intTypePromotion=3

GIÁO TRÌNH MARKETING NÔNG NGHIỆP - CHƯƠNG 9 MARKETING MỘT SỐ HÀNG HÓA NÔNG SANRCHUR YẾU CỦA VIỆT NAM

Chia sẻ: Nguyễn Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
239
lượt xem
110
download

GIÁO TRÌNH MARKETING NÔNG NGHIỆP - CHƯƠNG 9 MARKETING MỘT SỐ HÀNG HÓA NÔNG SANRCHUR YẾU CỦA VIỆT NAM

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo tài liệu 'giáo trình marketing nông nghiệp - chương 9 marketing một số hàng hóa nông sanrchur yếu của việt nam', nông - lâm - ngư, nông nghiệp phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: GIÁO TRÌNH MARKETING NÔNG NGHIỆP - CHƯƠNG 9 MARKETING MỘT SỐ HÀNG HÓA NÔNG SANRCHUR YẾU CỦA VIỆT NAM

  1. 244 Marketing n«ng nghiÖp Ch−¬ng IX Marketing mét sè hµng ho¸ n«ng s¶n chñ yÕu cña ViÖt Nam I. Marketing kinh doanh lóa g¹o 1. Mét v i nÐt chÝnh vÒ s¶n xuÊt, tiªu thô v thÞ tr−êng quèc tÕ vÒ lóa g¹o 1.1. VÒ s¶n xuÊt v tiªu thô lóa g¹o trªn ThÕ giíi Lóa g¹o l l−¬ng thùc chÝnh cña trªn mét nöa d©n sè ThÕ giíi. Trªn ph¹m vi to n cÇu c©y lóa ®−îc trång trªn 150 triÖu ha, nghÜa l h¬n 10% cña to n bé ®Êt canh t¸c. Theo dù b¸o cña FAO, n¨m 2003 tæng s¶n l−îng lóa g¹o trªn ThÕ giíi ®¹t kho¶ng trªn 400 triÖu tÊn thãc. Theo sè liÖu cña IRRI (1995) 95% lóa g¹o ThÕ giíi ®Òu ®−îc gieo trång ë c¸c n−íc kÐm ph¸t triÓn v ® cung cÊp 55% - 80% sè calo m ng−êi ta ® tiªu thô. Lóa g¹o l mét trong nh÷ng nguån n¨ng l−îng v protein rÎ nhÊt cña hä. §a sè lóa g¹o ®−îc tiªu thô ë d¹ng h¹t g¹o x¸t tr¾ng. Theo dù b¸o cña Bé N«ng nghiÖp Mü s¶n l−îng g¹o ThÕ giíi n¨m 2009 ®¹t kho¶ng 429 triÖu tÊn. Giai ®o¹n 1989 - 2009 s¶n l−îng g¹o t¨ng 2,7% / n¨m, trong khi giai ®o¹n 1989 - 1999 t¨ng 1,4% / n¨m. N¨ng suÊt lóa −íc tÝnh t¨ng 2,1% / n¨m giai ®o¹n 1999 - 2009. ë Ch©u ¸ nhiÖt ®íi v cËn nhiÖt ®íi n¬i m lóa g¹o l l−¬ng thùc chñ yÕu, d©n sè cã thÓ t¨ng 58% trong kho¶ng 35 n¨m tíi. Ng−êi ta dù b¸o r»ng nhu cÇu vÒ lóa g¹o ThÕ giíi v o n¨m 2025 l 758 triÖu tÊn nghÜa l t¨ng 70% so víi viÖc tiªu thô lóa g¹o hiÖn nay. ë Nam ¸ nhu cÇu vÒ lóa g¹o còng sÏ t¨ng gÊp ®«i trong kho¶ng 40 n¨m tíi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………244
  2. 245 Marketing n«ng nghiÖp Do ®ã, viÖc s¶n xuÊt lóa g¹o cÇn ph¶i t¨ng cao h¬n trong c¸c thËp kû tíi cña thÕ kû 21, kh«ng nh÷ng ®Ó dïng l m l−¬ng thùc cho ng−êi, thøc ¨n cho ch¨n nu«i m cßn ®Ó phôc vô cho nh÷ng môc ®Ých kh¸c. 1.2. Th−¬ng m¹i lóa g¹o v thÞ tr−êng quèc tÕ vÒ lóa g¹o Th−¬ng m¹i lóa g¹o quèc tÕ chØ v o kho¶ng gÇn 5% s¶n l−îng lóa g¹o ThÕ giíi. Theo dù b¸o cña Bé N«ng nghiÖp Mü th−¬ng m¹i g¹o trªn to n cÇu sÏ ®¹t kho¶ng 26,7 triÖu tÊn v o n¨m 2009, t¨ng h¬n 6% so víi n¨m kû lôc 1998. Ba n−íc xuÊt khÈu g¹o quan träng trªn ThÕ giíi xÕp theo thø tù: Th¸i Lan, ViÖt Nam v Mü. Mét sè n−íc kh¸c còng cã xuÊt khÈu g¹o nh− Ên §é, Pakixtan, Uruguay, óc, MiÕn §iÖn… nh−ng thÞ phÇn kh«ng lín. Nh×n chung ®¹i bé phËn c¸c n−íc ®Òu kh«ng thÓ phô thuéc v o viÖc nhËp khÈu ®Ó tho¶ m n nhu cÇu cña nh©n d©n n−íc hä. ThÞ tr−êng g¹o ThÕ giíi rÊt nhá hÑp v sè l−îng g¹o dù tr÷ kh«ng lín. Do vËy, mét môc tiªu quan träng trong chÝnh s¸ch cña hÇu hÕt c¸c n−íc m l−¬ng thùc phô thuéc v o lóa g¹o l tù s¶n xuÊt ®Ó ®¸p øng nhu cÇu. Tuy nhiªn, do nhiÒu lý do, theo dù b¸o, c¸c quèc gia Ch©u ¸ vÉn tiÕp tôc l c¸c n−íc nhËp khÈu g¹o nhiÒu nhÊt, chiÕm gÇn 50% tæng l−îng nhËp to n cÇu. Trong ®ã, Philipin v Indonesia sÏ t¨ng nhËp khÈu. Do nhiÒu n−íc Ch©u Phi gi¶m h ng r o thuÕ quan nªn nhËp khÈu g¹o còng sÏ t¨ng. Bªn c¹nh ®ã nhu cÇu g¹o/®Çu ng−êi cã xu h−íng gi¶m ë mét sè n−íc Ch©u ¸ do cã thu nhËp t¨ng nhanh. Nhu cÇu g¹o cã phÈm chÊt thÊp sÏ gi¶m nÕu kh«ng cã ®ét biÕn vÒ thiªn tai. Tuy nhiªn nhu cÇu g¹o phÈm chÊt thÊp cho ch¨n nu«i sÏ t¨ng lªn. ThÞ tr−êng g¹o ThÕ giíi ®ßi hái 6 lo¹i g¹o c¬ b¶n sau ®©y: - G¹o h¹t d i chÊt l−îng cao. - G¹o h¹t d i chÊt l−îng trung b×nh. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………245
  3. 246 Marketing n«ng nghiÖp - G¹o h¹t ng¾n. - G¹o ®å (Parboiled Rice). - G¹o th¬m. - G¹o nÕp. Mçi lo¹i g¹o nh− thÕ phï hîp víi nhu cÇu cña mét sè thÞ tr−êng nhÊt ®Þnh. G¹o h¹t d i chÊt l−îng cao ®−îc ng−êi tiªu dïng ë Ch©u ¢u v Trung §«ng −a thÝch. G¹o h¹t d i chÊt l−îng trung b×nh chñ yÕu ®−îc tiªu thô ë thÞ tr−êng Ch©u ¸ v ®Æc biÖt ë tiÓu lôc ®Þa Ên §é. G¹o h¹t ng¾n ®−îc bu«n b¸n ë c¸c khu vùc «n ®íi cã yªu cÇu ®Æc biÖt. G¹o ®å cã chÊt l−îng cao ®−îc tiªu thô ë Trung §«ng v Ch©u Phi. G¹o ®å cã chÊt l−îng thÊp ®−îc tiªu thô ë c¸c thÞ tr−êng ®Æc biÖt ë Ch©u ¸ v Ch©u Phi. G¹o th¬m chñ yÕu tiªu thô ë thÞ tr−êng Trung §«ng. G¹o nÕp ®−îc −a chuéng ë thÞ tr−êng L o v mét sè n−íc Ch©u ¸. ChÊt l−îng g¹o tuú thuéc v o thÞ hiÕu v tËp qu¸n Èm thùc cña ng−êi tiªu dïng. Ng−êi tiªu dïng NhËt B¶n rÊt thÝch lo¹i g¹o Japonica h¹t ng¾n võa míi chÕ biÕn v ®−îc xay x¸t kü, cã c¬m dÎo, dÝnh v vÞ ngon. Ng−êi tiªu dïng Th¸i Lan l¹i thÝch lo¹i g¹o Indica h¹t d i ® ®−îc b¶o qu¶n l©u (g¹o cò) v xay x¸t kü, c¬m ph¶i rêi v cã vÞ ngon. ë Trung §«ng ng−êi ta thÝch g¹o h¹t d i x¸t kü víi mïi rÊt th¬m, hä cho r»ng g¹o kh«ng cã mïi th¬m ®Æc tr−ng nh− thøc ¨n kh«ng cã muèi. Ng−êi tiªu dïng Ch©u ¢u thÝch g¹o h¹t d i kh«ng cã mïi th¬m, ®èi víi hä bÊt kú mét mïi th¬m n o trong Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………246
  4. 247 Marketing n«ng nghiÖp g¹o ®Òu l dÊu hiÖu cña sù h− háng, l©y nhiÔm, víi hä th kh«ng cã g¹o cßn h¬n mua ph¶i g¹o cã mïi th¬m. Ng−êi tiªu dïng Hoa Kú sÏ chØ tr¶ mét nöa tiÒn ®èi víi lo¹i g¹o x¸t cã lÉn c¸c h¹t cã vÕt m u ®á. Ng−îc l¹i ng−êi tiªu dïng T©y Phi sÏ tr¶ gi¸ cao h¬n cho lo¹i g¹o x¸t kü cã ®a sè h¹t ®á. Ng−êi tiªu dïng Bangladesh rÊt thÝch g¹o ®å. Ng−îc l¹i ng−êi tiªu dïng Mü Latinh thÝch g¹o lËt, hä cho r»ng ¨n g¹o ®å gièng nh− ¨n cao su…v…v. Tõ nh÷ng tËp qu¸n v thÞ hiÕu kh¸c nhau n y cña ng−êi tiªu dïng trªn ThÕ giíi, ng−êi l m Marketing lóa g¹o ph¶i n¾m b¾t v ®Þnh h−íng xuÊt khÈu g¹o cho phï hîp víi nhu cÇu cô thÓ cña thÞ tr−êng. Nh×n chung ®a sè ng−êi tiªu dïng trªn ThÕ giíi ®Òu thÝch g¹o h¹t d i. §iÒu n y cã mét ý nghÜa quan träng trong ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt v qu¶n lý chÊt l−îng g¹o xuÊt khÈu cña n−íc ta. 1.3. Gi¸ g¹o trªn thÞ tr−êng trªn ThÕ giíi Trªn thùc tÕ cã rÊt nhiÒu lo¹i g¹o kh¸c nhau cña c¸c n−íc xuÊt khÈu g¹o trªn thÞ tr−êng ThÕ giíi. T−¬ng øng víi mçi lo¹i g¹o h×nh th nh nh÷ng møc gi¸ cô thÓ. §Ó nghiªn cøu gi¸ g¹o quèc tÕ th−êng ng−êi ta lÊy gi¸ g¹o xuÊt khÈu Th¸i Lan l m ®¹i diÖn cho gi¸ g¹o thÞ tr−êng ThÕ giíi. Theo nghiªn cøu cña nhiÒu nh kinh tÕ, gi¸ g¹o trªn thÞ tr−êng ThÕ giíi cã mét sè ®Æc ®iÓm sau: - Gi¸ cã xu h−íng kh«ng æn ®Þnh: VÝ dô gi¸ g¹o 5% tÊm cña Th¸i Lan, n¨m 1997 l 352USD/tÊn; ®Õn n¨m 2002 chØ cßn 317,4USD/tÊn. Theo dù b¸o cña Bé N«ng nghiÖp Mü cho ®Õn n¨m 2009 gi¸ g¹o 5% tÊm cña Th¸i Lan cã thÓ l 371,4USD/tÊn. - ChØ sè gi¸ g¹o chÊt l−îng cao v thÊp cã sù thay ®æi: Tõ nhiÒu n¨m nay. Xem xÐt trong mét thêi gian d i cho thÊy gi¸ cña Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………247
  5. 248 Marketing n«ng nghiÖp nhãm g¹o chÊt l−îng cao nh×n chung Ýt biÕn ®éng h¬n v th−êng æn ®Þnh ë møc cao h¬n nhãm g¹o chÊt l−îng thÊp. - Gi¸ g¹o cã sù chªnh lÖch râ rÖt gi÷a c¸c cÊp lo¹i g¹o cô thÓ. - Gi¸ g¹o th¬m ®Æc s¶n cao h¬n gi¸ g¹o ®¹i tr : G¹o th¬m ®Æc s¶n cña Th¸i Lan l g¹o “Khao Dawk Mali” (hay Jasmine) th−êng ®−îc kh¸ch h ng mÕn mé. Trong cïng thêi gian giao dÞch gi¸ g¹o th¬m ®Æc s¶n th−êng cao gÊp 3 lÇn so víi g¹o th−êng. Do gi¸ h¬n h¼n gi¸ g¹o ®¹i tr , Th¸i Lan ®ang chó träng xuÊt g¹o ®Æc s¶n, cã n¨m ® ®¹t kim ng¹ch trªn 400 triÖu USD. Mét sè n−íc nh− Ên §é, Pakistan còng ®i theo h−íng n y. - Cã sù kh¸c biÖt gi÷a gi¸ g¹o cña c¸c n−íc xuÊt khÈu: Theo c«ng bè cña FAO, ë mét thêi ®iÓm gi¸ g¹o cña Mü (lo¹i h¹t d i 2,4% tÊm) cao h¬n gi¸ g¹o Th¸i Lan (lo¹i 100B) tõ 54 – 123USD/tÊn. Bªn c¹nh ®ã, gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña Th¸i Lan l¹i cao h¬n g¹o cïng lo¹i cña mét sè n−íc xuÊt khÈu kh¸c nh− Ên §é, ViÖt Nam do chÊt l−îng v nhiÒu yÕu tè kh¸c chi phèi. Nh÷ng nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn gi¸ g¹o xuÊt khÈu, th−êng do quan hÖ cung cÇu vÒ g¹o chi phèi; do ¶nh h−ëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn, cña thêi tiÕt v khÝ hËu; do mïa vô; do nh©n tè chÝnh trÞ – x héi; do kh¶ n¨ng ngo¹i tÖ cña c¸c n−íc nhËp khÈu g¹o ngo i ra cßn do sù t¸c ®éng cña t×nh h×nh viÖn trî l−¬ng thùc cña céng ®ång quèc tÕ v ¶nh h−ëng cña thÞ tr−êng lóa m×. 2. Marketing kinh doanh lóa g¹o ë ViÖt Nam 2.1. VÒ s¶n xuÊt S¶n l−îng: S¶n l−îng lóa t¨ng liªn tôc. N¨m 1989 ®¹t 18,9 triÖu tÊn; n¨m 1999 ®¹t 31,4 triÖu tÊn; n¨m 2000 ®¹t 32,5 triÖu tÊn. Nh− vËy trong suèt thêi Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………248
  6. 249 Marketing n«ng nghiÖp kú 1989 – 2000 tèc ®é t¨ng trung b×nh h ng n¨m vÒ sè l−îng lóa ®¹t 5,5%. §−a møc t¨ng l−¬ng thùc tÝnh trªn ®Çu ng−êi t¨ng tõ 310kg/ng−êi/n¨m thêi kú 1986 – 1990 lªn 415kg thêi kú 1996 – 2000. DiÖn tÝch: Xu h−íng t¨ng diÖn tÝch lóa còng diÔn ra liªn tôc qua c¸c n¨m. Nh×n tæng thÓ trªn ph¹m vi c¶ n−íc trong thêi kú 1989 – 2000 diÖn tÝch lóa ® t¨ng tõ 5,8 triÖu ha lªn gÇn 7,7 triÖu ha, tøc l t¨ng gÇn 30%, trung b×nh h ng n¨m diÖn tÝch lóa t¨ng 2,6%, chñ yÕu l do t¨ng vô, chuyÓn dÞch c¬ cÊu mïa vô ë §ång B»ng S«ng Cöu Long v §ång B»ng S«ng Hång. N¨ng suÊt: N¨ng suÊt lóa cña ViÖt Nam thêi kú 1999 – 2000 t¨ng 32% nhê øng dông nhiÒu tiÕn bé khoa häc kü thuËt trong ®ã cã tiÕn bé gièng. Tuy nhiªn, tiÒm n¨ng n¨ng suÊt cßn lín v× cßn thÊp so víi nhiÒu n−íc trong khu vùc. N¨m 2000 n¨ng suÊt lóa cña ViÖt Nam ®¹t gÇn 42,5 t¹/ha/n¨m; trong khi ®ã H n Quèc ®¹t 61 t¹/ha; Trung Quèc ®¹t 60 t¹/ha; Indonesia ®¹t 45 t¹/ha. Nhê t¨ng c−êng th©m canh v chuyÓn ®æi s©u s¾c vÒ c¬ cÊu mïa vô ®¶m b¶o cho diÖn tÝch, n¨ng suÊt, s¶n l−îng t¨ng v÷ng ch¾c, ViÖt Nam ® trë th nh mét trong nh÷ng n−íc cã vÞ trÝ quan träng trong s¶n xuÊt lóa g¹o cña ThÕ giíi ®øng thø 2 trong xuÊt khÈu g¹o sau Th¸i Lan. 2.2. Marketing xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam 2.2.1. Sè l−îng v kim ngh¹ch xuÊt khÈu g¹o KÓ tõ n¨m 1989 ViÖt Nam tõ mét n−íc ph¶i nhËp khÈu g¹o ® trë th nh n−íc xuÊt khÈu g¹o. Trong thêi kú tõ 1989 – 2000 g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam qua ®−êng chÝnh ng¹ch ®¹t kho¶ng 30,2 triÖu tÊn víi kim ng¹ch ®¹t gÇn 7,7 tû USD. - VÒ thÞ phÇn: Trung b×nh trong nh÷ng n¨m qua g¹o ViÖt Nam chiÕm gÇn 13% tæng l−îng g¹o xuÊt khÈu cña ThÕ giíi. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………249
  7. 250 Marketing n«ng nghiÖp - VÒ tû träng trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¶ n−íc: Riªng g¹o xuÊt khÈu chiÕm 11% - 12% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu, ®øng thø 2 sau dÇu th«. - Nh×n tæng thÓ xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam: N¨m 2000 so víi n¨m 1989 gÊp 2,4 lÇn vÒ sè l−îng v 2,1lÇn vÒ gi¸ trÞ. Nh− vËy, trong thêi kú 1989 – 2000 xuÊt khÈu g¹o t¨ng trung b×nh 16,5%/n¨m (gÊp 3 lÇn tèc ®é t¨ng s¶n xuÊt) v 21,7%/n¨m (gÊp 4 lÇn s¶n xuÊt). KÕt qu¶ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam ®−îc minh ho¹ ë h×nh sau: TriÖu tÊn TriÖu USD 5 1200 L−îng g¹o 4.5 xuÊt khÈu 1000 4 Kim ng¹ch 3.5 800 3 2.5 600 2 400 1.5 1 200 0.5 0 0 1989 1990 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Nguån: Niªn gi¸m thèng kª c¸c n¨m H×nh 9.1. Sè l−îng v kim ng¹ch xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam tõ 1989 – 2002 2.2.2. ChÊt l−îng v chñng lo¹i g¹o xuÊt khÈu - VÒ chÊt l−îng: ChÊt l−îng g¹o bao gåm nhiÒu tiªu thøc kh¸c nhau nh− h×nh d¸ng, kÝch cì h¹t g¹o, mïi vÞ, m u s¾c, thuû phÇn, tû lÖ t¹p chÊt, tû lÖ h¹t b¹c bông..., nh−ng tû lÖ tÊm cã ý Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………250
  8. 251 Marketing n«ng nghiÖp nghÜa quan träng. Trong nhiÒu n¨m qua g¹o ViÖt Nam ng y c ng ®−îc chó ý vÒ chÊt l−îng. Ngo i viÖc gi¶m tû lÖ tÊm, g¹o ViÖt Nam cßn cã nh÷ng tiÕn bé kh¸c nh− gi¶m tû lÖ h¹t hÈm, h¹t ®á v säc ®á, tû lÖ h¹t b¹c bông… h×nh d¸ng v kÝch cì, mïi vÞ tù nhiªn cã sù c¶i thiÖn. Tuy nhiªn so víi g¹o chÊt l−îng cao v ngay c¶ g¹o chÊt l−îng trung b×nh cña nhiÒu n−íc, g¹o cña ta cßn ph¶i chó ý nhiÒu trong n©ng cao chÊt l−îng. - VÒ chñng lo¹i: Trªn thùc tÕ chÊt l−îng g¹o liªn quan ®Õn nhiÒu yÕu tè tõ s¶n xuÊt ®Õn thu ho¹ch b¶o qu¶n, chÕ biÕn trong ®ã gièng lóa hay chñng lo¹i lóa gieo trång cã ý nghÜa quan träng. Trong th nh c«ng cña s¶n xuÊt l−¬ng thùc cña ViÖt Nam cã vai trß cña øng dông c¸c gièng míi cña viÖn nghiªn cøu lóa quèc tÕ IRRI, c¸c viÖn nghiªn cøu trong n−íc cña c¸c gièng nhËp néi. Tuy nhiªn trong kho¶ng 70 gièng lóa phæ biÕn hiÖn nay kh«ng ph¶i gièng n o còng ®¸p øng chÊt l−îng xuÊt khÈu. Trong sè chñng lo¹i g¹o xuÊt khÈu chñ yÕu vÉn l g¹o tÎ h¹t d i ®−îc canh t¸c hÇu hÕt ë §ång B»ng S«ng Cöu Long. G¹o ®Æc s¶n truyÒn thèng ch−a ®−îc chó ý ph¸t triÓn. GÇn ®©y míi b−íc ®Çu xuÊt g¹o T¸m th¬m ë miÒn B¾c, g¹o N ng H−¬ng, Chî § o ë miÒn Nam nh−ng víi sè l−îng qu¸ Ýt, kh«ng ®Òu qua c¸c n¨m. 2.2.3. ThÞ tr−êng v gi¸ c¶ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam - ThÞ tr−êng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: ViÖt Nam sau gÇn nöa thÕ kû v¾ng bãng trªn thÞ tr−êng g¹o ThÕ giíi ® trë l¹i víi t− Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………251
  9. 252 Marketing n«ng nghiÖp c¸ch l n−íc xuÊt khÈu thø 2 kÓ tõ n¨m 1997. ChÝnh v× vËy thêi gian ®Çu gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n v× nhiÒu thÞ tr−êng ® l thÞ tr−êng truyÒn thèng cña Th¸i Lan v mét sè n−íc kh¸c. Tuy nhiªn, b»ng nhiÒu nç lùc thÞ tr−êng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam còng dÇn ®−îc më réng. Trong nh÷ng n¨m qua, Ch©u ¸ lu«n l thÞ tr−êng chÝnh cña xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam. L−îng g¹o xuÊt sang c¸c n−íc Ch©u ¸ th−êng chiÕm trªn 50% tæng sè g¹o xuÊt khÈu. C¸c n−íc nhËp khÈu g¹o ViÖt Nam gåm: Indonesia, Philipin, Singapore, HongKong. C¸c n−íc Trung §«ng nh− Iran, Ir¾c còng l thÞ tr−êng lín th−êng chiÕm 30% tæng l−îng g¹o xuÊt khÈu. Ch©u Phi hiÖn nhËp khÈu ch−a nhiÒu nh−ng l thÞ tr−êng tiÒm n¨ng. C¸c n−íc Ch©u ¢u, Ch©u Mü còng l thÞ tr−êng nhËp khÈu g¹o cña ViÖt Nam ®Æc biÖt lo¹i g¹o chÊt l−îng cao. - Gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam: Gi¸ c¶ g¹o trªn thÞ tr−êng ThÕ giíi mÊy n¨m gÇn ®©y rÊt mÊt æn ®Þnh v cã xu h−íng gi¶m. Trong bèi c¶nh ®ã gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam còng chÞu chung sè phËn. Gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam th−êng thÊp h¬n gi¸ g¹o cïng lo¹i cña Th¸i Lan. Tuy nhiªn kho¶ng c¸ch chªnh lÖch ng y c ng ®−îc thu hÑp. NÕu g¹o 5% tÊm cña ViÖt Nam n¨m 1990 b¸n ®−îc 212USD/tÊn cña Th¸i Lan b¸n ®−îc 275USD/tÊn, chªnh lÖch 63USD/tÊn th× ®Õn n¨m 2000 c¸c con sè t−¬ng øng l 190, 204 v 14. 2.2.4. Tæ chøc ph©n phèi v ®Çu mèi xuÊt khÈu g¹o Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………252
  10. 253 Marketing n«ng nghiÖp Tæ chøc kªnh ph©n phèi g¹o xuÊt khÈu trong n−íc: Thùc tÕ ë ViÖt Nam, kªnh ph©n phèi g¹o xuÊt khÈu th−êng bao gåm c¸c tæ chøc, tËp thÓ v c¸ nh©n tham gia v o viÖc ®−a s¶n phÈm g¹o tõ ng−êi s¶n xuÊt ®Õn c¶ng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam (nh− c¶ng xuÊt khÈu g¹o S i Gßn, CÇn Th¬, H¶i Phßng). - Ng−êi s¶n xuÊt bao gåm bèn lo¹i chñ thÓ ®iÓn h×nh l : Hé n«ng d©n (ë §ång B»ng S«ng Cöu Long quy m« th−êng tõ 1 - 10ha, sè nh©n khÈu 5 - 7 ng−êi); c¸c trang tr¹i (®iÓn h×nh nh− Êp T©n B×nh - An Giang); hîp t¸c x ; n«ng tr−êng (®iÓn h×nh nh− n«ng tr−êng S«ng HËu - CÇn Th¬, quy m« 6981ha). Hé n«ng d©n l chñ thÓ chñ yÕu ®ãng vai trß to lín trong xuÊt khÈu g¹o. - T− th−¬ng: §ãng vai trß chñ yÕu trong kh©u l−u th«ng ®−a g¹o tõ ng−êi s¶n xuÊt ®Õn c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu. Tíi nay cã kho¶ng 95% khèi l−îng thãc g¹o l−u th«ng cho xuÊt khÈu do t− th−¬ng ®¶m nhiÖm. Lùc l−îng t− th−¬ng mét mÆt thóc ®Èy tÝch cùc l−u th«ng ph©n phèi g¹o nh−ng mÆt kh¸c còng dÉn ®Õn t×nh tr¹ng Ðp cÊp Ðp gi¸ ®èi víi n«ng d©n. - C¬ së xay x¸t: C¬ së xay x¸t gåm c¸c nh m¸y thuéc Nh n−íc cã c«ng suÊt lín, kü thuËt hiÖn ®¹i v nh÷ng c¬ së xay x¸t nhá thuéc ®Þa ph−¬ng hoÆc t− nh©n. HiÖn nay tæng c«ng suÊt xay x¸t c¶ n−íc ®¹t kho¶ng 15 triÖu tÊn/n¨m, vÒ c¬ b¶n ®¸p øng ®−îc yªu cÇu tiªu dïng trong n−íc v xuÊt khÈu. Trong ®ã quèc doanh chiÕm 1/3, chñ yÕu ë MiÒn Nam v −u tiªn cho xay x¸t xuÊt khÈu. B¾t ®Çu tõ n¨m 1994 ta ® chÕ biÕn ®−îc g¹o chÊt l−îng cao h¹t d i tû lÖ tÊm 5% cho xuÊt khÈu. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………253
  11. 254 Marketing n«ng nghiÖp - Kho chøa: Tæng kho chøa l−¬ng thùc trong n−íc ®¹t kho¶ng 2,8 triÖu tÊn, do quèc doanh l−¬ng thùc qu¶n lý, trong ®ã 50% l kho kiªn cè cßn l¹i l b¸n kiªn cè. HiÖu suÊt sö dông kho thÊp, th−êng chØ ®¹t 30% tæng dung tÝch. Trong khi ®ã lùc l−îng t− th−¬ng l¹i chñ yÕu sö dông kho gia ®×nh, ®iÒu kiÖn kü thuËt thÊp còng ¶nh h−ëng ®Õn chÊt l−îng g¹o. Nh×n chung so víi Th¸i Lan chóng ta ch−a cã sù phèi hîp tèi −u gi÷a s¶n xuÊt - l−u th«ng - chÕ biÕn - kho t ng - c¶ng khÈu do ®ã chÊt l−îng g¹o kh«ng æn ®Þnh, chi phÝ l−u th«ng cao, thêi gian giao h ng chËm l m gi¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh xuÊt khÈu. §Çu mèi xuÊt khÈu g¹o: NhiÒu n¨m qua, ®Çu mèi xuÊt khÈu g¹o l mét ®iÓm “nãng” trong xuÊt khÈu g¹o. NhiÒu doanh nghiÖp Nh n−íc t×m mäi c¸ch ®Ó ®−îc trùc tiÕp xuÊt khÈu g¹o. NhiÒu ho¹t ®éng tranh mua tranh b¸n trong n−íc bÞ th−¬ng nh©n n−íc ngo i lîi dông Ðp cÊp Ðp gi¸ g©y tæn h¹i cho lîi Ých quèc gia trong xuÊt khÈu g¹o. ChÝnh phñ ® nhiÒu lÇn can thiÖp tæ chøc s¾p xÕp l¹i hÖ thèng doanh nghiÖp Nh n−íc. N¨m 1995 th nh lËp hai tæng c«ng ty l−¬ng thùc Trung −¬ng l Tæng C«ng ty L−¬ng thùc miÒn B¾c gåm c¸c c«ng ty l−¬ng thùc tõ Thõa Thiªn HuÕ trë ra v Tæng C«ng ty L−¬ng thùc MiÒn Nam gåm tÊt c¶ c¸c c«ng ty l−¬ng thùc tõ § N½ng trë v o. N¨m 1996 to n quèc cßn 15 ®Çu mèi xuÊt khÈu g¹o. C¨n cø v o diÔn biÕn míi v nh÷ng ®ßi hái kh¸ch quan míi c¶ trong v ngo i n−íc b−íc sang n¨m 2001, ChÝnh phñ cho phÐp c¸c th nh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau ®−îc tham gia xuÊt khÈu g¹o, b i bá c¬ chÕ h¹n ng¹ch v ®Çu mèi trong xuÊt khÈu g¹o t¹o m«i tr−êng kinh doanh th«ng tho¸ng h¬n theo xu h−íng th−¬ng m¹i ho¸ hiÖn nay. Râ r ng trong thùc hiÖn chñ tr−¬ng n y l¹i cã thªm nh÷ng viÖc cÇn l m nh»m t¨ng c−êng ho¹t ®éng xuÊt khÈu g¹o ®¹t hiÖu qu¶, t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc tÕ gi÷ v÷ng v ph¸t triÓn ®−îc thÞ tr−êng xuÊt khÈu g¹o. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………254
  12. 255 Marketing n«ng nghiÖp 2.3. Marketing lóa g¹o t¹i thÞ tr−êng trong n−íc 2.3.1. Mét sè ®Æc ®iÓm chñ yÕu trong Marketing lóa g¹o t¹i thÞ tr−êng ViÖt Nam Marketing lóa g¹o t¹i thÞ tr−êng ViÖt Nam ®−îc ®Æt trong mèi quan hÖ thùc hiÖn môc tiªu chiÕn l−îc an ninh l−¬ng thùc quèc gia. An ninh l−¬ng thùc l sù ®¶m b¶o b×nh æn viÖc cung cÊp ®Çy ®ñ l−¬ng thùc cho tÊt c¶ mäi ng−êi ë mäi n¬i trong mäi lóc nh»m ®¶m b¶o nhu cÇu dinh d−ìng ®Ó sèng v l m viÖc. L−¬ng thùc ë ®©y tr−íc hÕt l lóa g¹o, råi ®Õn c¸c lo¹i ngò cèc kh¸c ngo i ra cßn bao gåm c¸c lo¹i thùc phÈm gi u Protein kh¸c. ViÖc cung cÊp ®Çy ®ñ l−¬ng thùc võa ph¶i ®¶m b¶o sè l−îng võa ph¶i ®Æc biÖt chó ý vÒ chÊt l−îng theo nhu cÇu ng y c ng cao cña x héi. An ninh l−¬ng thùc ®−îc thÓ hiÖn ë møc l−¬ng thùc b×nh qu©n ®Çu ng−êi h ng n¨m trªn ph¹m vi to n quèc ngo i ra cßn ph¶i thÓ hiÖn ë kh¶ n¨ng ®iÒu ho trong hÖ thèng ph©n phèi cho c¸c vïng s©u, vïng xa, vïng thiÕu l−¬ng thùc. An ninh l−¬ng thùc cßn liªn quan ®Õn t i chÝnh (søc mua) cña tõng gia ®×nh kh«ng tù s¶n xuÊt ®ñ l−¬ng thùc hoÆc kh«ng s¶n xuÊt l−¬ng thùc. Thùc tÕ cho thÊy ngay c¶ khi c¶ n−íc l−¬ng thùc b×nh qu©n ®¹t trªn 350kg mét ng−êi, xuÊt khÈu trªn 3 triÖu tÊn g¹o nh−ng nhiÒu gia ®×nh vÉn thiÕu ¨n ®Æc biÖt trong thêi kú thiªn tai, gi¸p h¹t. An ninh l−¬ng thùc quèc gia ph¶i ®¶m b¶o 4 môc tiªu c¬ b¶n: Thø nhÊt: S½n s ng ®¶m b¶o ®ñ l−¬ng thùc ®Ó cung cÊp. ë ViÖt - Nam môc tiªu n y ®−îc thùc hiÖn b»ng c¸ch ph¸t triÓn s¶n xuÊt trong n−íc v th nh lËp hÖ thèng dù tr÷ l−u th«ng l−¬ng thùc quèc gia. - Thø hai: æn ®Þnh tèt viÖc ph©n phèi l−¬ng thùc. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………255
  13. 256 Marketing n«ng nghiÖp - Thø ba: §¶m b¶o cho mäi ng−êi cã kh¶ n¨ng mua ®ñ l−¬ng thùc (tÝnh tiÕp cËn). - Thø t−: §¶m b¶o tiªu chuÈn vÖ sinh, an to n søc khoÎ v dinh d−ìng. Nh− vËy c¶ 4 môc tiªu trªn th©u tãm to n bé ho¹t ®éng Marketing lóa g¹o theo nghÜa ®Çy ®ñ tõ s¶n xuÊt – l−u th«ng – chÕ biÕn - dù tr÷ - ph©n phèi v tiªu dïng. S¶n xuÊt v tiªu dïng lóa g¹o t¨ng nh−ng ph©n bè kh«ng ®Òu theo c¸c vïng v theo c¸c lo¹i hé gia ®×nh. S¶n xuÊt lóa n−íc ta tr¶i d i trªn 7 vïng sinh th¸i tõ B¾c xuèng Nam. Gåm: Vïng Trung du miÒn nói phÝa B¾c; vïng §ång B»ng S«ng Hång; vïng khu 4 cò; vïng Duyªn h¶i Nam Trung Bé; vïng T©y Nguyªn; vïng §«ng Nam Bé; vïng §ång B»ng S«ng Cöu Long. Tuy nhiªn trong 7 vïng s¶n xuÊt th× vïng §ång B»ng S«ng Cöu Long n¨m 2000 ® chiÕm 51,3% vÒ s¶n l−îng, 51,4% vÒ diÖn tÝch trong khi ®ã d©n sè l 21,1%. KÕ ®Õn l vïng §ång B»ng S«ng Hång chiÕm 20,3% vÒ s¶n l−îng, 15,8% vÒ diÖn tÝch. Nh− vËy chØ 2 vïng trªn ® chiÕm 72% tæng s¶n l−îng lóa to n quèc, c¸c vïng cßn l¹i chØ chiÕm 28%. Ngo i ra c¸ch tiªu dïng v tiÕp cËn l−¬ng thùc cña d©n c− ë c¸c vïng sinh th¸i còng kh¸c nhau, c¸c lo¹i hé cã møc sèng kh¸c nhau, d©n c− th nh thÞ v d©n c− n«ng th«n còng tiªu dïng l−¬ng thùc ®Æc biÖt l lóa g¹o rÊt kh¸c nhau vÒ sè l−îng, chÊt l−îng. HÖ thèng ph©n phèi l−¬ng thùc trong n−íc ® thay ®æi c¬ b¶n tõ ®éc quyÒn sang tù do kinh doanh nh−ng cã sù tham giam ®iÒu tiÕt cung cÇu cña Nh n−íc. KÓ tõ n¨m 1989 hÖ thèng l−u th«ng ph©n phèi l−¬ng thùc ® cã sù thay ®æi c¬ b¶n. T×nh tr¹ng quèc doanh ®éc quyÒn ph©n phèi l−¬ng thùc Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………256
  14. 257 Marketing n«ng nghiÖp kh«ng cßn n÷a chuyÓn sang c¬ chÕ “tù do ho¸ kinh doanh l−¬ng thùc” cïng víi c¸c doanh nghiÖp Nh n−íc. C¸c doanh nghiÖp t− nh©n, ng−êi bu«n b¸n l−u ®éng v th−¬ng nghiÖp gia ®×nh ë c¸c l ng x ®Òu ®−îc phÐp kinh doanh l−¬ng thùc. Nh n−íc ®¶m b¶o nguyªn t¾c b×nh ®¼ng trong kinh doanh, khuyÕn khÝch mäi th nh phÇn ®−îc ho¹t ®éng, ®−îc vay vèn. C¬ chÕ gi¸ c¶ l−¬ng thùc vËn ®éng theo quan hÖ cung - cÇu cña thÞ tr−êng. Nh n−íc kh«ng dïng biÖn ph¸p h nh chÝnh ¸p ®Æt gi¸ c¶ nh−ng th«ng qua c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ (lËp kho dù tr÷ quèc gia, quü dù tr÷ l−u th«ng, dïng t i chÝnh thu mua…) ®Ó ®iÒu tiÕt cung – cÇu ®¶m b¶o gi¸ c¶ cã lîi cho c¶ ng−êi s¶n xuÊt v ng−êi tiªu dïng. 2.3.2. Tiªu thô g¹o, chÊt l−îng v chñng lo¹i T×nh h×nh tiªu thô g¹o ë c¸c thÞ tr−êng trong n−íc. Xem xÐt tæng thÓ trªn c¶ n−íc t×nh h×nh tiªu thô g¹o ë ViÖt Nam giai ®o¹n 1985 ®Õn n¨m 2000 ®−îc tr×nh b y ë b¶ng sau. B¶ng 9.1. T×nh h×nh tiªu thô g¹o cña ViÖt Nam giai ®o¹n 1985 - 2000 N¨m §¬n vÞ tÝnh 1985 1990 1995 2000 H¹ng môc Ng n tÊn 9.770 10.629 13.812 17.986 1. S¶n xuÊt ( ) 2. NhËp (+), xuÊt (-) “ +277 -1.624 -2.150 -3.500 3. Tiªu dïng “ 9.048 9.086 11.847 14.486 4. D©n sè Ng n ng−êi 59.872 66.017 71.995 77.686 5. B×nh qu©n Kg/ng−êi/n¨m 131 138 165 186 ( ): S¶n xuÊt ®−îc tÝnh b»ng tæng sè l−îng thu ho¹ch trõ 15% hao hôt, thãc gièng, TAGS, chÕ biÕn kh¸c tõ g¹o råi nh©n víi tû lÖ g¹o 65%. Nguån: TS NguyÔn Trung V n. Lóa g¹o ViÖt Nam tr−íc thiªn niªn kû míi. H−íng xuÊt khÈu. Nh xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia 2001. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………257
  15. 258 Marketing n«ng nghiÖp Qua b¶ng trªn cho thÊy: VÒ s¶n xuÊt v tiªu dïng lóa g¹o cã thÓ thÊy ë cÊp quèc gia lóa g¹o c¬ b¶n ® ®¸p øng ®−îc cho nhu cÇu tiªu dïng. Tuy nhiªn trªn thùc tÕ trong d©n c− cßn trªn 10% sè hé nghÌo ®ãi, møc tiªu dïng l−¬ng thùc d−íi 1800Kcalo ®−îc ph©n bæ chñ yÕu ë n«ng th«n (trªn 81%) trong ®ã §ång B»ng S«ng Cöu Long 22%, §ång B»ng S«ng Hång 20%. ThÞ tr−êng tiªu thô g¹o chñ yÕu l ë c¸c th nh phè, c¸c trung t©m ®« thÞ lín v nh÷ng vïng cßn thiÕu l−¬ng thùc. Nguån cung øng chñ yÕu l c¸c vïng s¶n xuÊt l−¬ng thùc cËn kÒ víi b¸n kÝnh kho¶ng 100km v vËn chuyÓn h ng n¨m kho¶ng 0,5 triÖu tÊn tõ MiÒn Nam ra MiÒn B¾c ®Ó ®iÒu ho cung – cÇu. VÒ chÊt l−îng. Ng−êi ViÖt Nam quan niÖm g¹o l l−¬ng thùc chñ yÕu. Quanh n¨m ®−îc ¨n c¬m kh«ng ph¶i ®én ng«, khoai, s¾n l biÓu hiÖn cña sù no ®ñ. ChÊt l−îng g¹o tiªu dïng ®−îc chia theo cÊp ®é qua c¶m nhËn phï hîp víi thãi quen tiªu dïng. Nãi chung gåm 4 lo¹i: G¹o ®Æc s¶n, g¹o ngon, g¹o th−êng v g¹o kh«ng ngon. Nh×n chung h¹t g¹o d i, c ng trong, bãng, Ýt g y, Ýt b¹c bông, Ýt lÉn t¹p, c ng míi, khi nÊu c¬m cã mïi th¬m v dÎo cã vÞ ®Ëm c ng ®−îc ®¸nh gi¸ cao vÒ chÊt l−îng. Nhãm ng−êi tiªu dïng th nh thÞ hiÖn nay rÊt chó ý vÒ chÊt l−îng g¹o v cßn cã thãi quen ®Êu trén c¸c lo¹i g¹o ®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng v thãi quen ¨n uèng cña gia ®×nh. Ng−îc l¹i nhãm kh¸ch h ng thu nhËp thÊp søc mua thÊp th−êng quan t©m nhiÒu ®Õn gi¸ c¶ h¬n l chÊt l−îng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………258
  16. 259 Marketing n«ng nghiÖp VÒ chñng lo¹i. Do xu h−íng tiªu dïng quan t©m nhiÒu ®Õn chÊt l−îng nªn ng y nay ngo i yÕu tè n¨ng suÊt ng−êi s¶n xuÊt cßn rÊt chó träng quan t©m ®Õn chÊt l−îng c¸c gièng lóa víi tiªu thøc chñ yÕu l b¸n ®−îc gi¸ m n¨ng suÊt l¹i cao, v× vËy chñng lo¹i g¹o còng thay ®æi theo h−íng phï hîp víi nhu cÇu thÞ tr−êng trong n−íc v xuÊt khÈu. Trong chñng lo¹i g¹o tiªu dïng th× nhãm g¹o ®Æc s¶n cßn chiÕm tû träng nhá do gi¸ c¶ tiªu dïng th−êng cao h¬n tõ 1,5 – 2 lÇn g¹o th−êng nªn tû träng tiªu thô thÊp. Tû träng lo¹i g¹o ngon ng y c ng ®−îc tiªu dïng nhiÒu h¬n ë c¸c th nh thÞ. Tû träng lo¹i g¹o th−êng v kh«ng ngon th−êng ®−îc −u chuéng ë vïng thiÕu l−¬ng thùc. Ngo i ra cßn mét tû träng nhá g¹o nÕp còng ®−îc tiªu dïng th−êng xuyªn v ®Æc biÖt trong c¸c dÞp lÔ tÕt. 2.3.3. Gi¸ c¶ lóa g¹o Lóa g¹o l mÆt h ng quan träng cña quèc gia nªn gi¸ c¶ lóa g¹o kh«ng nh÷ng chØ ng−êi s¶n xuÊt, ng−êi tiªu dïng quan t©m m cßn ®−îc ChÝnh phñ ®Æc biÖt chó ý sö dông vai trß ®iÒu tiÕt cña m×nh tham gia t¸c ®éng ®Õn quan hÖ cung cÇu nh»m b×nh æn gi¸ c¶. Xem xÐt mét thêi gian d i thÊy gi¸ c¶ lóa g¹o cña ViÖt Nam cã mét sè ®Æc ®iÓm sau: - Trong 10 n¨m, tõ n¨m 1991 ®Õn n¨m 2000 gi¸ thãc cña ng−êi n«ng d©n b¸n ra cã xu thÕ t¨ng víi tèc ®é b×nh qu©n trªn 4%/n¨m, v sù biÕn ®éng n y cã vÎ mang l¹i lîi Ých cho ng−êi s¶n xuÊt. Tuy nhiªn, ®©y chØ l sù t¨ng gi¸ trªn danh nghÜa, xÐt vÒ gi¸ thãc thùc tÕ (sau khi trõ ®i tèc ®é tr−ît gi¸ cña ®ång tiÒn ViÖt Nam) th× cã xu h−íng gi¶m xuèng víi tèc ®é 3,1%/n¨m. Sù biÕn ®éng n y khiÕn nhiÒu hé n«ng d©n ® chuyÓn mét sè diÖn tÝch lóa sang trång c©y trång kh¸c hay nu«i trång thuû s¶n. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………259
  17. 260 Marketing n«ng nghiÖp 3000 Gi¸ danh nghÜa 2500 Gi¸ thùc tÕ 2000 V N D /kg 1500 1000 500 0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Nguån: §Æng Kim S¬n, C©y lóa ViÖt Nam thÕ kû XX, 2000,85 – 114 H×nh 9.2. Gi¸ thãc danh nghÜa v gi¸ thùc tÕ - Sù chªnh lÖch gi÷a gi¸ c¶ lóa v gi¸ g¹o cßn kh¸ lín v cã xu h−íng t¨ng lªn. V× vËy gi¸ g¹o cã t¨ng nh−ng thu nhËp cña ng−êi trång lóa vÉn kh«ng t¨ng, phÇn h−ëng lîi th−êng r¬i v o c¸c nh trung gian. - Nh×n chung gi¸ thãc g¹o phô thuéc rÊt nhiÒu v o mïa vô, v o t×nh h×nh khÝ hËu thêi tiÕt v ®Æc biÖt phô thuéc v o gi¸ g¹o xuÊt khÈu v l−îng g¹o xuÊt khÈu. Nh÷ng khi xuÊt khÈu gÆp khã kh¨n, søc Ðp vÒ d− thõa thãc g¹o trong n−íc l mèi quan t©m lín cña to n x héi. Tr−íc t×nh h×nh ®ã ChÝnh phñ ® ¸p dông nhiÒu chÝnh s¸ch nh− chÝnh s¸ch gi¸ s n, chÝnh s¸ch hç trî tÝn dông cho c¸c doanh nghiÖp thu mua lóa trong thêi ®iÓm mïa vô, hç trî vèn cho ng−êi trång lóa ®Ó gi¶m viÖc b¸n lóa å ¹t, khuyÕn khÝch xuÊt khÈu, gi¶m thuÕ xuÊt khÈu g¹o. MÆc dÇu vËy nhiÒu khi n«ng d©n vÉn ph¶i b¸n gi¸ thÊp h¬n gi¸ s n 1500®/kg. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………260
  18. 261 Marketing n«ng nghiÖp 2.3.4. Ph©n phèi thãc g¹o t¹i thÞ tr−êng ViÖt Nam Th nh phÇn tham gia: Lùc l−îng chÝnh tham gia thÞ tr−êng lóa g¹o ë ViÖt Nam l ng−êi s¶n xuÊt, th−¬ng gia, ng−êi xay x¸t v c¸c c«ng ty l−¬ng thùc (c¸c doanh nghiÖp Nh n−íc). - Ng−êi s¶n xuÊt bao gåm 4 lo¹i chñ thÓ nh− ® tr×nh b y ë phÇn tr−íc. Trong ®ã hé n«ng d©n l lùc l−îng chñ yÕu. - Th−¬ng gia: Th−¬ng gia chia th nh 3 nhãm. Thø nhÊt: Ng−êi thu gom – th−êng l ng−êi ®Þa ph−¬ng hä cã kiÕn thøc vÒ c¬ cÊu mïa vô v truyÒn thèng s¶n xuÊt cña n«ng d©n ®Þa ph−¬ng. Ng−êi thu gom l cÇu nèi trung gian gi÷a n«ng d©n v ng−êi b¸n bu«n, ng−êi xay x¸t b»ng c¸ch ®Çu t− v o ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn nh− thuyÒn v xe t¶i. Cã 2 lo¹i ng−êi thu gom: Thu gom lóa v thu gom g¹o. MÆt kh¸c, ng−êi thu gom cßn l cÇu nèi gi÷a ng−êi thu gom nhá v ng−êi b¸n bu«n nªn cßn cã tªn gäi th−¬ng l¸i lóa, th−¬ng l¸i g¹o. Thø hai: Ng−êi b¸n bu«n l trung gian chÝnh gi÷a nh÷ng ng−êi thu gom v nh÷ng ng−êi b¸n lÎ còng nh− gi÷a ng−êi xay x¸t v doanh nghiÖp Nh n−íc. Møc ®é ho¹t ®éng cña hä th−êng réng h¬n ng−êi thu gom v ng−êi b¸n lÎ. Thø ba: Ng−êi b¸n lÎ g¹o ë ViÖt Nam cã tr×nh ®é chuyªn m«n ho¸ rÊt cao. Kh¸ch h ng chÝnh cña hä l nh÷ng ng−êi tiªu dïng nhá lÎ. H×nh thøc ho¹t ®éng cña hä th−êng gåm quÇy h ng ë chî, ë phè hoÆc ë ngay t¹i nh . B¸n nhiÒu lo¹i g¹o, khèi l−îng nhiÒu Ýt kh¸c nhau theo yªu cÇu cña ng−êi tiªu dïng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………261
  19. 262 Marketing n«ng nghiÖp HÇu hÕt c¸c th−¬ng gia tham gia ph©n phèi g¹o cã chuyªn m«n rÊt cao v sö dông tíi 80% thêi gian v o ho¹t ®éng bu«n b¸n. HÇu hÕt ng−êi b¸n lÎ ë §ång B»ng S«ng Cöu Long (98%) l phô n÷. - Ng−êi xay x¸t: Dùa v o thiÕt bÞ hiÖn cã, c¸c nh m¸y xay x¸t ®−îc chia th nh 3 lo¹i: chuyªn xay x¸t, chuyªn ®¸nh bãng v chuyªn xay x¸t - ®¸nh bãng. Lo¹i chuyªn xay x¸t l nh÷ng c¬ së chØ l m xay x¸t kh«ng cã m¸y ®¸nh bãng. C¸c c¬ së ®¸nh bãng g¹o th« mua g¹o lËt tõ c¸c c¬ së xay x¸t råi chÕ biÕn tiÕp. Lo¹i c¬ së xay x¸t - ®¸nh bãng l nh÷ng c¬ së cã c«ng nghÖ ho n chØnh cã thÓ chÕ biÕn g¹o cã chÊt l−îng cao th−êng phôc vô cho xuÊt khÈu. Dùa v o quy m« ®−îc chia th nh 3 nhãm: nhá, trung b×nh v lín. C¬ së xay x¸t nhá cã c«ng suÊt nhá h¬n 1 tÊn thãc/ng y. C¬ së trung b×nh 1 – 10 tÊn/ng y; c¬ së lín trªn 10 tÊn/ng y. - C¸c c«ng ty l−¬ng thùc (c¸c doanh nghiÖp Nh n−íc): C¸c doanh nghiÖp Nh n−íc l c¸c c«ng ty l−¬ng thùc ë c¸c cÊp huyÖn, tØnh v vïng. C¸c doanh nghiÖp Nh n−íc ®Òu cã c«ng nghÖ hiÖn ®¹i trong chÕ biÕn g¹o nh»m phôc vô cho xuÊt khÈu. Kªnh ph©n phèi: ë ViÖt Nam h×nh th nh 2 lo¹i h×nh kªnh: kªnh ph©n phèi lóa v kªnh ph©n phèi g¹o. - Kªnh ph©n phèi lóa xuÊt ph¸t tõ n«ng d©n, th−¬ng gia l kh¸ch h ng chÝnh cña n«ng d©n, c¸c c¬ së xay x¸t còng mua thãc tõ n«ng d©n nh−ng sè l−îng kh«ng ®¸ng kÓ. N«ng d©n v ng−êi thu gom ®Òu l ng−êi cung cÊp thãc chÝnh cho c¸c bé phËn cßn l¹i cña thÞ tr−êng. VÒ mÆt n y gi÷a §ång B»ng S«ng Cöu Long v §ång B»ng S«ng Hång cã sù kh¸c nhau chót Ýt. ë §ång B»ng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………262
  20. 263 Marketing n«ng nghiÖp S«ng Cöu Long kh¸ch h ng chñ yÕu cña n«ng d©n v ng−êi thu gom l c¸c c¬ së xay x¸t v doanh nghiÖp Nh n−íc. Ng−îc l¹i, ë §ång B»ng S«ng Hång ng−êi thu gom v ng−êi b¸n bu«n míi l ng−êi cung chÝnh cho c¸c c¬ së xay x¸t. - Kªnh thÞ tr−êng ph©n phèi g¹o cã sù kh¸c biÖt gi÷a hai miÒn. ë §ång B»ng S«ng Hång ph©n phèi g¹o trùc tiÕp ®Õn ng−êi tiªu dïng. Cßn ë §ång B»ng S«ng Cöu Long hÖ thèng ph©n phèi g¹o h−íng chñ yÕu v o doanh nghiÖp Nh n−íc phôc vô cho xuÊt khÈu. Cßn tiªu dïng trong n−íc th× c¶ th nh phÇn t− nh©n v doanh nghiÖp Nh n−íc cïng tham gia ph©n phèi ®Õn ng−êi tiªu dïng. Khu vùc t− nh©n ®ãng vai trß rÊt quan träng trong l−u th«ng bu«n b¸n lóa g¹o ë thÞ tr−êng néi ®Þa. Tíi 96% l−îng lóa g¹o h ng ho¸ cña n«ng d©n b¸n cho th−¬ng nh©n, chØ 2% b¸n cho doanh nghiÖp Nh n−íc. Sù liªn kÕt yÕu gi÷a c¸c doanh nghiÖp v ng−êi s¶n xuÊt cho thÊy vai trß æn ®Þnh gi¸ g¹o cña doanh nghiÖp Nh n−íc cßn rÊt h¹n chÕ. Th«ng tin vÒ gi¸, vÒ thÞ tr−êng cho ng−êi s¶n xuÊt chñ yÕu ®−îc cung cÊp bëi c¸c th−¬ng gia. Th−¬ng gia kh«ng nh÷ng l b¹n h ng chñ yÕu cña n«ng d©n m cßn l ng−êi cung cÊp chñ yÕu cho c¸c doanh nghiÖp Nh n−íc, nh−ng cßn tham gia rÊt Ýt v o ho¹t ®éng xuÊt khÈu. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Marketing Nông nghi p …………………263

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

YOMEDIA
Đồng bộ tài khoản