BỘ MÔN DUYỆT
Chủ nhiệm Bộ môn
Vũ Công Hàm
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT BÀI GIẢNG
(Dùng cho tiết giảng)
Học phần: VẼ KỸ THUẬT CƠ KHÍ
Nhóm môn học: Hình họa-VKT
Bộ môn: Cơ học máy
Khoa Cơ khí
Thay mặt nhóm
môn học
Nguyễn Trường Sinh
Thông tin về nhóm môn học
TT Họ tên giáo viên Học hàm Học vị
1 Nguyễn Trường Sinh Giảng viên chính Tiến sỹ
2 Đỗ Văn Quỳnh Trợ giảng Thạc sỹ
3 Nguyễn Văn Sĩ Trợ giảng Thạc sỹ
4 Trần Hữu Chiến Trợ giảng Kỹ sư
Địa điểm làm việc: S6-323- Bộ môn Cơ học máy, Khoa Cơ khí.
Điện thoại: DĐ: 0986114805, email: Truongsinhhn@yahoo.com
Bài giảng 1: Các mối ghép
Chương I, mục: 1.1
Tiết thứ: Tuần thứ: 1
- Mục đích, yêu cầu:
• Nắm sơ lược về Học phần, các yêu cầu của giáo viên, bầu lớp trưởng Học
phần.
• Nắm được những khái niệm chính về ren và các thông số cơ bản;
• Hiểu được cách biểu diễn quy ước ren và ghi chỉ dẫn, ghi kích thước ren.
• Tìm hiểu các chi tiết có ren trong thực tế;
- Hình thức tổ chức dạy học:
Lý thuyết, thảo luận, tự học, tự nghiên cứu
- Thời gian:
Lý thuyết, thảo luận: 3t; Tự học, tự nghiên cứu: 6t
- Địa điểm: Giảng đường do P2 phân công.
- Nội dung chính:
* Giới thiệu học phần
1.1. Mối ghép ren
1.1.1. Định nghĩa và các yếu tố cơ bản của ren.
a) §−êng xo¾n èc
§−êng xo¾n èc lμ quü ®¹o cña mét ®iÓm chuyÓn ®éng ®Òu trªn mét ®−êng sinh
cña mÆt trô hoÆc mÆt nãn khi ®−êng sinh ®ã quay ®Òu quanh trôc cña mÆt trô hoÆc nãn.
NÕu ®−êng sinh lμ mÆt trô, ta cã ®−êng xo¾n èc trô.
NÕu ®−êng sinh lμ mÆt nãn, ta cã ®−êng xo¾n èc nãn.
H×nh 1. §−êng xo¾n èc
- Vßng xo¾n: lμ mét phÇn cña ®−êng xo¾n èc ®−îc giíi h¹n bëi hai ®iÓm gÇn nhau
cña ®−êng xo¾n èc vμ cïng n»m trªn mét ®−êng sinh.
- B−íc xo¾n (Ph): lμ kho¶ng c¸ch di chuyÓn cña mét ®iÓm trªn mét ®−êng sinh, khi
®−êng sinh ®ã quay ®−îc mét vßng quanh trôc.
- Gãc xo¾n (α): lμ gãc t¹o bëi tiÕp tuyÕn cña ®−êng xo¾n èc víi mÆt ph¼ng vu«ng
gãc víi trôc cña ®−êng xo¾n èc.
H×nh chiÕu cña ®−êng xo¾n èc trô trªn mÆt ph¼ng vu«ng gãc víi trôc quay lμ
®−êng trßn trïng víi ®−êng trßn cña mÆt trô, cßn ®−êng xo¾n èc nãn lμ ®−êng xo¾n
Acsimet.
H×nh chiÕu cña ®−êng xo¾n èc trô trªn mÆt ph¼ng song song víi trôc quay lμ
®−êng sin, cßn ®−êng xo¾n èc nãn lμ ®−êng dao ®éng t¾t dÇn.
§−êng xo¾n èc trô ®−îc khai triÓn thμnh ®−êng th¼ng lμ c¹nh huyÒn cña tam gi¸c
vu«ng cã hai c¹nh gãc vu«ng b»ng πd vμ Ph.
tgα = Ph/πd
b) Sù h×nh thμnh ren
Mét h×nh ph¼ng (tam gi¸c, h×nh thang, h×nh vu«ng…) chuyÓn ®éng xo¾n èc, sao
cho mÆt ph¼ng cña h×nh ph¼ng lu«n lu«n chøa trôc quay, sÏ t¹o thμnh bÒ mÆt xo¾n èc
gäi lμ ren.
H×nh 2. Sù h×nh thμnh ren
Ren ®−îc h×nh thμnh trªn mÆt trô gäi lμ ren trô vμ trªn mÆt c«n gäi lμ ren c«n. Ren
®−îc h×nh thμnh trªn mÆt ngoμi cña h×nh trô hoÆc c«n gäi lμ ren ngoμi vμ trªn mÆt trong
cña h×nh trô hoÆc c«n gäi lμ ren trong.
c) C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña ren
• Pr«fin ren: lμ ®−êng bao cña mÆt c¾t ren, khi mÆt ph¼ng chøa trôc ren (h×nh 2).
• §−êng kÝnh ren
- §−êng kÝnh ngoμi (d): lμ ®−êng kÝnh cña mÆt trô ®i qua ®Ønh ren cña ren ngoμi
hay ®i qua ®¸y ren cña ren trong.
§−êng kÝnh ngoμi lμ ®−êng kÝnh danh nghÜa cña ren.
- §−êng kÝnh trong (d1): lμ ®−êng kÝnh cña mÆt trô ®i qua ®¸y ren cña ren ngoμi
hay ®i qua ®Ønh ren cña ren trong.
- §−êng kÝnh trung b×nh (d2): lμ ®−êng kÝnh cña mÆt trô cã ®−êng sinh c¾t pr«fin
ren ë c¸c ®iÓm chia ®Òu b−íc ren.
• Sè ®Çu mèi (n): lμ sè ®−êng xo¾n èc t¹o thμnh ren (h×nh 3).
a) b)
H×nh 3. Sè ®Çu mèi. a- Mét ®Çu mèi; b- Ba ®Çu mèi
• B−íc ren (p): lμ kho¶ng c¸ch gi÷a 2 ®iÓm t−¬ng øng cña hai pr«fin ren kÒ nhau
theo chiÒu trôc (h×nh 4).
B−íc xo¾n Ph = n.p
H×nh 4. B−íc ren vμ b−íc xo¾n
• H−íng xo¾n: h−íng xo¾n cña ren lμ h−íng xo¾n cña ®−êng xo¾n èc t¹o thμnh
ren (h×nh 5).
a) b)
H×nh 5. H−íng xo¾n cña ren. a- Ren tr¸i; b- Ren ph¶i
1.1.2. C¸c lo¹i ren th−êng dïng
Trong kü thuËt, ng−êi ta dïng nhiÒu lo¹i ren kh¸c nhau. §Ó l¾p ghÐp dïng ren hÖ
mÐt, ren èng v.v, ®Ó truyÒn lùc dïng ren h×nh thang, ren tùa v.v.
a) Ren hÖ mÐt
Ren hÖ mÐt ®−îc dïng réng r·i trong c¸c mèi ghÐp, pr«fin lμ tam gi¸c ®Òu, gãc
®Ønh ren b»ng 600. Ren hÖ mÐt ký hiÖu lμ M (ren c«n ký hiÖu lμ MK). KÝch th−íc cña
ren hÖ mÐt ®−îc ®o b»ng milimÐt.
H×nh 6. Ren hÖ mÐt
b) Ren èng
Ren èng dïng trong mèi ghÐp ®−êng èng, pr«fin lμ tam gi¸c c©n, gãc ®Ønh b»ng
550. KÝch th−íc ren èng dïng inch lμm ®¬n vÞ (1 inch = 25,4 mm). Ren èng trô ngoμi
ký hiÖu lμ G vμ trô trong lμ Rp; ren èng c«n ngoμi ký hiÖu lμ R vμ ren trong ký hiÖu lμ
Rc.
H×nh 7. Ren èng
c) Ren h×nh thang
Pr«fin lμ mét h×nh thang c©n, gãc ®Ønh b»ng 300. Ren h×nh thang ký hiÖu lμ Tr.
KÝch th−íc ren lÊy milimÐt lμm ®¬n vÞ ®o.
H×nh 8. Ren h×nh thang
d) Ren tùa
Pr«fin ren cã d¹ng h×nh thang, gãc ®Ønh ren b»ng 300. Ký hiÖu ren lμ S. KÝch th−íc
ren lÊy milimÐt lμm ®¬n vÞ ®o.
H×nh 9. Ren tùa
e) Ren trßn
Pr«fin ren cã d¹ng h×nh trßn. Ký hiÖu ren lμ Rd. KÝch th−íc ren lÊy milimÐt lμm
®¬n vÞ ®o.
H×nh 10. Ren trßn
1.1.3. Biểu diễn ren. Ghi chỉ dẫn và ghi kích thước ren
a) BiÓu diÔn nguyªn d¹ng
- Trong mét sè d¹ng tμi liÖu kü thuËt (thÝ dô qu¶ng c¸o, sæ tay sö dông…) ®Ó minh
ho¹ ren hay c¸c mèi ghÐp b»ng ren ®−îc biÓu diÔn nguyªn d¹ng ë trªn h×nh chiÕu hay
trªn h×nh c¾t (h×nh 11). B−íc ren vμ pr«fin ren kh«ng cÇn vÏ theo ®óng tû lÖ.
a) b)
H×nh 11. BiÓu diÔn ren nguyªn d¹ng. a) ren ngoμi, b) ren trong
- Trong c¸c b¶n vÏ kü thuËt biÓu diÔn nguyªn d¹ng ren chØ dïng khi thËt cÇn thiÕt
vμ trong mäi tr−êng hîp ®−êng cong lμ h×nh chiÕu cña ®−êng xo¾n èc ®−îc vÏ b»ng nÐt
th¼ng (h×nh 12).
a) b)
H×nh 12. BiÓu diÔn ®¬n gi¶n
b) BiÓu diÔn quy −íc
- Trªn c¸c h×nh chiÕu vμ c¸c h×nh c¾t cña ren thÊy, ®−êng ®Ønh ren ®−îc vÏ b»ng
nÐt liÒn ®Ëm, ®−êng ch©n ren ®−îc vÏ liÒn m¶nh (h×nh 13). Kho¶ng c¸ch gi÷a ®−êng
®Ønh ren tíi ®−êng ch©n ren xÊp xØ b»ng chiÒu cao cña ren. Trong mäi tr−êng hîp
kho¶ng c¸ch ®ã ph¶i lín h¬n hai lÇn chiÒu réng cña nÐt ®Ëm nh−ng kh«ng nhá h¬n
0,7mm;
H×nh 13. BiÓu diÔn ren thÊy
- Trªn h×nh chiÕu hay h×nh c¾t cña mÆt ph¼ng vu«ng gãc víi trôc ren, ®−êng trßn
ch©n ren ®−îc vÏ b»ng nÐt liÒn m¶nh vμ vÏ hë 1/4 vßng trßn (h×nh 4-14). PhÇn hë cña
cung trßn ®ã th−êng ë vÒ phÝa trªn bªn ph¶i. Quy −íc kh«ng vÏ vßng trßn thÓ hiÖn ®Çu
mÐp v¸t cña ren.