0
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----  -----
BÙI THỊ MINH CHÂU
TÍNH TRIẾT LÝ TRONG THƠ
NGUYỄN DUY
LUẬN VĂN THẠC SỸ VĂN HỌC
HÀ NỘI - 2013
1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----  -----
BÙI THỊ MINH CHÂU
TÍNH TRIẾT LÝ TRONG THƠ
NGUYỄN DUY
CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 602234
LUẬN VĂN THẠC SỸ VĂN HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS LÊ VĂN LÂN
HÀ NỘI - 2013
3
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................... 2
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu..................................................................... 8
4. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 8
5. Cấu trúc của luận văn .................................................................................... 9
NỘI DUNG ..................................................................................................... 10
Chương 1: HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO VÀ CẢM HỨNG CHÍNH
TRONG THƠ NGUYỄN DUY .................................................................... 10
1.1.Các chặng đường sáng tạo thơ Nguyễn Duy ............................................. 10
1.1.1. Giai đoạn trước 1975 ............................................................................. 11
1.1.2.Giai đoạn sau 1975 ................................................................................. 15
1. 2. Những cảm hứng chính trong thơ Nguyễn Duy ...................................... 19
1.2.1. Cảm hứng sử thi .................................................................................... 20
1.2.2. Cảm hứng thế sự.................................................................................... 25
1.2.3. Cảm hứng đời tư .................................................................................... 30
Chương 2: CÁC DẠNG TRIẾT LÝ TRONG THƠ NGUYỄN DUY ...... 36
2.1. Giới thuyết khái niệm ............................................................................... 36
2.1.1. Tính triết lý trong thơ ............................................................................ 38
2.1.2. Tính triết lý trong thơ Nguyễn Duy ...................................................... 42
2.2. Các dạng triết lý trong thơ Nguyễn Duy .................................................. 48
2.2.1. Triết lý về truyền thống ......................................................................... 48
2.2.2. Suy nghiệm về chiến tranh .................................................................... 55
2.2.3.Triết lý về hạnh phúc, sự khổ đau, sự hữu hạn và vô hạn ...................... 62
2.2.4. Triết lý về sự hiện hữu, hư vô của kiếp nhân sinh ................................ 70
Chương 3: GIỌNG ĐIỆU TRIẾT LÝ TRONG THƠ NGUYỄN DUY .. 81
3.1.Giới thuyết khái niệm ................................................................................ 81
4
3.2. Các sắc thái giọng điệu triết lý trong thơ Nguyễn Duy ........................... 82
3.2.1. Giọng điệu chiêm nghiệm suy tư .......................................................... 82
3.2.2. Giọng trào lộng ...................................................................................... 90
3.2.3. Giọng điệu trữ tình dân gian ................................................................. 97
3.3. Cấu trúc giọng điệu triết lý ..................................................................... 100
3.3.1. Ngôn ngữ: ............................................................................................ 100
3.3.2.Nhịp thơ ................................................................................................ 104
3.3.3. Thể thơ: ............................................................................................... 108
KẾT LUẬN .................................................................................................. 115
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 118
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Nền thi ca hiện đại Việt Nam có rất nhiều nhà thơ trưởng thành từ
cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước như: Phạm Tiến Duật, Bằng Việt, Lâm
Thị Mỹ Dạ, Hoàng Nhuận Cầm…Trong đó có một nhà thơ luôn biết cách
mang đến cho thơ mình sự đa dạng và độc đáo đó chính là Nguyễn Duy.
Nguyễn Duy đã đánh thức được tâm hồn mình để rồi thăng hoa cảm xúc, tâm
trạng và trí tuệ, sản sinh ra những gì tinh túy nhất, đặc sắc nhất nhất về thế
giới xung quanh mình bằng những tác phẩm thơ.
1.2. Nguyễn Duy là một nhà thơ có bề dày sáng tác với nhiều thành
tựu. Năm 1973, ông đoạt giải nhất cuộc thi thơ tuần báo Văn nghệ với chùm
thơ: Hơi ấm ổ rơm, Bầu trời vuông, Tre Việt Nam (trong tập Cát trắng). Năm
1985, ông được tặng giải thưởng loại A về thơ của hội nhà văn Việt Nam.
Năm 2007, Nguyễn Duy được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ
thuật. Trong hơn 20 năm sáng tác, Nguyễn Duy đã cho ra đời một khối lượng
tác phẩm không nhỏ với 16 đầu sách đã xuất bản. Trong đó chỉ có ba tập văn
xuôi, còn lại là thơ. Thơ Nguyễn Duy đặc sắc ở nhiều phương diện. Hơn thế,
ông đã tạo đựơc dấu ấn riêng, giọng điệu riêng, phong cách riêng trong nền
thơ Việt Nam hiện đại.
1.3. Thơ Nguyễn Duy có khi mộc mạc, chân phương, giản dị, dễ hiểu
vì những gì nó hướng tới không quá trừu tượng. Có khi lại có vẻ đẹp cổ điển,
từng câu chữ được trau chuốt, tinh lọc, hình ảnh mượt mà nhưng không gò bó,
rườm rà, cảm xúc nồng nàn mà lại tiết chế. Có rất nhiều bài có cái ngang tàng
nhưng vẫn trầm tĩnh và giàu chiêm nghiệm vì thế mà thơ của Nguyễn Duy
thẩm thấu vào người đọc rất nhanh và đôi lúc nó khiến người ta phải giật