Mai ThÞ Thanh Thuû
Kho¸ luËn tèt nghiÖp 2003
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG
**********
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH MỸ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
CHO VIỆC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN : TH.S. ĐẶNG THỊ NHÀN
SINH VIÊN THỰC HIỆN : MAI THỊ THANH THUỶ
LỚP : ANH 5 - K38B
HÀ NỘI - 2003
Mai ThÞ Thanh Thuû
Kho¸ luËn tèt nghiÖp 2003
2
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU...........................................................................................................1
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH ..............................7
I. KHÁI NIỆM THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH.........................................................................7
1. Khái niệm .................................................................................................. 7
2. Chức năng thị trường tài chính................................................................ 8
2.1. Huy động và dẫn vốn từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn ...................... 8
2.2. Xác định giá cả của các tài sản tài chính............................................. 10
2.3. Tạo tính thanh khoản cho tài sản tài chính.......................................... 10
2.4. Giảm thiểu chi phí cho các chủ thể tham gia trên thị trường ............... 10
2.5. Khuyến khích cạnh tranh và phát triển hiệu quả kinh doanh ............... 10
2.6. Ổn định và điều hoà lưu thông tiền tệ.................................................. 12
II. CÁC THÀNH VIÊN THỊ TRƯỜNG ..............................................................................12
1. Các trung gian tài chính ......................................................................... 12
2. Những người sử dụng cuối cùng trong hệ thống tài chính ................... 14
3. Các nhà môi giới ..................................................................................... 14
III. PHÂN LOẠI THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH ....................................................................16
1. Căn cứ vào thời hạn luân chuyển của vốn............................................. 16
2. Căn cứ vào tính chất của việc phát hành các công cụ tài chính ........... 16
3. Căn cứ theo cách thức tổ chức thị trường ............................................. 17
4. Căn cứ vào phương thức huy động vốn của tổ chức phát hành........... 18
IV. CƠ CẤU THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH ..........................................................................19
1. Thị trường tiền tệ.................................................................................... 19
2. Thị trường vốn........................................................................................ 23
3. Thị trường ngoại hối............................................................................... 27
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH MỸ31
I. NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ LIÊN QUAN TỚI HOẠT ĐỘNG THỊ TRƯỜNG TÀI
CHÍNH MỸ........................................................................................................................31
1. Đối với thị trường tiền tệ ........................................................................ 31
2. Đối với thị trường vốn ............................................................................ 33
II. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH MỸ..................................35
1. Thực trạng hoạt động thị trường ngoại hối Mỹ .................................... 35
1.1. Đặc điểm thị trường ngoại hối Mỹ....................................................... 36
1.2. Các nghiệp vụ trên thị trường ngoại hối Mỹ........................................ 42
Mai ThÞ Thanh Thuû
Kho¸ luËn tèt nghiÖp 2003
3
2. Thực trạng hoạt động thị trường tiền tệ Mỹ ......................................... 44
2.1. Đặc điểm thị trường tiền tệ Mỹ............................................................ 44
2.2. Quy mô thị trường tiền tệ Mỹ............................................................... 46
3. Thực trạng hoạt động thị trường chứng khoán Mỹ.............................. 49
3.1. Đặc điểm thị trường chứng khoán Mỹ ................................................. 49
3.2. Hàng hoá trên thị trường chứng khoán Mỹ.......................................... 58
CHƯƠNG III: BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆC PHÁT TRIỂN THỊ
TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM................................................ 64
I. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM .......................64
1. Thị trường tiền tệ.................................................................................... 64
2. Thị trường chứng khoán ........................................................................ 74
2.1. Tình hình hoạt động thị trường chứng khoán Việt Nam....................... 74
2.2. Đánh giá chung về hoạt động thị trường chứng khoán Việt Nam......... 81
3. Đánh giá chung về thị trường tài chính Việt Nam ................................ 84
3.1. Những mặt được của việc phát triển thị trường tài chính..................... 84
3.2. Những bất cập, yếu kém của thị trường tài chính Việt Nam................. 85
II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH
VIỆT NAM NHÌN TỪ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH MỸ....................................................86
1. Định hướng cho việc phát triển thị trường tài chính Việt Nam đến
năm 2020........................................................................................................ 86
2. Bài học kinh nghiệm cho việc phát triển thị trường tài chính Việt
Nam nhìn từ thị trường tài chính Mỹ........................................................... 90
2.1. Kinh nghiệm phát triển kinh tế - xã hội làm tiền đề cho việc phát
triển thị trường tài chính ................................................................................. 90
2.2. Hoàn thiện môi trường pháp luật cho hoạt động thị trường tài
chính Việt Nam................................................................................................ 91
2.3. Kinh nghiệm Chính phủ kiểm soát thị trường thông qua các công
cụ thị trường.................................................................................................... 92
2.4. Kinh nghiệm hoàn thiện nghiệp vụ thị trường mở................................ 95
2.5. Kinh nghiệm hợp nhất, sáp nhập các ngân hàng ................................. 96
2.6. Kinh nghiệm đa dạng hóa các công cụ thị trường tài chính................. 98
2.7. Công khai hóa các thông tin trên thị trường tài chính. ...................... 101
2.8. Kinh nghiệm phát triển công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin... 101
KẾT LUẬN .......................................................................................................... 103
DANH SÁCH BẢNG BIỂU
TÀI LIỆU THAM KHẢO105
Mai ThÞ Thanh Thuû
Kho¸ luËn tèt nghiÖp 2003
4
LỜI MỞ ĐẦU
Trong tiến trình đổi mới, cùng với việc tự do hoá giá cả và ngày càng hoàn
thiện thị trường hàng hoá - dịch vụ, nước ta cũng đã từng bước hình thành và
phát triển các thị trường nhân tố sản xuất như thị trường lao động, thị trường
đất đai và bất động sản, thị trường tài chính, thị trường công nghệ. Đây là
những tiền đề hết sức quan trọng tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các
thành phần kinh tế phát huy mọi tiềm năng, đóng góp ngày càng lớn hơn cho
sự nghiệp phát triển đất nước.
Trong các thị trường nhân tố sản xuất, thị trường tài chính giữ một vai trò
đặc biệt. Thị trường tài chính có ý nghĩa quyết định đến việc điều tiết tiết kiệm
và phân bổ các nguồn vốn một cách hiệu quả. Thị trường tài chính phát triển và
lành mạnh là một nhân tố cần thiết đảm bảo khả năng cạnh tranh của nền kinh
tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nền kinh tế càng phát triển thì càng cần có
một thị trường tài chính hoàn chỉnh, hiện đại và an toàn.
Mỹ là một trong những nước có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới và
sớm đi tiên phong trong nhiều lĩnh vực, đặt biệt là lĩnh vực tài chính tiền tệ.
Hoạt động trên thị trường tài chính Mỹ luôn diễn ra sôi động và được thể hiện
qua những phương tiện truyền tin tối tân hiện đại nhất. Không chỉ có các nhà
kinh doanh, nhà đầu tư, những người làm ăn lớn mà gần như tất cả người dân
Mỹ đều quan tâm tới những thông tin trên thị trường tài chính và tiếp cận với
các vấn đề về lãi suất, trái tức, cổ tức, giá cả cổ phiếu, tỷ giá hối đoái, hàng
ngày, hàng giờ.
Hòa cùng với sự phát triển của thế giới, Việt Nam cũng đang tập trung
tiến hành đổi mới, thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, trong đó
việc nghiên cứu để phát triển thị trường tài chính là một nhiệm vụ quan trọng.
Một nền kinh tế muốn phát triển thì các dòng vốn phải được lưu thông đều đặn
và liên tục. Chúng ta đã và đang còn bị tụt hậu rất nhiều so với trình độ phát
triển của thế giới, nhưng chúng ta lại có thể học hỏi kinh nghiệm của các nước
Mai ThÞ Thanh Thuû
Kho¸ luËn tèt nghiÖp 2003
5
đi trước. Mặc dù có nhiều khác biệt về điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội giữa
Việt Nam và Mỹ nhưng chính những thành công trên thị trường tài chính Mỹ
và lịch sử phát triển lâu dài của nó cùng với rất nhiều những bài học kinh
nghiệm quý báu đã có sức thu hút lớn đối với những người đang quan tâm tìm
hiểu vấn đề này. Đề tài “Thị trường tài chính Mỹ và bài học kinh nghiệm cho
việc phát triển thị trường tài chính Việt Nam” đã lần theo những hướng đi ấy. Hy
vọng từ việc nghiên cứu và tìm hiểu thị trường tài chính Mỹ, chúng ta có thể
đúc kết ra những bài học kinh nghiệm bổ ích cho Việt Nam, tiếp tục đẩy mạnh
quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Khóa luận bao gồm 3 chương:
Chương I: Tổng quan về thị trường tài chính
Chương II: Thực trạng hoạt động thị trường tài chính Mỹ
Chương III: Những bài học kinh nghiệm cho việc phát triển thị
trường tài chính Việt Nam
Đây là một đề tài có phạm vi rộng lớn, nhưng trong giới hạn của một đề
tài khoá luận tốt nghiệp, tác giả chỉ đi sâu khai thác một số khía cạnh điển hình
trên thị trường tài chính Mỹ và đúc rút ra những bài học kinh nghiệm cần thiết
nhất cho việc phát triển thị trường tài chính Việt Nam.
Thông qua đây, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới
Th.S Đặng Thị Nhàn, người đã đưa ra nhiều ý kiến quý báu và tận tình hướng
dẫn để tác giả có thể hoàn thành một cách tốt nhất khóa luận này. Đồng thời tác
giả cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của TS Lê Quốc Lý, Vụ
Tài chính Tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
Bài khóa luận này chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót vì vậy tác giả rất
mong nhận được sự góp ý, đánh giá của các thầy cô và bạn đọc về khóa luận để
vấn đề thị trường tài chính và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam được mở
rộng hơn, và sớm có tác dụng thiết thực đối với nền kinh tế nước nhà.
