TÀI LI U Đ C THÊM CH NG 1: Ệ Ọ ƯƠ
T NG QUAN V VĂN HÓA KINH DOANHỔ Ề
V¨n hãa kinh doanh/VH doanh nghiÖp viÖt Nam
M t trong nh ng y u t đ m b o cho s kinh doanh thành công t i VN là ph i hi u đ cộ ữ ế ố ả ả ự ạ ả ể ượ
văn hoá và cách ng x c a ng i b n x . V n đ này có th tác đ ng m nh m đ n cácứ ử ủ ườ ả ứ ấ ề ể ộ ạ ẽ ế
quan h và hi u qu kinh doanh c a các nhà đ u t n c ngoài. Hi n nay, v n còn t n t iệ ệ ả ủ ầ ư ướ ệ ẫ ồ ạ
m t s rào c n phi chính th c đ i v i ho t đ ng đ u t c a các nhà đ u t n c ngoàiộ ố ả ứ ố ớ ạ ộ ầ ư ủ ầ ư ướ
t i VN. Đây là nh ng đi m hoàn toàn khác bi t mang tính đ c tr ng c a ph ng đông. Víạ ữ ể ệ ặ ư ủ ươ
d : vi c gây khó khăn c a công ch c nhà n c trong vi c gi i quy t h s , gi y t xinụ ệ ủ ứ ướ ệ ả ế ồ ơ ấ ờ
c p phép đ u t . Tuy nhiên, nh ng v n đ này có th đ c gi i quy t nhanh chóng thôngấ ầ ư ữ ấ ề ể ượ ả ế
qua t v n SMIC.ư ấ
Danh thi pế
M c dù không thông d ng nh các n c khác nh Nh t b n và Đài Loan nh ng vi cặ ụ ư ở ướ ư ậ ả ư ệ
trao th danh thi p v n là m t vi c r t quan tr ng. L u ý r ng b n có th d dàng nh nẻ ế ẫ ộ ệ ấ ọ ư ằ ạ ể ễ ậ
đ c danh thi p c a ng i VN nh ng đi u đó không đ m b o r ng công ty đ c in trongượ ế ủ ườ ư ề ả ả ằ ượ
danh thi p là h p pháp và ng i có tên trong danh thi p đó là đáng tin c y. Danh thi p c aế ợ ườ ế ậ ế ủ
b n nên đ c in b ng c 2 th ti ng (ti ng Vi t và ti ng Anh) đ t o cho b n s thu nạ ượ ằ ả ứ ế ế ệ ế ể ạ ạ ự ậ
l i trong giao ti p v i đ i tác VN. Danh thi p nên đ c trao và nh n b ng c hai tay.ợ ế ớ ố ế ượ ậ ằ ả
Ti p xúc trong kinh doanhế
M c dù ng i VN có th đ ng ý đ ngh ti p xúc v i nh ng ng i ch a quen bi t, nh ngặ ườ ể ồ ề ị ế ớ ữ ườ ư ế ư
s d dàng h n n u l n g p đ u tiên đ c gi i thi u t m t nhà đ u t đã đ c bi t đ nẽ ễ ơ ế ầ ặ ầ ượ ớ ệ ừ ộ ầ ư ượ ế ế
t i VN, thông qua b n bè ho c m t kênh chính th c nào đó; ví d các hi p h i, các tạ ạ ặ ộ ứ ụ ệ ộ ổ
ch c t v n ….ứ ư ấ
Ngôn ng bóng gióữ (ngôn ng nóng)ữ
B n có th s d ng ngôn ng ti ng Anh trong h u h t các cu c ti p xúc v i các công tyạ ể ử ụ ữ ế ầ ế ộ ế ớ
có v n đ u t n c ngoài và các t ch c t v n nh ng vi c này s không th th c hi nố ầ ư ướ ổ ứ ư ấ ư ệ ẽ ể ự ệ
trong tr ng h p ti p xúc v i các quan ch c chính ph hay các doanh nghi p nhà n c.ườ ợ ế ớ ứ ủ ệ ướ
C n chú ý r ng, nhi u ng i VN có th giao ti p và làm vi c b ng ti ng Anh nh ng quáầ ằ ề ườ ể ế ệ ằ ế ư
trình giao ti p c n ch m và súc tích. Khi s d ng phiên d ch, b n nên nói tr c ti p v i đ iế ầ ậ ử ụ ị ạ ự ế ớ ố
tác và nhìn th ng vào m t h . N u có th , hãy c g ng s d ng phiên d ch ng i Vi tẳ ắ ọ ế ể ố ắ ử ụ ị ườ ệ
Nam.
Ti p đãiế
Ng i VN r t l ch s và th ng c i đ bi u th s đ ng ý v i b n cho dù trong th c tườ ấ ị ự ườ ườ ể ể ị ự ồ ớ ạ ự ế
h có th không hi u rõ nh ng gì b n đã nói. Nh ng n c i và nh ng cái g t đ uọ ể ể ữ ạ ữ ụ ườ ữ ậ ầ
th ng là đ bi u th vi c h hi u nh ng gì b n đang nói mà không ph i là nh ng camườ ể ể ị ệ ọ ể ữ ạ ả ữ
k t kinh doanh.ế
Nhà đ u t n c ngoài cũng nên có nh ng tài li u giao d ch b ng c ti ng Anh và Ti ngầ ư ướ ữ ệ ị ằ ả ế ế
Vi t kèm theo danh thi p và các s n ph m c th trong nh ng cu c đàm phán. Các nhàệ ế ả ẩ ụ ể ữ ộ
đ u t n c ngoài cũng nên đ t l ch làm vi c v i các đ i tác VN và chu n b các tài li uầ ư ướ ặ ị ệ ớ ố ẩ ị ệ
liên quan đã đ c d ch sang ti ng Vi t Nam trong cu c h p đ c hai bên có th hi u rõượ ị ế ệ ộ ọ ể ả ể ể
nh ng gì mu n th o lu n.ữ ố ả ậ
Ti c tùng có ý nghĩa quan tr ng trong làm ăn t i VN. Nh ng b a ăn t i v i các đ i lý vàệ ọ ạ ữ ữ ố ớ ạ
nhà phân ph i s giúp phát tri n m ng l i phân ph i và làm găn bó thêm m i quan hố ẽ ể ạ ướ ố ố ệ
gi a các đ i tác VN v i nhà đ u t . Vi c chúc t ng trong các bu i ti c l n và hát hò sauữ ố ớ ầ ư ệ ụ ổ ệ ớ
b a ti c là r t ph bi n. Khi t i b a ti c có r u cognac ho c whisky thì m i ng i chữ ệ ấ ổ ế ạ ữ ệ ượ ặ ọ ườ ỉ
cùng b t đ u u ng sau nh ng l i chúc t ng. Ly r u lên đ c c m b ng tay ph i và khiắ ầ ố ữ ờ ụ ượ ượ ầ ằ ả
chúc thì chúc v i ng i ng i bên trái. Thông th ng nh ng l i chúc t ng là “Trăm ph nớ ườ ồ ườ ữ ờ ụ ầ
trăm” ho c “chúc s c kho ”ặ ứ ẻ
Đàm phán – V n đ quan tr ng nh t trong đàm phán t i VN là ph i kiên nh n ấ ề ọ ấ ạ ả ẫ
Đ đàm phán thành công thì v n đ hi u rõ n n văn hoá VN là m t v n đ h t s c quanể ấ ề ể ề ộ ấ ề ế ứ
tr ng. B n nên th o lu n chi ti t v giá c và ph ng th c thanh toán trong bu i đàmọ ạ ả ậ ế ề ả ươ ứ ổ
phán. Ng i Vi t Nam th ng thích mua các m t hàng n i ti ng, b n, t t và kèm theo cácườ ệ ườ ặ ổ ế ề ố
d ch v h tr sau bán hàng. ị ụ ỗ ợ
Không nên c m th y n ng n khi có nh ng phút im l ng trong quá trình đàm phám. Giả ấ ặ ề ữ ặ ữ
im l ng là r t có ích n u phía VN đ a ra nh ng yêu c u và đ ngh không có căn c ho cặ ấ ế ư ữ ầ ề ị ứ ặ
không th đáp ng. Ng i VN d b nh h ng b i không khí c a bu i đàm phán, b nể ứ ườ ễ ị ả ưở ở ủ ổ ạ
nên tránh nh ng hành vi b t l ch s , thô thi n. Ng i VN là nh ng con ng i có t tr ng,ữ ấ ị ự ể ườ ữ ườ ự ọ
vì v y t thái đ tôn tr ng và l ch s s là cách t t nh t đ đ t đ c thành công trong đàmậ ỏ ộ ọ ị ự ẽ ố ấ ể ạ ượ
phán.
Ti n trình đàm phán có th di n ra ch m vì th ng có nh ng giao ti p xã giao khôngế ể ễ ậ ườ ữ ế
chính th c tr c cu c đàm phán. Các quy t đ nh kinh doanh cũng th ng không đ t đ cứ ướ ộ ế ị ườ ạ ượ
ngay t bu i g p đ u tiên. N u b n mu n có ngay s ph n h i c a đ i tác, hãy g iừ ổ ặ ầ ế ạ ố ự ả ồ ủ ố ử
nh ng tài li u đã đ c d ch sang ti ng Vi t cho đ i tác VN tr c khi cu c h p di n ra. ữ ệ ượ ị ế ệ ố ướ ộ ọ ễ
Các tho thu n nên ng n g n, d hi u và chính xác. Không nên b quá nhi u th i gianả ậ ắ ọ ễ ể ỏ ề ờ
vào vi c m c c nh ng v n đ nh và quá chi ti t. B n nên s d ng các chuyên gia tệ ặ ả ữ ấ ề ỏ ế ạ ử ụ ư
v n pháp lu t trong quá trình đàm phán đ c bi t n u n i dung đàm phán có liên quan đ nấ ậ ặ ệ ế ộ ế
quy n s h u trí tu . ề ở ữ ệ
Đ tránh s hi u nh m, c n yêu c u ng i phiên d ch c a b n xem l i các tài li u để ự ể ầ ầ ầ ườ ị ủ ạ ạ ệ ể
đ m b o r ng các bên có cùng m t lo i tài li u v i nh ng n i dung gi ng nhau.ả ả ằ ộ ạ ệ ớ ữ ộ ố
N u có b t kỳ s nghi ng nào v th m quy n đàm phán c a phía đ i tác Vi t Nam, hãyế ấ ự ờ ề ẩ ề ủ ố ệ
yêu c u đ i tác xu t trình gi y u quy n có ch ký và đ c đóng d u c a giám đ c côngầ ố ấ ấ ỷ ề ữ ượ ấ ủ ố
ty là ng i có th m quy n tham gia đàm phán.ườ ẩ ề
Hãy th n tr ng đ i v i các tho thu n b ng mi ng vì nó có th b thay đ i th m chí cậ ọ ố ớ ả ậ ằ ệ ể ị ổ ậ ả
trong tr ng h p bên VN và bên n c ngoài đã có nh ng tho thu n mang tính nguyênườ ợ ướ ữ ả ậ
t c. Bên VN có th yêu c u đàm phán l i n u h cho r ng các đi u ki n tr c đó đã thayắ ể ầ ạ ế ọ ằ ề ệ ướ
đ i ho c có th yêu c u đàm phán thêm v m t s v n đ khác. ổ ặ ể ầ ề ộ ố ấ ề
Th t giao d chư ừ ị
Phí giao d ch b ng đi n tho i Vi t Nam là t ng đ i cao so v i khu v c và th gi i. Vìị ằ ệ ạ ở ệ ươ ố ớ ự ế ớ
v y, các công ty VN th ng mong mu n đ i tác n c ngoài g i cho h . Các th t giaoậ ườ ố ố ướ ọ ọ ư ừ
d ch th ng đ c g i thông qua fax. Các th t giao d ch v i Chính ph , các B , Ngànhị ườ ượ ử ư ừ ị ớ ủ ộ
c a VN nên đ c vi t b ng Ti ng Vi t. ủ ượ ế ằ ế ệ
Quà t ngặ
T ng quà cho nhau là thói quen trong ho t đ ng kinh doanh t i VN. Quà t ng th ngặ ạ ộ ạ ặ ườ
đ c s d ng vào cu i m i bu i g p và ch c n nh ng món quà nh cho bu i g p là đ .ượ ử ụ ố ỗ ổ ặ ỉ ầ ữ ỏ ổ ặ ủ
Ví d : cà v t, bi u t ng c a công ty hay sách….Ng òi VN có thói quen h i tu i c aụ ạ ể ượ ủ ư ỏ ổ ủ
ng i nói chuy n v i mình đ bi t ngu i đó l n tu i h n hay ít tu i h n h t đó có cáchườ ệ ớ ể ế ờ ớ ổ ơ ổ ơ ọ ừ
x ng h phù h p.ư ộ ợ
Gi i tính trong bi u l tình c mớ ể ộ ả
Theo phong t c Vi t Nam, ng i cùng gi i có th n m tay nhau ho c c m tay nhau điụ ệ ườ ớ ể ắ ặ ầ
d o. Nh ng ng i khác gi i thì không đ c phép làm v y, ngay c các c p v ch ngạ ư ườ ớ ượ ậ ả ặ ợ ồ
cũng h n ch bày t tình c m v i nhau n i công c ng.ạ ế ỏ ả ớ ơ ộ
Ăn m cặ
Ng i Vi t Nam coi tr ng cách ăn m c g n gàng. Vào m i kỳ ngh , h có th tr ng di nườ ệ ọ ặ ọ ỗ ỉ ọ ể ư ệ
h n m t chút. Ph n ăn m c kín đáo d gây thi n c m v i ng i khác.ơ ộ ụ ữ ặ ễ ệ ả ớ ườ
Khác ph ng Tây, Vi t Nam có th đ a ra nh ng nh n xét v cách ăn m c, cân n ngươ ở ệ ể ư ữ ậ ề ặ ặ
c a b n mà không s m ch lòng.ủ ạ ợ ế
Các giá tr gia đìnhị
Cu c s ng riêng t cũng là đ tài đ c phép bàn lu n. Vi t Nam theo tri t lý đ o Kh ngộ ố ư ề ượ ậ ệ ế ạ ổ
l y gia đình và các m i quan h làm trung tâm. Vì v y, đ ng ng c nhiên khi v a m i g p,ấ ố ệ ậ ừ ạ ừ ớ ặ
ng i Vi t Nam s h i v gia c nh và con cái. T t nh t hãy tr l i "ch a" ch không nóiườ ệ ẽ ỏ ề ả ố ấ ả ờ ư ứ
"không" vì t đó b hi u là "không bao gi " và nh th nghĩa là l p d .ừ ị ể ờ ư ế ậ ị
Cách x ng hôư
V i văn hoá ph ng Tây có xu h ng đ cao tu i xuân thì xã h i Vi t Nam l i tôn tr ngớ ươ ướ ề ổ ộ ệ ạ ọ
ng i già. Xác đ nh tu i chính là đ có cách x ng hô h p lý. Khi g i tên m t ai đó, nênườ ị ổ ể ư ợ ọ ộ
chú ý thêm vào đ ng tr c nh ng t "anh", "ch ", "em", "chú", "cô", "bác"… tuỳ theo gi iằ ướ ữ ừ ị ớ
tính và l a tu i.ứ ổ
Ti n b cề ạ
Đ ng b t ng khi ng i Vi t th ng có m t s câu h i nh "M t tháng b n ki m đ cừ ấ ờ ườ ệ ườ ộ ố ỏ ư ộ ạ ế ượ
bao nhiêu ti n?", "B n mua đôi giày này bao nhiêu?" v.v…m t vài câu chào nghe có v tòề ạ ộ ẻ
mò ch ng h n "Anh/ch đi đâu đ y?", "Ăn c m ch a?" th t ra t ng đ ng v i câuẳ ạ ị ấ ơ ư ậ ươ ươ ớ
"Anh/ch kho không?" trong ngôn ng ph ng Tây và không ai ch đ i m t câu tr l iị ẻ ữ ươ ờ ợ ộ ả ờ
c th . Đó là th hi n s quan tâm t i ng i khác theo truy n th ng c a Vi t Nam.ụ ể ể ệ ự ớ ườ ề ố ủ ệ
C m n và xin l iả ơ ỗ
Ng i Vi t Nam không có n p quen c m n và xin l i b ng l i nói mà đôi khi b ng m tườ ệ ế ả ơ ỗ ằ ờ ằ ộ
n c i. nông thôn, trong giao ti p, l i c m n c a b n d b coi là quá khách sáo.ụ ườ Ở ế ờ ả ơ ủ ạ ễ ị
X p hàngế
Còn m t đi m n a là x p hàng. Tr sân bay hay trong các văn phòng c quan Nhà n c,ộ ể ữ ế ừ ở ơ ướ
nh ng n i công c ng, n u không đông l m, hãy tuỳ t ng hoàn c nh c th mà có cáchở ữ ơ ộ ế ắ ừ ả ụ ể
gi i quy t phù h p.ả ế ợ
KHÁC BI T VĂN HÓA TRONG CÔNG CU C LÀM ĂN KINH T T I VI T NAMỆ Ộ Ế Ạ Ệ
Nguy n V n Phúễ ạ
LTS - Ð ng ch m đ n văn hóa là ch m đ n nh ng n i sâu kín bên trong m i con ng iụ ạ ế ạ ế ữ ơ ỗ ườ
nên d gây d ng. Ngay c khi t nh mình ch đang ghi l i c m nh n c a nh ng ng iễ ị ứ ả ự ủ ỉ ạ ả ậ ủ ữ ườ
n c ngoài v tính cách làm vi c c a ng i Vi t Nam, đôi lúc chúng tôi cũng th y mu nướ ề ệ ủ ườ ệ ấ ố
có ph n ng tranh lu n tr c nh ng nh n xét quá th ng th n.ả ứ ậ ướ ữ ậ ẳ ắ
Ðây là đo n m đ u cho bài báo đăng t i trên t Sài Gòn Kinh T Th i báo trong s raạ ở ầ ả ờ ế ờ ố
cu i tháng Ba. Bài báo có nh ng ý ki n ch quan, nh ng ít ra cũng cho th y gi i chuyênố ữ ế ủ ư ấ ớ
viên Vi t Nam suy nghĩ nh th nào tr c nh ng l i ch trích cho r ng ng i Vi t Namở ệ ư ế ướ ữ ờ ỉ ằ ườ ệ
trong n c th ng thi u nh ng suy nghĩ tr c ti p và th c t trong vi c gi i quy t v nở ướ ườ ế ữ ự ế ự ế ệ ả ế ấ
đ làm ăn v i ng i n c ngoài.ề ớ ườ ướ
* Ði u quan tr ng c n ph i xác đ nh ngay t đ u là không có tính cách văn hóa t t hayề ọ ầ ả ị ừ ầ ố
x u; đ i k h n n a là dùng chu n m c văn hóa c a mình đ phán xét văn hóa n c khác.ấ ạ ỵ ơ ữ ẩ ự ủ ể ướ
Nh ng trong giao d ch làm ăn v i bên ngoài, bên c nh vi c tìm hi u đ c tr ng văn hóa c aư ị ớ ạ ệ ể ặ ư ủ
đ i tác đ ng x đúng cách, cũng r t c n bi t ng i n c ngoài c m nh n th nào vố ể ứ ử ấ ầ ế ườ ướ ả ậ ế ề
phong cách làm ăn c a doanh nhân n c ta nh c nhân t ng nói – bi t ng i, bi t ta...ủ ướ ư ổ ừ ế ườ ế
Th t ra, cho đ n nay, ch a th y m t công trình nghiên c u khoa h c nào v tính cách vănậ ế ư ấ ộ ứ ọ ề
hóa kinh doanh c a Vi t Nam – mà ch có nh ng nh n xét r i rác đây đó, nh ng l n ti pủ ệ ỉ ữ ậ ả ữ ầ ế
xúc v ch đ này v i nh ng ng i n c ngoài t ng làm ăn, sinh s ng lâu năm, và m tề ủ ề ớ ữ ườ ướ ừ ố ộ
s bài vi t c a các nhà nghiên c u văn hóa n c ngoài.ố ế ủ ứ ướ
Nh n xét đ u tiên c a h là ng i Vi t Nam th ng thích làm hài lòng ng i khác, nh tậ ầ ủ ọ ườ ệ ườ ườ ấ
là khách t ph ng xa đ n. Và th là có chuy n. Ði n hình là cách tr l i kh ng đ nhừ ươ ế ế ệ ể ả ờ ẳ ị
“Vâng”, “Có”, “Chuy n nh ” cho m i câu h i m c dù thâm tâm ng i tr l i ch mu nệ ỏ ọ ỏ ặ ườ ả ờ ỉ ố
xác đ nh h hi u v n đ nêu ra. “Ông có ch c chuy n hàng này s giao đúng h n vàoị ọ ể ấ ề ắ ế ẽ ạ
tháng t i?”. Ng i tr l i đáp: “Vâng”; đ thi t l p m i hài hòa gi a hai đ i tác v i nhauớ ườ ả ờ ể ế ậ ố ữ ố ớ
nh ng trong b ng li n nghĩ t i hàng lo t chuy n ph i gi i quy t đ đúng h n. Ng iư ụ ề ớ ạ ệ ả ả ế ể ẹ ườ
n c khác s nêu đi u ki n tr c, gi i quy t xong m i nói “Vâng”; ng i Vi t nóiướ ẽ ề ệ ướ ả ế ớ ườ ệ
“Vâng” tr c r i m i chuy n t t tính sau.ướ ồ ọ ệ ừ ừ
Ngay c ngôn ng cũng ph n ánh s khác bi t này. Có ai h i: “Anh ch a ăn c m t i à?”,ả ữ ả ự ệ ỏ ư ơ ố
ng i Vi t s tr l i: “Vâng, tôi ch a ăn t i”. Ng i Anh s nói: “Ch a, tôi ch a ăn t i”.ườ ệ ẽ ả ờ ư ố ườ ẽ ư ư ố
Tâm lý mu n tìm s đ ng tình nh th nhi u lúc gây ra hi u l m không đáng có.ố ự ồ ư ế ề ể ầ
Ng i n c ngoài cũng th ng ng c nhiên v tính thi u rõ ràng trong trách nhi m gi iườ ướ ườ ạ ề ế ệ ả
quy t công vi c, nh t là các công ty qu c doanh hay các c quan nhà n c. H th ngế ệ ấ ở ố ơ ướ ọ ườ
b “chuy n” t phòng ban này sang phòng ban khác và không ai đ ng ra nh n lãnh tráchị ề ừ ứ ậ
nhi m gi i quy t m t s v c th nào đó. đây, n u lo i tr y u t b máy quan liêu,ệ ả ế ộ ự ụ ụ ể Ở ế ạ ừ ế ố ộ
v n còn tính cách văn hóa mu n có s đ ng thu n trong t p th , không ai mu n “ch iẫ ố ự ồ ậ ậ ể ố ơ
tr i” c .ộ ả
Trong các công ty có v n đ u t n c ngoài, ng i qu n lý đ n t các n c ph ng Tâyố ầ ư ướ ườ ả ế ừ ướ ươ
th ng nh n xét nhân viên c a h có cách ng x r t l khi g p v n đ nan gi i. Thay vìườ ậ ủ ọ ứ ử ấ ạ ặ ấ ề ả
đ n g p ng i qu n lý đ cùng tìm cách gi i quy t, h th ng t mình xoay x và h uế ặ ườ ả ể ả ế ọ ườ ự ở ậ
qu là làm ch m công vi c, hi u qu th p. H ít khi nói th ng vì không mu n làm m tả ậ ệ ệ ả ấ ọ ẳ ố ấ
lòng ng i khác. H có tâm lý tôn tr ng quy n l c cao nên d b căng th ng m i khi quanườ ọ ọ ề ự ễ ị ẳ ỗ
h v i c p trên không nh ý mu n. Ng i ph ng Tây tách b ch quan h công vi c v iệ ớ ấ ư ố ườ ươ ạ ệ ệ ớ
quan h cá nhân. H có th v a khi n trách n ng l i m t nhân viên trong gi làm vi cệ ọ ể ừ ể ặ ờ ộ ờ ệ
nh ng v n vui v chuy n trò khi g p l i m t n i nào đó bên ngoài công ty. Nh ngư ẫ ẻ ệ ặ ạ ở ộ ơ ư
ng i Vi t g n k t hai m i quan h này làm m t – và th ng ph i “tiêu t n th i gian” đườ ệ ắ ế ố ệ ộ ườ ả ố ờ ể
xây d ng quan h .ự ệ
Ti n sĩ Paul Pilavachi, gi ng viên H c Vi n Qu n Tr Kinh Doanh (UBI, B ), trong bu iế ả ọ ệ ả ị ỉ ổ
nói chuy n t i Saigon Times Club vào tu n tr c đã đ a ra các khía c nh văn hóa do nhàệ ạ ầ ướ ư ạ
nghiên c u ng i Hà Lan, Hofstede, phát hi n nh m khái quát hóa nh ng khác bi t trongứ ườ ệ ằ ữ ệ
tính cách văn hóa c a các n c. Các khía c nh ph bi n nh t g m tâm lý tôn tr ng quy nủ ướ ạ ổ ế ấ ồ ọ ề
l c, tâm lý cá nhân/ t p th , tâm lý tránh s b t đ nh. S khác bi t gi a ng i dân cácự ậ ể ự ấ ị ự ệ ữ ườ
n c là do m c đ cao th p c a các d ng tâm lý này.ướ ứ ộ ấ ủ ạ
Ði u đáng ng c nhiên là ng i Vi t Nam, đ c cho là có tâm lý t p th cao, nh ng ítề ạ ườ ệ ượ ậ ể ư
thành công h n trong nh ng d án có nhi u ng i làm chung so v i ng i M ch ng h n,ơ ữ ự ề ườ ớ ườ ỹ ẳ ạ
m t dân t c ai n y đ u đ ng ý là có tính cá nhân r t cao. Ông Pilavachi đ a ra m t gi iộ ộ ấ ề ồ ấ ư ộ ả
thích - r ng ng i có tâm lý t p th cao khi b t tay làm chung nhóm thì m c tiêu đ u tiênằ ườ ậ ể ắ ụ ầ
là t o ra s đ ng thu n c a nhóm, xây d ng quan h hài hòa gi a m i thành viên tr c.ạ ự ồ ậ ủ ự ệ ữ ọ ướ
Quá trình này s làm ch m công vi c c a nhóm, và đôi lúc m c tiêu ban đ u b quên lãng.ẽ ậ ệ ủ ụ ầ ị
Còn ng i có tâm lý cá nhân, dù làm chung, m c tiêu cao nh t c a h là hoàn thành côngườ ụ ấ ủ ọ
vi c c a nhóm, quan h gi a nh ng ng i trong nhóm là chuy n th y u.ệ ủ ệ ữ ữ ườ ệ ứ ế
N u chúng ta đôi khi nh n xét ng i M tâm lý cá nhân cao quá, cái tôi c a h l n quá, thìế ậ ườ ỹ ủ ọ ớ
cũng đ ng ng c nhiên n u bi t h nh n xét ng i Vi t sao mà ít ch u nói th ng, c vòngừ ạ ế ế ọ ậ ườ ệ ị ẳ ứ
vo bên ngoài ch không ch u nhìn th ng vào v n đ c n gi i quy t. Có đúng là đôi lúcứ ị ẳ ấ ề ầ ả ế
chúng ta không b thuy t ph c b i lô gích r t ch t ch c a m t đ i tác đ n t M vì thâmị ế ụ ở ấ ặ ẽ ủ ộ ố ế ừ ỹ
tâm t nh , s đ i không đ n gi n nh th , có nói thì h cũng không hi u, thôi đành g tự ủ ự ờ ơ ả ư ế ọ ể ậ
g t cho qua.ậ
Trong th ng th o h p đ ng, ng i Vi t th ng tin vào c m nh n c a mình đ i v i đ iươ ả ợ ồ ườ ệ ườ ả ậ ủ ố ớ ố
tác, th ng nghĩ đ n nh ng nét l n c a th ng v ch không chú ý nhi u đ n các ti uườ ế ữ ớ ủ ươ ụ ứ ề ế ể
ti t. Ng i n c ngoài, ng c l i, r t sòng ph ng khi đem theo lu t s đ n bàn đàm phánế ườ ướ ượ ạ ấ ẳ ậ ư ế
dù tr c đó đã có quan h t t v i đ i tác. Cách làm này th ng gây s c và t o c m giácướ ệ ố ớ ố ườ ố ạ ả
thi u tin c y t phía chúng ta. Còn trong h i ngh , h i th o, ng i Vi t th ng gi imế ậ ừ ộ ị ộ ả ườ ệ ườ ữ
l ng dù ch a hi u, hay ch a đ ng tình. Thái đ này xu t phát t tâm lý không mu n đ iặ ư ể ư ồ ộ ấ ừ ố ố
đ u, hay không mu n đ t mình vào tình th khó x , d m t m t.ầ ố ặ ế ử ễ ấ ặ
Nh n xét v tính cách văn hóa lúc nào cũng mang tính ch quan và ph n l n d a vàoậ ề ủ ầ ớ ự
khuôn m u đ nh ki n. B n s c văn hóa không d và không vi c gì ph i thay đ i nh ngẫ ị ế ả ắ ễ ệ ả ổ ư
bi u hi n b ngoài c a thái đ văn hóa l i d đi u ch nh đ thích nghi v i t ng hoànể ệ ề ủ ộ ạ ễ ề ỉ ể ớ ừ
c nh – v i m c tiêu làm ăn thành công trên th ng tr ng qu c t . Chuy n duy trì b nả ớ ụ ươ ườ ố ế ệ ả
s c văn hóa tr c c n l c toàn c u hóa l i là m t đ tài khác, xin h n m t d p khác.ắ ướ ơ ố ầ ạ ộ ề ẹ ộ ị
Văn hoá Vi t Namệ
Văn hoá Vi t Nam khá ôn hoà. Chúng ta không quá kh t khe v tôn giáo nh ng i Trungệ ắ ề ư ườ
Đông, không có k lu t đ khép mình vào t p th nh ng i Nh t B n, không quá lỷ ậ ể ậ ể ư ườ ậ ả ệ
thu c vào gia đình, dòng h nh ng i Italia, không t hào v ch ng t c nh ng iộ ọ ư ườ ự ề ủ ộ ư ườ
Hoa… Tính ch t này giúp con ng i Vi t Nam có tính khoan dung, m m d o, d hoàấ ườ ệ ề ẻ ễ
đ ng, nh ng cũng làm chúng ta d chao đ o, không có đi m t a v ng ch c v tinh th n.ồ ư ễ ả ể ự ữ ắ ề ầ
S li u đi u tra cho th y, ph n l n doanh nhân Vi t Nam kinh doanh không b t ngu n tố ệ ề ấ ầ ớ ệ ắ ồ ừ
truy n th ng gia đình, l i xu t thân t nh ng gia đình nghèo, không đ c đào t o c b n,ề ố ạ ấ ừ ữ ượ ạ ơ ả
nên có nhi u h n ch v ki n th c và trình đ . Th c t này c ng v i n n t ng tinh th nề ạ ế ề ế ứ ộ ự ế ộ ớ ề ả ầ
không n đ nh đã làm nhi u doanh nhân có tham v ng không gi i h n trong vi c làm giàuổ ị ề ọ ớ ạ ệ
và tích lu t b n. Nh ng v án kinh t g n đây nh Lã Th Kim Oanh, Nguy n Th Béỹ ư ả ữ ụ ế ầ ư ị ễ ị
T , v công ty Đông Nam Associates…, đã cho th y khi quy n l c, c h i đ c đ t vàoư ụ ấ ề ự ơ ộ ượ ặ
tay nh ng con ng i h n ch v trình đ và t cách đ o đ c, thì có th làm n y sinhữ ườ ạ ế ề ộ ư ạ ứ ể ả
nh ng tham v ng t i l i vô h n đ n nh th nào. Đành r ng, trong kinh doanh, l i nhu nữ ọ ộ ỗ ạ ế ư ế ằ ợ ậ
là m c đích chính, nh ng vi c m u c u l i nhu n đ n m c b t ch p đ o lý, lu t pháp,ụ ư ệ ư ầ ợ ậ ế ứ ấ ấ ạ ậ
quá táo t n nh v y qu là m t ti ng chuông c nh báo v tình tr ng VHKD c a Vi tợ ư ậ ả ộ ế ả ề ạ ủ ệ
Nam.