù triết học dùng để chỉ những sự vận động có định hơứng từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức  tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện. Như vậy, phát triển là một trường hợp đặc biệt của sự vận động. Phép biện chứng duy vật khẳng định rằng thế  giới vật   chất luôn luôn vận động và phát triển đi lên, sự đổi mới không ngừng là khuynh hướng chung của mọi sự vật hiện tượng.
  11. Nguồn gốc của sự phát triển ấy nằm ngay trong bản thân sự  vật do việc giải quyết những mâu thuẫn  bên trong của sự  vật hiện tượng. Phát triển là quá trình tự thân của mọi sự vật và hiện tượng. Theo quan điểm duy vật biện chứng sự phát triển   được đặc trưng bởi mấy dấu hiệu sau: ­Mang tính khách quan vốn có. ­Mang tính phổ biến trên mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy. ­Là quá trình biến đổi không thuận nghịch, không quay trở lại điểm xuất phát. ­Phát triển là quá trình hoàn thiện về cấu trúc, đa dạng cề chức năng. ­Sự phát triển dường như lập lại  cái cũ nhưng trên cơ sở cao hơn . ­sự phát triển mang tính kế thừa những yếu tố tích cực của cái cũ , cải biến nó cho phù hợp với cái mới . ­Phát triển là tiến lên và có sự xuất hiện của cái mới . ­Trên cơ sở nguyên lý về  sự  phát triển theo quan điểm Mácxit, trong nhận thức và hoạt động thực tiển, đòi hỏi chủ  thể  phải có quan điểm phát triển. Quan điểm phát triển có mấy yêu cầu sau: ­về nhận thức : Để nhận thức được bản chất của sự vật hiện tượng đòi hỏi chủ thể phải xem xét nó trong trạng thái vận  động và dự đoán được các xu hướng biến đổi và chuyển hoá của chúng. ­trong thực tiển: cần thấy được tinh quanh co, phức tạp của quá trình phát triển mà tin tưởng vào cái mới tiến bộ và tạo   điều kiện cho nó chiến thắng cái cũ, cái lạc hậu. ­TRong tư tưởng: Quan điểm phát triển là cơ  sở  khoa học về  phương pháp luận giúp chúng ta cũng cố  niềm tin vào sự  thắng lợi của lý tưởng cuả CSCN, mặt dù CNXH hiện thực đang lâm  vào khủng hoảng và thoái trào. Giúp ta vửng tin vào thắng   lợi của công cuộc đổi mới toàn diện đất nước dù phải trải qua nhiều khó khăn thách thức. Quan điểm toàn diện, lịch sử cụ thể và quan điểm phát triển với tư cách là nguyên tắc phương pháp luận để nhận thức sự  vật hoàn toàn với quan điểm bảo thủ trì trệ, định kiến một chiều và bệnh giáo điều. Bảo thủ  trì trệ thực chất là không thấy được sự vận động và phát triển của sự vật hiện tưọng và hoạt động sáng tạo của   vai trò con người:ỷ lại , chờ đợi dựa dẩm. Tuyệt đối hoá một nhận thức nào đó về  sự  vật có được trong hoàn cảnh lịch sử  phát triển nhất định, ứng với giai đoạn  phát triển của nó và xem xét nó là nhận thức duy nhất đứng về toàn bộ sự vật trong quá trình phát triển tiếp theo của nó sẽ đưa   chúng ta đến sai lầm nghiêm trọng.
  12. Bệnh giáo điều là trạng thái sai lầm trong tư duy của chủ thể mang tính máy móc, rập khuôn , thiếu sáng tạo .thực chất   bệnh giáo điều là sự tuyệt đối hoá tri thưc khoa học và coi nó là chân lý tuyệt đối và vận dụng nó một cách máy móc, không tính  đến lịch sử cụ thể. Trước đây chúng ta đã nhận thức giáo điều mô hình CNXH của Liên Xô bởi coi đó là kiểu mẫu duy nhất mà không tính  điều kiện đặc thù của VN. Để khắc phục căn bệnh này theo tinh thần của phép biện chứng duy vật, chúng ta phải triệt để phân tích mọi vấn đề trong   tính lịch sử cụ thể của nó. Từ đó tìm ra những giải pháp phù hợp, tránh rập khuôn, máy móc, tránh tuyệt đối hoá các tri thức đã   có. Đường lối đổi mới ở nước ta trong khi tiếp tục lấy đổi mới kinh tế  làm trọng tâm, Đảng nay mạnh hơn  nữa nhiệm vụ  đổi mới hệ thống chính tri, dân chủ hoá sinh hoạt xã hội, đổi mới mọi mặt đời sống và hoạt động xã hội. Đảng ta xác định: “đổi mới toàn diện, đồng bộ, có nguyên tắcvà có bước đi vững chắc, đó là mệnh lệnh của cuộc sống, là   quá trình không thể đảo ngược”. Nhận định trên phản ánh quan điểm toàn diện và quan điểm phát triển của chủ nghĩa duy vật biện chứng. Trong công cuộc   đổi mới, vấn đề  có ý nghĩa quyết định là Đảng phải đổi mới cả  3 lĩnh vực:đổi mới tư  duy, đổi mới tổ  chức cán bộ, đổi mới  phong cách làm việc. Đặt đổi mới tư duy lên hàng đầu vì có đổi mới tư duy mới có đổi mới các mặt khác. Đổi mới toàn diện, đồng bộ  và triệt để  nhưng phải có bước đi, hình thức và cách làm phù hợp. Thực tiễn cho thấy đổi  mới là cuộc cách mạng sâu sắc trên tất cả các lĩnh vựccủa đời sống xã hội. Trên từng lĩnh vực, nội dung đổi mới bao gồm nhiều  mặt. Từ đổi mới quan niệm đến đổi mới cơ chế, chính sách, tổ  chức, cán bộ, phong cách và lề  lối làm việc. Nếu chỉ  đổi mới   một lĩnh vực hoặc một khâu nào đó thì công cuộc đổi mới không thể đạt kết quả mong muốn. Đồng thờiphải xác định đúng khâu  then chốt trong mỗi bước đi để tập trung hướng giải quyết, làm cơ sở đổi mới các khâu và lĩnh vực khác. Ơ đây thể hiện quan   điểm toàn diện nhưng có trọng điểm trọng tâm phù hợp với quan điểm duy vật biện chứng. Trong cuộc đổi mới Đảng ta thực hiện phương châm “lấy đổi mới kinh tế  làm trọng tâm, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ  việc đổi mới các lĩnh vực khác nhất làvề  dân chủ  hoá xã hội, tổ  chức và phương thức hoạt động của hệ  thống chính trị, các  chính sách giáo dục, văn hoá, xã hội”. Đổi mới ở nước ta không phải là từ bỏ mục tiêu CNXH, mà là làm cho CNXH đi tới thắng lợi đó là quan điểm nhất quán   trong đường lối đổi mới của nước ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng, theo mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân   chủ, văn minh”. Đổi mới không phải là xa rời chủ nghĩa Mác­ Lenin và tư  tưởng Hồ  Chí Minh mà là nhận thức cho đúng học thuyết, tư  tưởng của các ông, lấy đó làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng và của nhân dân. Đổi mới không phải  
  13. là phủ định quá khứ mà là khẳng định những gì đã hiểu đúng, làm đúng, loại bỏ những gì hiểu sai,làm sai, bổ sung những nhận   thức mới, cách làm mới đáp ứng những yêu cầu  của tình hình mới. Chúng ta biết rằng phát triển là một quá trình có tính quanh co, phức tạp. Xã hội loài người đã trải qua 4 hình thái kinh tế  xã hội: CSNT, CHNL, QCPK và TBCN, và đang trong thời đại quá độ  từ  xã hội TBCN sang xã hội XHCN. Đó là một tất yếu  khách quan. Sự hình thành và phát triển của xã hội XHCN là một quá trình lịch sử tự nhiên, tuân theo những qui luật khách quan.   Mặc dù CNXH hiện thực đang tạm thời lâm vào khủng hoảng và thoái trào nhưng xu thế phát triển của nó là tất yếu. Thắng lợi của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và 2 cuộc kháng chiến chống thực dân đế  quốc đã khẳng định con   đường duy nhất đúng mà dân tộc ta đã lựa chọn là độc lập dân tộc gắn liền vớĩCNH. Sau 10 năm (1976­1986) bên cạnh những thành tựu, Đảng ta có sai lầm. Đất nước ta lâm vào khủng hoảng kinh tế xã hội.  Đảng ta đã nhìn thẳng vào sự that, phân tích thực tiễn đất nước và xuất phát từ nguyện vọng của nhân dân, Đảng đã khởi xướng   và lãnh đạo sự nghiệp đổi mới theo định hướng XHCN. Những thành tựu quan trọng của sự nghiệp đổi mới đã đưa nước ta vượt qua được những thử thách hiểm nghèo, đưa đất  nước sang thời kì phát triển mới­ thời kì nay mạnh công nghiệp hoá, hiên đại hoá. Với tư cách là “ công cụ nhận thức vĩ đại và công cụ cải tạo thế giới”­chủ nghĩa Mác­ Lênin có sức sống và giá tri bean   vững,trong đó phép biện chứng duy vật trang bị cho Đảng ta quan điểm toàn diện, phát triển và lịch sử cụ thể trong sự lãnh đạo   sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước. Đối với VN, thực tiễnđã chứng minh quan điểm độc lập dân tộc gắn liền với CNXH   là một tất yếu khách quan và là sự lựa chọn duy nhất đúng để thực hiện lý tưởng “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng , dân  chủ, văn minh”. Vì vậy Đảng ta đã xác định: “đổi mới toàn diện, đồng bộ, có nguyên tắc và có bước đi vững chắc, đó là mệnh   lệnh của cuộc sống, là quá trình không thể đảo ngược”. Tóm lại, để xem xét ,đánh giá hoặc xây dựng nội dung, kế hoạch cần phải nhìn nhận một cách toàn diện, trên quan điểm   khách quan và thề giới quan khoa học. tức Muốn nhận thức được sự  vật ta phải chú ý lượng và chất của nó; muốn có sự  thay   đổi về chất phải có quá trình tích lũy về lượng; Khi lượng đã đủ cần lựa chọn và thực hiện bước nhảy và đồng thời phải chọn   đúng thời điểm thực hiện bước nhảy nhằm tạo động lực phát triển phù hợp với tất yếu của lịch sử.  Vận dụng thực tiễn đã   soạn Câu 4: 
  14. nguyên lý về  sự  phân tích của triết học Mácxít từ  đó rút ra quan điểm phát triển và vận dụng quan điểm đó để  phân tích, phê phán bệnh bảo thủ trì trệ, giáo điều và để phân tích nhận định sau đây của Đảng ta: “Chủ  nghĩa xã hội hiện đứng trước nhiều khó khăn thử  thách, lịch sử thế  giới đang trải qua những bước quanh   co, song loài người nhất định sẽ  tiến tới chủ  nghĩa xã hội và đó là qui luật tiến hoá của lịch sử”(Cương lĩnh, ĐH VII,  trang 8). Sự liên hệ và tác động qua lại làm cho các sự vật vận động & phát triển. Mối liên hệ khách quan giữa liên hệ phổ biến và  sự vận động, phát triển trong hình thức qui định mối liên hệ hữu cơ giữa nguyên lý về mối liên hệ phổ biến với nguyên lý về sự  phát triển. Theo quan điểm duy vật biện chứng: phát triển là một phạm trù triết học dùng để  khái quát hoá quá trình vận động   tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Quan điểm siêu hình xem phát triển chỉ là sự tăng lên hay giảm đi đơn thuần về lượng chứ không có sự biến đổi về chất ,  phát triển chính là theo đường thẳng hay đường tròn tuần hoàn khép kín , phát triển chính là sự  tiến lên liên tục không có quá   trình tiến hóa. Quan điểm duy vật biện chứng khẳng định rằng thế giới vật chất luôn luôn  vận động và sự phát triển đi lên ,sự vận động   không ngừng là khuynh hướng chung của mọi sự vật hiện tượng . Sự phát triển ấy được đặc trưng bởi những dấu hiệu sau đây: ­Sự phát triển mang tính khách  quan .             ­Sự phát triển mang tính phổ biến . ­Sự phát triển là quá trình biến đổi không thuận nghịch, không có sự quay trở lại điểm xuất phát . ­Sự phát triển là quá trình hoàn thiện về cấu trúc đa dạng về chức năng . ­Sự phát triển dường như lập lại cái củ nhưng trên cơ sở cao hơn . ­sự phát triển mang yếu tố kế thừa tích cực của cái cũ , cải tiến nó cho phù hợp với cái mới. ­mọi sự vật hiện tượng nếu như xem xét toàn bộ một quá trình vận động trải qua giai đoạn sinh thành ,phát triển và mất   đi , chính sự  mất đi của các sự  vật hiện tượng nầy là điều kiện ra đời cuả  các sự  vật hiện tượng khác. Không phải chỉ  có  khuynh hướng đi lên mới được coi là sự phát triển mà nó thường được diễn ra quanh co phức tạp, qua những khâu phức tạp, qua   những khâu trung gian mà có lúc bao hàm cả sự thụt lùi , đi xuống tạm thời . Trong quan điểm biện chứng về sự phát triển là kết   quả  của quá trình thai đổi về  lượng dẫn tới quá trình thay đổi về  chất, sự phát triển diễn ra theo đường xoáy tròn ốc, nghĩa là   trong quá trình phát triển dường như có sự quay lại điểm xuất phát nhưng trên một cơ sở mới cao hơn . Khi đề  cập đến nguồn gốc của sự phát triển, những người theo quan điểm duy tâm thường tìm nguồn gốc đó ở  các lực   lượng siêu tự nhiên , thần linh, thượng đế .
  15. Quan điểm duy vật biện chứng cho rằng nguồn gốc của sự phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật ,do mâu thuẩn của  sự vật qui định, là quá trình tự thân của mọi sự vật hiện tượng .Do vậy phát triển là một quá trình khách quan độc lập với ý thức  của con người . Nghiên cứu nguyên lý về  sự phát triển sẽ  cho ta phương pháp luận đúng đắn đó là quan điểm phát triển ,có nghĩa là khi   xem xét các sự  vật hiện tượng phải đặt nó trong sự  vận động , trong sự  phát triển , phải phát hiện ra các xu hướng biến đổi  chuyển hoá của chúng . Trong thực tiễn cần thấy được tính quanh co phức tạp của quá trình phát triển mà tin tưởng vào cái mới tiến bộ  và tạo   điều kiện cho nó chiến thắng cái cũ , lạc hậu . trong tư tưởng :quan điểm phát triển là cơ sở phương pháp khoa học để chúng ta  củng cố niềm tin vào sự thắng lợi của CSCN , mặc dù CNXH thực hiện đang lâm vào khủng hoảng thoái trào , vững long tin vào   sự thắng lợi của công cuộc  đổi mới toàn diện đất nước mặc dù hiện tại còn nhiều khó khăn thách thức phức tạp . Quan điểm phát triển với tư cách là nguyên tắc phương pháp luận để nhận thức phê phán bênh bảo thủ trì trệ , bệnh giáo   điều . Về bênh bảo thủ trì trệ: ­Nguyên nhân của bệnh là do không nhận thức được quan điểm phát triển , đặc các sự  vật hiện tượng trong trạng thái   ngưng động , không thấy được xu hướng biến đổi chuyển hóa của chúng, chậm nắm bắt cái mới, nhận thức và hành động theo   cái cũ nên sinh ra bảo thủ trì trệ. ­một số biểu hiện của căn bệnh : trước thời kỳ đổi mới chúng ta duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu  bao cấp nên kìm hảm sự phát triển kinh tế xã hội, làm cho dân nghèo nàng, đất nước lạc hậu, chậm đổi mới các chính sách tiền  lương đãi ngộ … nên làm hạn chế việc phát huy các nguồn lực, khai thác tiềm năng xây dựng đất nước . hướng khắc phục: can phải tiếp tục đổi mới tư duy, lý luận , đổi mới trong nhận thức và hành động, sẵn sàn tiếp nhận kẽ  mới , tiến bộ  phù hợp  ở  từng thời kỳ. Đổi mới tổ  chức phương thức hoạt động của các nhân tố  bên trong hệ  thống chính trị   nhằm không ngừng nâng cao quyền làm chủ và phát huy tính sáng tạo của nhân dân trên các lỉnh vực của đời sống xã hội . Về bệnh giáo điều : ­nguyên nhân của bệnh có nguồn gốc từ sự yếu kém về tư duy lý luận , máy móc , rập khuôn, cứng nhắc dẫn đến hạn chế  khả  năng áp dụng tri thức mới một cách linh hoạt, sáng tạo vào cuộc sống. Tất cả  củng là do trong nhận thức và hoạt động   không quán triệt nay đủ quan điểm phát triển , phát triển dường như lập lại cái củ nhưng trên cơ  sở cao hơn, phát huy kế thừa   yếu tố của cái cũ nhưng phải biến nó cho phù hợp với cái mới. Ngoài ra bệnh nay còn do tuyệt đối hoá tri thức lý luận, coi thực   tiễn kinh nghiệm lối suy nghĩ sùng bái kiến thức sách vở , coi đó là những công thức hoàn chỉnh nay đủ , bất biến , không chú ý   đến những tài liệu mới do thực tiễn và khoa học mang lại .
  16. ­Biểu hiện của căn bệnh: Trước đây chúng ta đã nhận thức giáo điều mô hình chủ nghĩa xã hội của liên xô coi đó là kiểu   mẩu duy nhất mà không tính đến điều kiện đặc thù của VN . Đến khi phát hiện ra sai lầm, chúng ta đã chậm khắc phục nên đã   tác động tiêu cực đến sự phát triển của đất nước . ­Hướng khắc phục: Phải nắm vững phương pháp luận biên chứng vận dụng đúng đắn những tri thức khoa học chủ nghĩa  Mác­Lênin và tư tưởng HCM . Thường xuyên tổng kết thực tiễn để bổ sung đường lối phát triển lý luận. Trong trường hợp hoạt  động thực tiễn cần tạo điều kiện cho những cái mới tiến bộ được nhân rộng ra đồng thời đấu tranh thu hẹp dần dẫn đến xoá bỏ  những hiện tượng lỗi thời đang còn là phổ biến .              ­Do quán triệt được tư  duy biện chứng của chủ  nghĩa Mác_Lê nin nên Đảng ta khẳng định :CNXH hiện đứng trước   những khó khăn thách thức ,lịch sử thế giới đang trải qua những khúc quanh co, xong loài người nhất định sẽ tiến tới CNXH đó   là quy luật tiến hoá của lịch sử. ­chế độ XHCN ở liên xô và các nước đông âu sụp đổ khiến chủ nghĩa xã hội tạm thời lâm vào thoái trào . Phân tích nguyên   nhân ta thấy rằng các nước nầy đã mắt phải những sai lầm chủ quan nghiêm trọng do yếu kém về tư duy lý luận, duy trì quá lâu  cơ  chế  tập trung quan liêu bao cấp , vận dụng sai qui luật khách quan cùng với sự  phá hoại của các thế  lực thù địch cho nên  đảng cộng sản mất vai trò lảnh đạo. Từ đó cho thấy rằng CNXH đang còn sức sống và là ước mơ nguyện vọng của nhân loại vì   bản chất tốt đẹp cao cả của nó . thế kỷ 21 trở về sau có nhiều biến đổi to lớn và sâu sắc , khoa học công nghệ sẽ có những bước nhảy vọt chưa từng thấy,  KT tri thức sẽ chiếm vị trí ngày càng lớn trong quá trình phát triển. Toàn cầu hoá từ  một xu thế  khách quan, chứa đựng nhiều  mâu thuẩn vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực . các mâu thuẩn cơ bản trên thế giới biểu hiện với nhiều hình thái mức độ  khác nhau nhưng vẫn tồn tại và phát triển . CNTB ngày nay còn tiếp tục tự điều chỉnh, nắm và sử dụng các thành tựu khoa học  công nghệ, xong không thể  khắc phục nổi những mâu thuẩn vốn có của nó. Các quốc gia độc lập ngày càng tăng cường cuộc   đấu tranh để lựa chọn và quyết định con đường phát triển của mình. Ở một số nước tư bản hiên nay, Đảng cộng sản đang được tín nhiệm trở  lại và ngày càng nắm giử  vai trò . CNXH thế  giới tạm thời lâm vào thoái trào nhưng vẫn có điều kiện và khả năng phục hồi phát triển .tinh chất của thời đại vẫn không thai  đổi. Lịch sử thế giới đã, đang và sẽ còn trải qua những bước quanh co , song loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới CNXH .   Đó là qui luật tiến hoá của lịch sử . Câu 5
  17. Phân tích nội dung quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng thành những thay đổi về  chất và ngược lại.  Những sai lầm có thể  nếu không nhận thức và vận dụng đúng quy luật này trong sự  nghiệp đổi mới  ở  nước ta hiện   nay.             Sự ra đời của phép biện chứng đánh dấu một quá trình phát triển quan trọng trong quan niệm về chất về lượng và quy   luật về mối quan hệ qua lại giữa sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất nói chung .           Chất kà một phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu   cơ các thuộc tính làm cho nó mà không phải là cái khác.            Khái niệm chất trong triết học không phải lúc nào cũng đồng nhất với khái niệm chât được sử  dụng rộng rãi trong đời   thường nhất là khi nói về các vấn đề trong xã hội.Mặc khác cũng không nên đồng nhất khái niêmchất với khái niệm thuộc tính. Mỗi sự  vật hiện tượng có nhiều thuộc tính nhưng chỉ  có thuộc tính cơ  bản mới quy định chất của sự  vật vì chỉ  khi nào   thuộc tinh cơ bản thay đổi thì chất của sự vật mới thay đổi. Tuy nhiên viêc phân biệt thuộc tính cơ bản và không cơ bản,chất và thuộc tính cũng chỉ là tương đối.Nó còn phụ thuộc vào   những mối quan hệ cụ thể của nó với những cái khác và mỗi thuộc tính có thể coi là một chất trong một quan hệ khác, chất biểu   hiện tính tương đối  ổn định và là cái vốn có không tách rời sự  vật.Không thể  có chất tồn tại “thuần tuý”.Bên ngoài hoặc phụ  thuộc vào cảm giác chủ quan như các nhà duy tâm chủ quan quan niệm. Lượng là một phạm trù triết học để chỉ định tính vốn có của sự vật biểu thị số lượng ,quy mô và trình tự ,nhiệp điệu của  sự vận động và phát triển của sự vật cũng như của các thuộc tính của nó. Lượng có thể được biểu hiện thành con số,đại lượng hoặc mức độ giống như chất lượng là cái khách quan vốn có của sự  vật.Sự phân biệt giữa chất và lượng cũng là tương đối,nghĩa là có cái ở  trong quan hệ này là chất ,nhưng ở trong quan hệ khác  lại là lượng và ngược lại,không thể tuyệt đối hoá ranh gới giữa chất và lượng. Mối   quan   hệ   biện   chứng   giữa   chất   và   lượng   .Sự   vật   nào   cũng   thống   nhất   giữa   hai   mặt   chất   và   lượng   ,chất   nào   lượng,lượng nào chất đó,chất và long thống nhất với nhau trong một độ. Độ  là một phạm trù triết học dùng để  chỉ  sự  thống nhất giữa lượng và chất ,nó là khoảng giới hạn mà trong đó,sự  thay   đổi về lượng chưa làm thay đổi cơ bản về chất của sự vật. Trong phạm vi một đọ nhất định hai mặt chất và lượng tác động lẫn nhau làm cho sự vật hiện tượng vận động và biến   đổi sự vận động và biến đổi của sự vật bao giờ cũng bắt đầu từ sự thay đổi về lượng,so với lượng thì chất thay đổi trước .Quá  trình này diễn ra một cách từ từ theo cach thức tăng dần hoặc giảm dần.Sự thay đổi về  lượng không tức khắc dẫn đến sự  thay   đổi về  chất mặc dù những thay đổi về  lượng đều có ảnh hưởng đến trạng thái của sự  vật .Khi lượng thay đổi đến một giới  hạn nhất định thì dẫn đến sự thay đổi về chất.Sự thay đổi về chất được gọi là bước nhảy.
  18. Bước nhảy là một phạm trù triết học dùng để chỉ giai đoạn chuyển hoá về chất của sự vật do những  thay đổi về  lượng   trước đó gây ra . Điểm nut là thời điểm mà ở đó xảy ra bước nhảy về chất . Trong sự vật mới, lượng mới lại bắt đầu biến đổi đến điểm nut mới lại xảy ra bước nhảy mới, cứ như thế sự vận động   của các sự vật hiện tượng trong thế giới diễn ra lúc thì biến đổi tuần tự về lượng, lúc thì nhảy vọt về chất tạo ra một đường   nút vô tận làm cho sự vật mới luôn luôn xuất hiện thay thế sự vật cũ . Chiều ngược lại của qui luật lượng và chất thực chất nó là một vòng của phát triển nối tiếp nhau của quá trình vận động   của sự vật. Khi chất mới ra đời nó lại tạo ra một lượng mới phù hợp với nó để  có sự thống nhất mới giữa chất và lượng . Sự   qui định nầy có thể được biểu hiện ở qui mô mức độ và ở nhịp điệu phát triển mới của chúng. Các hình thức của bước nhảy­ khâu trung gian. Nếu xét với góc độ qui mô: ­bước nhảy toàn bộ : là loại bước nhảy làm thay đổi về chất tất cả các mặt , các bộ phận , các yếu tố cấu thành sự vật . ­Bước nhảy cục bộ: là loại buớc nhảy làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố , một số bộ phận của sự vật đó . nếu xét về nhịp điệu: ­Bước nhảy dần dần: là bước nhảy diễn ra trong một thời gian khá dài bằng cách tích luỹ dần dần về chất mới , mới loại   bỏ dần những yếu tố của chất cũ làm cho sự vật biến hoá tương đối chậm rải . khâu trung gian (các bước quá độ): là trạng thái của quá trinh đấu tranh giải quyết mâu thuẩn, là trạng thái chuyển tiếp   đặc biệt của cái cũ sang cái mới, nó là sự kết hợp biện chứng giữa những biến đổi tiến hoá (sự tiếp tục của cái cũ trong cái mới)  với những buớc nhảy vọt cách mạng. Ở khâu trung gian cái mới chưa được hình thành một cách hoàn chỉnh , cái cũ chưa mất đi. Nghiên cứu qui luật lượng chất cho ta ý nghĩa phương pháp luận : Phải nhận thức mối quan hệ biện ch ứng gi ữa chất và  lượng, không được tuyệt đối hoá một mặt nếu tuyệt đối hoá một trong hai mặt sẽ rơi vào hai khuynh hướng sai lầm: ­nôn nóng tả khuynh, chủ quan nóng vội duy ý chí cho rằng sự phát triển gồm toàn những buớc nhảy liên tục, phủ nhận sự  can thiết phải tạo ra và tích luỹ dần về lượng , muốn thực hiện bước nhảy làm thay đổi chất ngây . ­Bảo thủ hữu khuynh chờ đợi không dám thực hiện bước nhảy về chất khi đã có sự  tích luỹ  đầy đủ  về  lượng hoặc kéo  dài sự tích luỹ , chỉ nhấn mạnh đến sự biến đổi dần về lượng. Điều nầy sẽ kim hảm sự phát triển của sự vật hiên tượng. Cần phải có thái độ khách quan, khoa học, quyết tâm và bản lỉnh thực hiện bước nhảy khi có điều kiện . Viêc nắm vững qui luật lượng chất , ý nghĩa phương pháp luận của nó có vai trò to lớn trong việc xem xét giải quyết   những vấn đề do công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay ở nước ta đặt ra . Việc thực hiện thành công quá  trình đổi mới trên từng lỉnh vực đời sống xã hội sẽ  tạo ra bước nhảy về  chất  ở đó và tạo điều kiện thực hiên thành công quá  
  19. trình đổi mới toàn diện tất cả các mặt của đời sống xã hội nhằm tạo ra bước nhảy về chất của toàn xã hội nói chung. Bất kỳ  một sự nôn nóng , chủ quan , ảo tưởng nào đó đều có thể gay ra tổn thất cho cách mạng , cản trở sự đổi mới của đất nước. Thời kỳ  trước đổi mới , Đảng ta đã vận dụng không đúng những qui luật lượng­ chất nên đã mắc phải một số  sai lầm   thiếu sót : ­Như trên đã trình bày , biểu hiện của khuynh hướng tả khuynh  ở trổ không chú ý quá trình lượng đổi , lượng của phát   triển đến vượt độ đã tạo ra bước nhảy về chất . Văn kiện đại hội VI đánh giá tình hình “do chưa nhận thức đầy đủ rằng thời kỳ  quá độ lên CNXH là một quá trình lịch sử tưong đối dài ,phải trải qua nhiều chặng đường ,và do tư tưởng chỉ đạo chủ quan nóng   vội ,muốn bỏ qua nhưng bước đi cần thiết .Đại hội lần thứ IV chưa xác định mục tiêu của chặng đường đầu tiên .Trong 5 năm  1976­1980 .Trên thực tế chúng ta đã chủ trương nay mạnh công nhgiệp hoá trong khi chưa có đủ các tiền đề cần thiết .Mặt khác  chậm đổi mới cơ chế quản lý kinh té đã đổi thay”.Trong cải cách các thành phần kinh tế đã có những biểu hiện nóng vội muốn  xoá bỏ  ngay các thành phần kinh tế  phi XHCN.Cách làm thường theo kiểu chiến dịch,gò ép, chạy theo số  lượng coi nhẹ  chất   lượng hiệu quả. ­Khuynh hướng sai lầm thứ hai là bảo thủ hữu khuynh, chỉ chú ý quá trình tích luỹ về lượng mà không chú ý để phát huy  vai trò năng động để thực hiện những bước nhảy về chất khi đã có đủ những điều kiện tích luỹ về lượng cho phép. ­Thời kỳ  chiến tranh ,chúng ta duy trì quá lâu cơ  chế  quản lý kinh tế  tập trung quan liêu bao cấp nên kiềm hãm sự  phát  triển xã hội .Làm cho nhân dân nghèo nàn đât nước lạc hâụ .Cơ chế mới chưa được thiết lập đồng bộ,một số  thể chế  quản lý   mới còn chấp vá ,không ăn khớp .Việc chậm đổi mới cơ chế và bộ máy quản lý ,vì điều hành không nhạy bén là những nguyên   nhân quan trọng dẫn đến hành động không thống nhất từ trên xuống dưới. Đại hội VI đã nhận định:”rõ ràng là chúng ta thiếu  hiểu biết và ít kinh nghiệm quản lý,lại chưa chú trọng tổng kết kinh nghiệm.Hiện nay cần phải khắc phục cả hai khuynh hướng   :bảo thủ ,trì trệ không muốn đổi mới và nóng vội ,giản đơn muốn giải quyết xong mọi vấn đề trong thời gian ngắn”. ­Trong sự  nghiệp đổi mới  ở  nước ta hiện nay ,việc vận dụng quy luật lượng chất là hết sức cần thiết.Viêc thực hiện   thành công quá trình đổi mới trên từng lĩnh vực đời sống xã hội sẽ tạo ra bước nhảy về chất từ đó sẽ tạo điều kiện đổi mới toàn  diện.Xuất phát từ tình hình hiện nay và yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới, đường lối kinh tế của Đảng ta được xác   định là:”đẩy mạnh công nghiệp hoá ,hiện đại hoá ,xây dựng nền kinh tế  độc lập tự chủ,đưa nước ta trở  thành một nước công   nghiệp,ưu tiên phát triển lưc lượng phát triển sản xuất .Đồng thời xây dựng quan hệ  sản xuất phù hợp theo định hướng   XHCN,phát huy cao độ nội lực ,đồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài­tăng trương kinh tế đi liền với phát triển văn hoá từng   bước cải tiến vật chất và tiếp nhận tinh thần của nhân dân. Thực hiện tiến bộ  và công bằng xã hội, bảo vệ  và cải thiện môi  trường, kết hợp phát triển kinh tế xã hội với tăng cường quốc phòng an ninh”(Đại hội IV).
  20. Việc nắm vững nội dung của quy luật lượng chất có vai trò to lớn trong việc xem xét và giải quyết nhưng vấn đề do công  cuộc đổi mới theo định hưỡng XHCN hiện nay  ở  nước ta đặt ra.Xem xét tiến hoá và CM trong mối quan hệ  lượng chất của   chúng  là một trong những nguyên tắc và phương pháp luận trong việc xây dựng chiến lượcvà sách lược CM. Bất kỳ  sự  nôn  nóng ,chủ quan,ảo tưởng,hay trì trệ đều có thể gay tổn thất cho CM và cản trỏ sự nghiệp đổi mới của đất nước. Câu 6:  Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của triết học Maclê, từ  đó rút ra quan điểm thực tiễn và vận  dụng quan điểm đó để phân tích phê phán bệnh kinh nghiệm, bệnh giáp điệu và để phân tích phương pháp đổi mới của   Đảng ta sau đây: Theo quan điểm triết học Maclê thực tiễn là những hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử  xã hội của con   người nhằm cải tạo tự nhiên & xã hội. Hoạt động thực tiễn là hoạt động bản chất của con người, được biểu hiện dưới nhiều hình thức. Hình thức đầu tiên của hoạt  động thực tiễn tạo cơ sở của tất cả các hình thức khác của hoạt động sống của con người là hoạt động sản xuất vật chất, hoạt   động cải tạo xã hội, hay hoạt động thực nghiệm khoa học cũng là dạng cơ  bản, dạng hoạt động đặc biệt của hoạt động thực   tiễn. Trong hững hình thức đó hoạt động sản xuất là hoạt động cơ bản nhất vì nó quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội   loài người trong mọi thời kỳ lịch sử. Hơn nửa các hình thức hoạt động khác suy cho cùng cũng là từ hoạt động đó mà ra & nhằm  phục vụ cho hoạt động đó. Hoạt động thực tiễn gồm có 2 đặc trưng: một là hoạt động thực tiễn là hoạt động vật chất của con người nhằm cải tạo  tự nhiên và xã hội. Diều đó có ý nghĩa là trong hoạt động thực tiễn, con người sữ dụng những đối tượng vật chất, những dụng   cụ lao động để tác động trực tiếp, làm thay đổi bản thân sự vật, trực tiếp cải tạo thề giới. Trong hiện thực nhằm tạo ra vật chất   phục vụ cho nhu cầu của con ngướì và xã hội. Hai là hoạt động thực tiễn mang tính lịch sử  xã hội có nghĩa là hoạt động thực   tiễn không pphải là những hoạt động của từng con người riêng lẻ, mà là dạng hoạt động cơ bản của xã hội loài người. Xét từ  nội dung cũng như phương thức thực hiện, hoạt động thực tiễn mang tính xã hội. Hoạt động thực tiễn là một quá trình lịch sử,  trải qua quá trình vận động và phát triển, trải qua các giai đoạn lịch sử của nó. Có thể nói thực tiễn là sản phẩm lịch sử, những   mối quan hệ đa dạng và vô tận giữa con người với giới tự nhiên & con người với con người. Con người vừa thích nghi với môi  
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2