
B GIÁO DC VÀ ðÀO TO
TRƯNG ðI HC NÔNG NGHIP HÀ NI
NGUYN VĂN ðĨNH (ch biên)
ð TN DŨNG, HÀ QUANG HÙNG,
PHM VĂN LM, PHM BÌNH QUYN, NGÔ TH XUYÊN
GIÁO TRÌNH
BIN PHÁP SINH HC
TRONG BO V THC VT
(DÙNG CHO H ðI HC)
HÀ NI – 2004


Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Bin pháp sinh hc trong Bo v thc vt……
1
LI NÓI ðU
Bưc sang th k XXI loài ngưi càng nhn thc rõ ràng hơn vi nhng
thách thc v an ninh lương thc, ô nhim và s nóng lên ca trái ñt, s gim sút ña
dng sinh hc và an toàn lương thc thc phm. Trong sn xut nông nghip cn áp
dng tt hơn nhng tin b v công ngh sinh hc và sinh thái tng hp.
Bin pháp sinh hc, mt bin pháp ch lc trong qun lý dch hi tng hp
ngày càng ñưc coi trng hơn. S liu minh chng rng, hàng năm chi phí v v
thuc bo v thc vt vào khong hơn 8,5 t ñô la M, là con s rt nh so vi tng
giá tr 400 t ñô la M ca bin pháp sinh hc (Van Lenteren, 2005). ðiu này càng
cho chúng ta thy ngu!n tài nguyên sinh vt là vô cùng phong phú thc s chưa khai
thác ht, thm chí do hi"u bit chưa ñy ñ v các mi quan h trong sinh gii, con
ngưi ñã vô tính hu hoi ngu!n tài nguyên này, làm cho chúng ngày mt cn kit,
rt nhiu loài thiên ñch b bin mt.
Bin pháp sinh hc ñã ñưc con ngưi s# dng t$ th k th 3, b%t ñu bng
vic d&n d kin ñ" phòng tr$ sâu hi cam quýt. Trong gn 2000 năm qua, bin pháp
sinh hc có rt nhiu thành tu. Ch' tính riêng hơn 100 năm li ñây, nh nhng tin
b trong nghiên cu sinh hc và sinh thái hc, ñã có 2000 loài chân khp thiên ñch
ñưc gii thiu và hin nay có trên 150 loài ký sinh, b%t m!i và vi sinh vt ñang ñưc
nuôi nhân thương mi ñ" s# dng trong các chương trình trong tr$ dch hi trên toàn
th gii. Vi nhng ưu th to ln, trong tương lai ch%c ch%n bin pháp sinh hc ngày
càng ñưc s# dng rng rãi.
Giáo trình Bin pháp sinh hc trong Bo v thc vt ñưc xây dng nhm
ñáp ng yêu cu nâng cao kin thc ca sinh viên chuyên ngành Bo v thc vt v
nhóm sinh vt vô cùng quan trng trong sinh gii, v thành phn, tm quan trng và
các bin pháp nhm duy trì cũng như nhân nuôi và ng dng chúng trong sn xut
nông nghip.
Thut ng bin pháp sinh hc là rt rng. Trong bo v thc vt các nhóm
gây hi li rt phong phú, chúng g!m côn trùng, c di, vi sinh vt… Giáo trình này
ñ cp nhiu hơn ti các nhóm côn trùng, virut, vi khun và nm gây hi côn trùng
hi. Ngoài ra, mi quan h gia các bin pháp nông hc và bin pháp sinh hc, các
nhóm vi sinh vt ñi kháng và tuyn trùng cũng ñưc gii thiu. Bin pháp sinh hc
sâu hi lúa là bài hc ñi"n hình v nghiên cu và thành tu trong thc tin hin nay.
Giáo trình bao g!m 4 phn:
Phn A: M) ñu
o
Chương I. ðnh nghĩa và ni dung: PGS.TS. Nguyn Văn ðĩnh,
Trưng ði hc nông nghip I Hà Ni
o
Chương II. Lch s# bin pháp sinh hc: PGS.TS. Phm Văn Lm,
Vin Bo v thc vt và Nguyn Văn ðĩnh, Trưng ði hc nông
nghip I Hà Ni
Phn B: Cơ s) khoa hc ca bin pháp sinh hc
o
Chương III. Cân bng sinh hc: PGS.TS. Phm Bình Quyn, ði hc
Quc gia Hà Ni
o
Chương IV. Mt s thành tu ca Bin pháp sinh hc: GS.TS. Hà
Quang Hùng, Trưng ði hc nông nghip I Hà Ni
o
Chương V. Các bin pháp nông hc và bin pháp sinh hc: PGS.TS.
Phm Văn Lm, Vin Bo v thc vt.
Phn C. K+ thù t nhiên ca dch hi: Vai trò và ð,c ñi"m ng dng

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Bin pháp sinh hc trong Bo v thc vt……
2
o
Chương VI. Các tác nhân gây bnh côn trùng
Nhóm virút côn trùng: PGS.TS. Phm Văn Lm, Vin Bo v
thc vt
Nhóm vi khun và nm côn trùng: PGS.TS. Nguyn Văn
ðĩnh, TS. ð- Tn Dũng, Trưng ði hc Nông nghip I Hà
Ni
Nhóm vi khun và nm ñi kháng: TS. ð- Tn Dũng, Trưng
ði hc Nông nghip I Hà Ni
Nhóm tuyn trùng: TS. Ngô Th Xuyên, Trưng ði hc Nông
nghip I Hà Ni
o
Chương VII. Nhóm côn trùng: PGS.TS. Phm Văn Lm, Vin Bo v
thc vt.
Phn D. Nhân nuôi và s# dng k+ thù t nhiên
o
Chương VIII. Nhân nuôi và s# dng k+ thù t nhiên: PGS.TS. Nguyn
Văn ðĩnh và GS.TS. Hà Quang Hùng, Trưng ði hc nông nghip I
Hà Ni
o
Chương IX. Bin pháp sinh hc sâu hi lúa: PGS. TS. Phm Văn
Lm, Vin Bo v thc vt.
Hình v. trang bìa và s%p xp bn tho giáo trình do KS Nguyn ðc
Tùng, Trưng ði hc Nông nghip I thc hin.
Cui các phn có danh lc các tài liu tham kho chính, sinh viên có th" tra
cu ñ" m) rng hi"u bit ca mình. Ngoài ra, sinh viên cn ñc thêm các tài liu:
DeBach, P., 1974. Biological control by natural enemies. Cambridge University
Press, Cambridge: 323 pp.
Driesche, R.G., & T.S. Bellows, 1996. Biological Control. Chapman & Hall,
New York: 539 pp.
Helle, W. & M.W. Sabelis eds. 1985. Spider mites. Their biology, natural
enemies and control. 2 Vols., Elsevier, Amsterdam: 405, 458 pp.
Huffaker, C.B. & P.S. Messenger eds. 1976. Theory and Practice of Biological
Control. Academic Press, New York: 788 pp.
Julien, M.H. ed. 1987. Biological control of weeds: a world catologue of
agents and their target weeds. CAB International, Wallingford, Oxon: 150 pp.
Lenteren J.C. van (ed) 2005. IOBC internet book of biological control.
www.IOBC-Global.org
Lenteren, J.C. van (ed.), 2003. Quality Control and Production of Biological
Control Agents: Theory and Testing Procedures. CABI Publishing,
Wallingford, UK: 327 pp.
HongðøcNhuËn1979.§Êutranhsinhhäcvøngdông.NXBKhoahäcv
KüthuËt.147trang.
Samuel S. Gnanamanickam, 2002. Biological control of crop diseases.
Rt mong nhn ñưc s ñóng góp ý kin ca các bn sinh viên và các ñ!ng
nghip.
Hà Ni, năm 2005
Tp th tác gi

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Bin pháp sinh hc trong Bo v thc vt……
3
Phn A
M ðU
Cht lưng cuc sng ca con ngưi ngày càng nâng cao, ñòi hi các sn
phm nông nghip và môi trưng an toàn. ðiu này ch' có th" ñt ñưc khi mi cân
bng sinh hc trong t nhiên ñưc duy trì n ñnh.
Trong sn xut nông nghip hin nay vi hàng lot các yu t thưng xuyên
thay ñi trong quá trình canh tác t$ khi gieo tr!ng ñn khi thu hoch, vic gia tăng
ñu vào (ging, phân hóa hc, thuc tr$ dch hi,…) ñã và ñang làm gim s ña dng
sinh hc d&n ñn mt cân bng sinh hc. H qu là nhiu loài thiên ñch gim s
lưng nghiêm trng, không th" khng ch ñưc dch hi và do ñó dch hi bùng phát
s lưng quá mc, gây thit hi ngày mt nhiu ñi vi cây tr!ng. ð" gi vng năng
sut, ngưi ta li phi s# dng các loi thuc bo v thc vt, ch yu là các loi
thuc hóa hc và c như vy vòng lun qun tăng sn lưng, tăng ñu vào, nguy cơ
sn phm không an toàn và ô nhim môi trưng li tip tc din ra.
Trong thi gian tương ñi dài 1950-1980 ñ" ñm bo sn lưng nông sn,
con ngưi ñã s# dng ch yu là bin pháp phòng tr$ hóa hc, coi ñó là gii pháp
ch ño thm chí ñi vi nhiu vùng trên th gii coi ñó là bin pháp duy nht trong
bo v cây.
Bài hc thm thía ñưc ñúc kt t$ thc tin và t$ nhng cnh báo sm v
“mùa xuân im lng” ca Carson (1962) nêu cnh tưng trong tương lai nu tip tc
s# dng nhiu hoá cht BVTV s. không còn ting chim hót, ting ve kêu và dàn
ñ!ng ca vĩ ñi ca các loài côn trùng bin mt, làm cho mùa xuân ch' còn “im l,ng”
ñã thc s cnh t'nh nhiu quc gia trong vic ñnh hưng s# dng thuc hóa hc
BVTV.
ðu nhng năm 1970 ñn nay bin pháp qun lý dch hi tng hp (IPM) ñã
t$ng bưc ñưc áp dng rng rãi và vào nhng thp niên cui ca th k XX, ñu th
k XXI bin pháp sinh hc (biological control) ngày càng phát huy tác dng và ñưc
coi là bin pháp ch ño trong IPM.

