BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
ĐẶNG NGỌC HUYỀN
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI VÀ XÁC ĐỊNH
HÀM LƢỢNG CHẤT 20-HYDROXYECDYSONE (20E)
CỦA CÁC LOÀI CÂY THUỘC HỌ CÚC (ASTERACEAE)
TẠI VQG TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG
MÃ NGÀNH: 8620211
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHÙNG THỊ TUYẾN
Hà Nội, 2019
i
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu,
kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong
bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.
Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên
cứu nào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân thủ kết luận
đánh giá luận văn của Hội đồng khoa học.
Hà Nội, ngày..…tháng….năm 2019
Ngƣời cam đoan
Đặng Ngọc Huyền
ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận đƣợc sự hƣớng dẫn chỉ bảo tận
tình của giáo viên hƣớng dẫn TS. Phùng Thị Tuyến. Xin đƣợc bày tỏ lòng biết
ơn sâu sắc đến Cô.
Tôi xin đƣợc cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình, quý báu trong quá trình
phân tích mẫu của TS. Lê Xuân Đắc và TS. Vũ Thị Loan (Cán bộ nghiên
cứu Trung tâm nhiệt đới Việt - Nga).
Qua đây tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại
học, các thầy cô giáo Trƣờng Đại học Lâm Nghiệp, các cán bộ Vƣờn Quốc gia
Tam Đảo, cùng gia đình, bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài
này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn.
Hà Nội, ngày..…tháng….năm 2019
Tác giả
Đặng Ngọc Huyền
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ii
MỤC LỤC ................................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.......................................................................... v
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ ................................................................... vi
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ............................................. 4
1.1. Tổng quan về họ Cúc (Asteraceae) ......................................................... 4
1.2. Nghiên cứu về thành phần loài và dạng sống ......................................... 6
1.3. Đa dạng cấu trúc và chức năng của ecdysteroid ở thực vật .................... 8
1.4. Phân bố PEs trong thực vật ................................................................... 10
1.5. Các tác dụng sinh học của PEs thực vật ............................................... 11
1.6. Đa dạng các loài thực vật có chứa PEs trên thế giới ............................ 15
1.7. Nghiên cứu về PEs ở Việt Nam ............................................................. 16
Chƣơng 2 MỤC TIÊU - NỘI DUNG - PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....... 19
2.1. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................. 19
2.2. Nội dung nghiên cứu ............................................................................. 19
2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ...................................................................... 20
2.3.1. Phương pháp kế thừa .............................................................. 20
2.3.2. Phương pháp điều tra thực địa ............................................... 20
2.3.3. Phương pháp thu và xử lý mẫu ............................................. 20
2.3.4. Phương pháp giám định mẫu thực vật ................................. 21
2.3.5. Định lượng hợp chất 20E bằng phương pháp sắc ký lỏng cao
áp. ...................................................................................................... 21
2.3.6. Phương pháp đánh giá đa dạng thành phần loài ................... 22
2.3.7. Phương pháp bảo tồn và kỹ thuật gây trồng một số loài họ Cúc
........................................................................................................... 23
iv
2.4. Xử lý số liệu .......................................................................................... 23
Chƣơng 3 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN - KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHÊN
CỨU .......................................................................................................................... 24
3.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................. 24
3.1.1. Vị trí địa lý .............................................................................. 24
3.1.2. Lịch sử hình thành và quá trình phát triển ............................. 24
3.1.3. Địa hình, khí hậu và thủy văn ................................................. 27
3.2. Tài nguyên thiên nhiên .......................................................................... 31
3.3. Kinh tế - xã hội ...................................................................................... 33
Chƣơng 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ............................................................. 36
4.1. Đa dạng về thành phần loài họ Cúc ...................................................... 36
4.1.1. Đa dạng thành phần loài trong họ ....................................... 36
4.1.2. Đánh giá sự phân bố loài trong chi ........................................ 39
4.1.3. Đa dạng về dạng sống ............................................................ 41
4.1.4. Đa dạng về giá trị sử dụng ..................................................... 42
4.1.5. Phân bố các loài theo sinh cảnh ............................................. 43
4.1.6. Các loài mới phân bố tại VQG Tam Đảo ............................... 45
4.2. Hàm lƣợng 20E trong các loài cây họ Cúc tại khu vực nghiên cứu ..... 48
4.3. Đề xuất biện pháp bảo tồn và kỹ thuật gây trồng một số loài thực vật họ
Cúc tại khu vực nghiên cứu ......................................................................... 54
4.3.1. Dương kỳ thảo (Achillea millefolium) .................................... 55
4.3.2. Mần tưới (Eupatorium fortunei) ............................................. 56
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 60
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................... 61
PHỤ LỤC